Giáo dục năm 2026: Vận hội mới, trách nhiệm lớn

Năm 2026 mở ra giai đoạn mới với ngành Giáo dục. Ảnh: Lê Nguyễn.

Năm đầu thực hiện nhiệm kỳ Đại hội XIV của Đảng, ngành Giáo dục bước vào giai đoạn mới với nền tảng thể chế được hoàn thiện đồng bộ.

Nhân dịp năm mới 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn chia sẻ về những vận hội rộng mở cùng các thách thức không nhỏ đặt ra cho toàn hệ thống.

Từ nền tảng nhiệm kỳ đến những chuyển động lớn

Năm 2025 vừa khép lại, đánh dấu chặng cuối của nhiệm kỳ thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, đồng thời là năm kiến tạo nền tảng thể chế mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Nhìn lại hành trình 5 năm, có thể thấy giáo dục và đào tạo đã trải qua một giai đoạn nhiều biến động nhưng cũng ghi nhận nhiều chuyển động tích cực.

Theo chia sẻ của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn, nhiệm kỳ qua là giai đoạn tiếp tục triển khai mạnh mẽ đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương “về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. Việc đổi mới được thực hiện đồng bộ từ giáo dục mầm non, phổ thông đến đại học và giáo dục nghề nghiệp, với trọng tâm xuyên suốt là nâng cao chất lượng.

Một dấu ấn đặc biệt của nhiệm kỳ là việc toàn ngành vượt qua đại dịch Covid-19. Trong bối cảnh chưa từng có tiền lệ, toàn ngành Giáo dục đã duy trì được hoạt động dạy và học, bảo đảm an toàn trường học; phối hợp với ngành Y tế triển khai tiêm chủng, củng cố y tế học đường, xây dựng cơ sở dữ liệu sức khỏe học sinh. Các chính sách hỗ trợ giáo viên, cơ sở giáo dục ngoài công lập, học sinh, sinh viên gặp khó khăn được ban hành kịp thời, góp phần giữ nhịp ổn định cho hệ thống.

Ở giáo dục phổ thông, việc hoàn thành trọn vẹn chu trình triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được xem là bước ngoặt quan trọng. Từ cách tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực người học; từ sách giáo khoa mới đến đổi mới kiểm tra, đánh giá, toàn bộ cấu trúc vận hành của nhà trường phổ thông đã có sự thay đổi căn bản. Qua hoạt động giám sát của Quốc hội và các cơ quan chức năng, các mục tiêu lớn của chương trình cơ bản đạt yêu cầu đề ra.

Song song với đó, công tác phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, phổ cập tiểu học và trung học cơ sở tiếp tục được duy trì. Các chỉ số huy động trẻ đến trường, xóa mù chữ được cải thiện, góp phần bảo đảm quyền học tập của người dân, nhất là tại vùng khó khăn.

Ở bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp, tự chủ đại học được đẩy mạnh, từng bước thay đổi mô hình quản trị. Quy mô đào tạo các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học tăng nhanh; nhiều cơ sở giáo dục đại học có mặt trong các bảng xếp hạng quốc tế. Chuyển đổi số trở thành một điểm nhấn với việc hình thành các cơ sở dữ liệu dùng chung, triển khai học bạ số, văn bằng số, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý và giảng dạy.

Những chuyển động đó tạo nên nền tảng quan trọng để ngành bước vào năm 2026 với tâm thế mới.

Thể chế mới cho giai đoạn phát triển

Nếu năm 2025 được nhìn nhận là năm bản lề về thể chế, thì năm 2026 là năm bắt đầu vận hành toàn bộ hệ thống trên nền tảng pháp lý mới. Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn, từ ngày 1-1-2026, khi 4 luật và 4 nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, giáo dục Việt Nam sẽ bước sang một khuôn khổ quản trị đồng bộ và liên thông hơn.

Năm 2026 là năm đầu tiên thi hành Luật Nhà giáo. Ảnh: Lê Nguyễn.

Bốn luật gồm: Luật Nhà giáo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Cùng với đó là các nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3-5 tuổi; miễn, hỗ trợ học phí; cơ chế, chính sách đặc thù để đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên có Luật Nhà giáo - đạo luật chuyên biệt dành cho đội ngũ giữ vai trò then chốt của hệ thống. Việc xác lập vị trí pháp lý rõ ràng hơn cho nhà giáo được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ trong phát triển đội ngũ cả về số lượng, chất lượng và điều kiện làm việc.

Cùng với đó, việc giáo dục nghề nghiệp được điều chuyển về Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý từ năm 2025 giúp quá trình xây dựng luật bảo đảm tính liên thông giữa các bậc học, hạn chế chồng chéo, tạo điều kiện phát triển nguồn nhân lực theo chuỗi.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho rằng, các luật và nghị quyết không chỉ tháo gỡ những vướng mắc tồn tại trước đây mà còn mở ra không gian chính sách mới. Tuy nhiên, thể chế chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa bằng các nghị định, thông tư và triển khai đồng bộ trong thực tiễn. Vì vậy, ngay từ đầu năm 2026, công tác hoàn thiện văn bản dưới luật, tập huấn, hướng dẫn thực hiện được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Song song với đó, các định hướng lớn của Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đang được cụ thể hóa bằng các đề án cụ thể. Từ sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục, tinh gọn bộ máy đến tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, đặc biệt ở vùng khó khăn, tất cả đều hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Vận hội lớn, thách thức không nhỏ

Khi nói về năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn nhắc nhiều đến cụm từ “vận hội mới”. Giáo dục được định vị lại vai trò, được trao thêm trách nhiệm và sứ mệnh, đồng thời nhận được sự quan tâm lớn của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Đây là thuận lợi mang tính căn bản.

Ngành Giáo dục nhận được sự quan tâm lớn của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Ảnh: CTV.

Tuy vậy, theo Bộ trưởngNguyễn Kim Sơn, đi cùng vận hội là áp lực không nhỏ. Yêu cầu phát triển cao, mục tiêu lớn, tốc độ nhanh đòi hỏi toàn ngành phải thay đổi tư duy và cách làm. Sức ì của thói quen cũ, phương thức quản lý cũ vẫn là rào cản cần vượt qua.

Một thách thức lớn khác là sự chênh lệch về điều kiện giữa các vùng miền. Khi xuất phát điểm không đồng đều, việc nâng cao chất lượng chung của toàn hệ thống và bảo đảm công bằng trong giáo dục trở thành bài toán phức tạp. Đầu tư cơ sở vật chất, kiên cố hóa trường lớp, xây dựng trường nội trú, bán trú ở vùng biên giới, vùng khó khăn được xem là giải pháp quan trọng trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, giáo dục đứng trước yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học. Làm thế nào để tận dụng lợi thế của công nghệ mà vẫn giữ được tính tự chủ, tư duy độc lập và sáng tạo của người học là câu hỏi đặt ra không chỉ với Việt Nam mà với nhiều quốc gia. Đây là bài toán mà ngành Giáo dục đang trăn trở tìm lời giải.

Đối với giáo dục đại học, cạnh tranh toàn cầu về công nghệ và nhân tài ngày càng gay gắt. Việc đào tạo, giữ chân và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao đòi hỏi môi trường làm việc thuận lợi, cơ chế linh hoạt và nguồn lực đủ mạnh.

Trong những chia sẻ đầu năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn bày tỏ mong muốn đội ngũ nhà giáo tiếp tục đổi mới, nhận thức sâu sắc hơn vai trò và danh dự của nghề; người học chủ động, sáng tạo, tận dụng tốt cơ hội học tập và rèn luyện. Đồng thời, sự đồng hành của phụ huynh và xã hội vẫn là yếu tố quan trọng để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh.

Năm 2026 vì vậy không chỉ là năm khởi động một nhiệm kỳ mới mà còn là điểm mở đầu cho nhịp tăng tốc dài hạn của ngành Giáo dục. Vận hội đã mở ra, nhưng trách nhiệm cũng đặt lên vai toàn hệ thống.

Trong khí thế năm mới, kỳ vọng về một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại và công bằng hơn được đặt ở mức cao hơn bao giờ hết, đòi hỏi mỗi nhà giáo, người học và toàn ngành nỗ lực hơn nữa.

Thống Nhất