Giáo dục STEM - xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên số

Học sinh Trường THPT chuyên Lam Sơn tham gia thực hành, thí nghiệm tại phòng thực hành STEM của nhà trường.

STEM là cụm từ viết tắt của hình thức giáo dục mới, với sự kết hợp của 4 lĩnh vực, bao gồm: Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics). Mô hình STEM góp phần đào tạo thế hệ học sinh bắt nhịp xu hướng của cách mạng công nghiệp 4.0, biết tư duy tổng hợp và tạo ra được những sản phẩm từ chính những bài học được tiếp thu. Đây là phương thức giáo dục tích hợp liên môn thông qua thực hành, ứng dụng lý thuyết đã học, đề cao việc hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Học sinh được trang bị kiến thức khoa học gắn liền ứng dụng thực tiễn. Tùy vào đặc thù từng môn học và điều kiện cơ sở vật chất, các trường lựa chọn hình thức tổ chức giáo dục STEM phù hợp, như: dạy môn khoa học theo bài học STEM, tổ chức hoạt động trải nghiệm STEM, tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học - kỹ thuật...

Tại tỉnh ta, giáo dục STEM được Sở GD&ĐT khuyến khích thực hiện đối với các đơn vị đủ điều kiện từ năm học 2023-2024 với kỳ vọng mang lại “làn gió mới” giúp đổi mới phương pháp dạy và học theo chương trình mới. Từ một vài đơn vị thí điểm ban đầu, đến nay đã có hàng trăm trường học thuộc các vùng, miền trong tỉnh đã tiếp cận và triển khai hiệu quả phương pháp dạy học này.

Tại Trường Tiểu học Quảng Vinh, phường Nam Sầm Sơn, yêu cầu đặt ra của nhà trường là các tổ khối chuyên môn phải nghiên cứu xây dựng lựa chọn các chủ đề STEM trong năm học một cách linh hoạt, phù hợp với lứa tuổi học sinh, với điều kiện của địa phương, nhà trường và bảo đảm mỗi lớp sẽ triển khai ít nhất 4 chủ đề/năm học. Ví như chủ đề “Hộp đựng bút đa năng”, “Khẩu trang của em”, “Đồng hồ bốn mùa”, “Sổ tay gia đình yêu thương”, “Cẩm nang phòng tránh hỏa hoạn khi ở nhà”... Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quảng Vinh, Nguyễn Công Dũng cho biết: “Từ sự chủ động của nhà trường, sự nỗ lực của từng tổ khối chuyên môn và mỗi cán bộ, giáo viên, 100% học sinh đều được tham gia các hoạt động giáo dục STEM. Mỗi buổi tổ chức các hoạt động giáo dục STEM thực sự là một ngày hội đối với học sinh. Học sinh hào hứng, tự tin tham gia các hoạt động giáo dục STEM, chủ động trong các hoạt động dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Qua đó, góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực; các kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề... của học sinh ngày càng tốt hơn”.

Nhằm nâng cao hoạt động giáo dục STEM trong các nhà trường, mới đây, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đã hỗ trợ đầu tư cho Trường THPT Hàm Rồng và Trường THPT chuyên Lam Sơn, mỗi trường 1 phòng thực hành STEM. Các phòng học được thiết kế đồng bộ, tích hợp nhiều thiết bị công nghệ hiện đại như bảng tương tác thông minh, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), Robotics, máy in 3D, máy cắt CNC và các bộ thí nghiệm chuyên đề khoa học, công nghệ, năng lượng, môi trường, phù hợp với định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đặc biệt, phòng thực hành STEM tại Trường THPT Hàm Rồng và THPT chuyên Lam Sơn cho phép tổ chức các hoạt động học tập theo nhóm, thực hành - thử nghiệm - hoàn thiện sản phẩm. Ở đó, kiến thức toán học, khoa học tự nhiên, công nghệ và tin học không còn tách rời, mà được kết nối trong từng nhiệm vụ học tập cụ thể; đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu và sáng tạo đa dạng của học sinh. Đây cũng là môi trường giúp học sinh tăng cường định hướng nghề nghiệp, khởi nghiệp và trải nghiệm thực tiễn theo xu hướng công nghệ 4.0.

Thầy giáo Nguyễn Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lam Sơn chia sẻ: “Phòng thực hành STEM được thiết kế theo hướng hiện đại, đồng bộ và linh hoạt, là không gian mở cho học sinh nghiên cứu, thử nghiệm, sáng tạo và phát triển các dự án khoa học liên môn. Công trình này không chỉ là một bước tiến về cơ sở vật chất, trang thiết bị giáo dục, mà còn mở ra một mô hình học tập mới, giúp học sinh liên kết giữa tri thức và thực tiễn, giữa nghiên cứu và sáng tạo, góp phần cụ thể hóa mục tiêu xây dựng một môi trường giáo dục hiện đại, nhân văn và kết nối với tương lai. Khi phòng học STEM được đưa vào sử dụng, những bài học sẽ gắn liền với thực tiễn, những ý tưởng sẽ được nuôi dưỡng và những ước mơ khoa học sẽ được chắp cánh - để mỗi học sinh Lam Sơn luôn biết nghĩ khác, làm khác và sáng tạo vì tương lai của chính mình, vì sự phát triển của quê hương, đất nước”.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với mục tiêu giảm lý thuyết, tăng thực hành để tiết học bớt rời rạc, nhàm chán. Điều này cũng đồng nghĩa, giáo dục STEM càng đóng vai trò quan trọng và trở thành xu thế tất yếu. Theo Quyền Giám đốc Sở GD&ĐT Tạ Hồng Lựu, những phòng thực hành STEM được Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam hỗ trợ đầu tư cho các nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây cũng là tiền đề kích cầu, tạo nền tảng cho các địa phương mở rộng mô hình giáo dục STEM, đưa phòng học hiện đại đến nhiều cơ sở giáo dục, kể cả khu vực miền núi trong thời gian tới nhằm hiện thực hóa mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong “kỷ nguyên số”.

Bài và ảnh: Phong Sắc