Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh: Kịp thời định hướng thị trường lao động

Thị trường lao động biến động

Giáo dục hướng nghiệp không chỉ giúp học sinh chọn nghề phù hợp mà còn trang bị năng lực thích ứng trong bối cảnh thị trường lao động biến động. Nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, các trường trung học phổ thông đã chủ động, sáng tạo trong việc thực hiện chương trình giáo dục hướng nghiệp thông qua các hoạt động trải nghiệm cho học trò.

Tư vấn hướng nghiệp cho học sinh tại Trường Cao đẳng công nghệ Việt - Hàn Bắc Giang.

Hằng năm, Trường Trung học phổ thông Thái Thuận (phường Bắc Giang) phối hợp với các trường đại học, doanh nghiệp tổ chức chương trình hướng nghiệp cho học sinh lớp 12. Tại đây, các em được giới thiệu về phương thức tuyển sinh, ngành đào tạo và yêu cầu nghề nghiệp giúp học sinh chuyển từ tư duy học để thi sang học để lựa chọn nghề nghiệp phù hợp. Cùng đó, nhà trường tổ chức tiết học giáo dục hướng nghiệp trong các giờ hoạt động trải nghiệm hằng tuần, tạo không khí học tập tích cực và hỗ trợ học sinh định hình tư duy nghề nghiệp rõ ràng hơn. Cô Phan Thị Thu Hà, Phó Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: “Việc được hướng nghiệp từ sớm giúp các em nhận ra mình thích điều gì, có điểm mạnh và điểm hạn chế như thế nào để có thể chọn được một nghề hay công việc phù hợp trong tương lai”.

Cùng với việc thường xuyên thông tin về các phương thức xét tuyển của các trường đại học, thời điểm này, nhiều trường trung học cơ sở và trung học phổ thông còn kết nối với các trường nghề trong và ngoài tỉnh để tư vấn nghề cho học sinh. Bố trí giáo viên hiểu biết sâu rộng về ngành nghề, xu hướng thị trường lao động để tư vấn, định hướng cho các em. Em Nguyễn Phương Kiều, học sinh Trường Trung học phổ thông Thuận Thành số 1 (phường Thuận Thành) cho biết: “Em có lực học trung bình nên đã quyết định sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông sẽ đăng ký xét tuyển vào một trường nghề trên địa bàn tỉnh. Thời gian học ngắn, trong khi hiện nay các doanh nghiệp cũng thiếu nhiều nhân lực nên cơ hội có việc làm cao”.

Trước xu thế hội nhập quốc tế, nhận thức về định hướng nghề nghiệp của học sinh và phụ huynh đã có nhiều thay đổi tích cực. Số lượng học viên vừa học văn hóa vừa học nghề tại các trung tâm giáo dục thường xuyên, trường cao đẳng, trung cấp nghề tăng. Năm học 2025-2026, toàn tỉnh có hơn 18,1 nghìn học sinh theo học chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông kết hợp học nghề hệ trung cấp.

Trong những năm gần đây, các khu, cụm công nghiệp phát triển mạnh trên địa bàn tỉnh. Đây là điều kiện thuận lợi cho học sinh lựa chọn học nghề theo năng lực, hoàn cảnh gia đình và sở trường của cá nhân, thay vì chạy theo số đông. Con đường vào đại học không còn là lựa chọn duy nhất, khi mỗi năm toàn tỉnh có khoảng 30% học sinh trung học phổ thông lựa chọn học nghề hoặc các ngành nghề, thay vì chỉ đăng ký thi vào đại học.

Mở cánh cửa tương lai

Khẳng định hướng nghiệp không còn là “môn phụ” mà là công cụ kết nối giáo dục với thị trường lao động, trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp vào thời khóa biểu giảng dạy cho học sinh. Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh chỉ đạo các trường chú trọng lựa chọn giáo viên có trình độ chuyên môn, nhiều kinh nghiệm đảm nhận giảng dạy hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp trong nhà trường. Qua đó, học sinh nắm thông tin tuyển sinh, ngành, nghề đào tạo của các trường, chính sách ưu đãi đối với người học để có lựa chọn phù hợp cho tương lai.

Mỗi năm, tỉnh Bắc Ninh có khoảng 30% học sinh trung học phổ thông lựa chọn học nghề hoặc các ngành nghề. Năm học 2025-2026, toàn tỉnh có hơn 18,1 nghìn học sinh theo học chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông kết hợp học nghề hệ trung cấp.

Nhiều chuyên gia hướng nghiệp có quan điểm không có gì tốt hơn việc trải nghiệm thực tế để học sinh biết mình có thực sự phù hợp với một ngành nghề nào đó hay không. Học sinh có thể tham gia các hoạt động ngoại khóa, thực tập hoặc các dự án cộng đồng liên quan đến lĩnh vực mình quan tâm. Việc thử nghiệm nhiều lĩnh vực khác nhau cũng giúp học sinh mở rộng tầm nhìn và có thể khám phá những đam mê mà trước đây chưa từng nghĩ đến.

Bằng kiến thức chuyên môn vững vàng và góc nhìn thực tế, trong các ngày hội định hướng nghề nghiệp, các chuyên gia tư vấn của các trường đại học và doanh nghiệp tập trung cao hỗ trợ học sinh hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa năng lực học tập, sở thích cá nhân và xu hướng nghề nghiệp của xã hội hiện nay. Các chuyên gia không chỉ phân tích cụ thể các nhóm ngành học đang thu hút nhu cầu nhân lực cao mà còn đưa ra những ví dụ gần gũi, sinh động, giúp các em dễ hình dung và so sánh với lựa chọn của bản thân. Những gợi mở ấy đã phần nào giải tỏa được tâm lý băn khoăn của học trò khi đứng trước nhiều lựa chọn mang tính bước ngoặt.

Ông Đoàn Xuân Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết: Thời gian gần đây, công tác hướng nghiệp cho học sinh đã được ngành Giáo dục đặc biệt quan tâm. Các cơ sở giáo dục tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức giáo dục hướng nghiệp phù hợp với lứa tuổi, tăng cường dạy học theo hướng thực học, thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đa dạng hình thức tư vấn, giải đáp thắc mắc của học sinh; cung cấp kịp thời, đầy đủ thông tin tuyển sinh; liên kết với các doanh nghiệp để đào tạo, cung ứng nguồn nhân lực phù hợp. Để thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động trước làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, người học cũng cần chủ động nâng cao kỹ năng, kiên trì theo đuổi mục tiêu, sẵn sàng học lại, chuyển đổi nghề nghiệp và cập nhật công nghệ.

Bài, ảnh: Minh Thu