Gìn giữ hồn cốt di tích trong quá trình chỉnh trang, tái thiết

Không gian hồ Hoàn Kiếm là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa truyền thống giàu ý nghĩa của Thủ đô.

Nhìn chung, dư luận cũng như các chuyên gia cho rằng việc chỉnh trang là cần thiết, nhưng cần phải thận trọng, bảo đảm gìn giữ hồn cốt của di tích.

Nhiều người quan niệm rằng, chưa đến hồ Hoàn Kiếm là chưa đến Hà Nội. Trong các dịp lễ, Tết, hồ Hoàn Kiếm luôn là tâm điểm mà người dân đổ về, kể cả những dịp ăn mừng chiến thắng trong các sự kiện thể thao. Bản thân hồ Hoàn Kiếm gắn liền với lịch sử Thủ đô với truyền thuyết về việc Vua Lê Thái Tổ trả gươm báu. Quanh hồ còn nhiều di tích, thể hiện nhiều lớp văn hóa khác nhau.

Đền Ngọc Sơn là nơi thể hiện rõ nét truyền thống Nho học với Tháp Bút, Đài Nghiên. Đây cũng là nơi thờ Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và nhiều vị thần, thánh khác. Về tín ngưỡng dân gian, quanh hồ Hoàn Kiếm hiện có đền Bà Kiệu gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu, đình Nam Hương là di tích độc đáo nơi thờ cả bốn vị thần thuộc tín ngưỡng thờ Tứ Trấn Thăng Long.

Từ năm 1954 đến nay, Thành phố Hà Nội đã nhiều lần triển khai các hoạt động bảo tồn, chỉnh trang di sản quý báu tại đây. Với những lớp văn hóa dày đặc, việc chỉnh trang, tái thiết hồ Hoàn Kiếm luôn được dư luận quan tâm.

Đặc biệt, khi thành phố công bố điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị H1-1B (khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận) tỷ lệ 1/2.000, Quy hoạch phân khu đô thị H1-1C, tỷ lệ 1/2.000, kết hợp giải pháp quy hoạch chi tiết, tỷ lệ 1/500 cải tạo, chỉnh trang, tái thiết, tái cấu trúc không gian hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, nhiều người dân đã quan tâm, đến tận nơi xem quy hoạch và cho ý kiến.

Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Khoa học, Thanh thiếu niên nhi đồng của Quốc hội cho biết: “Hồ Hoàn Kiếm không chỉ là biểu tượng của Hà Nội trong quá khứ, mà còn là biểu tượng của Thủ đô trong hiện tại và tương lai. Hình ảnh hồ Hoàn Kiếm và những di tích chung quanh hồ đã đi sâu vào ký ức của người dân Hà Nội, người dân cả nước và bạn bè quốc tế. Việc gìn giữ và phát huy giá trị hồ Hoàn Kiếm không chỉ là trách nhiệm, mà còn là yêu cầu bức thiết trong quá trình Hà Nội phát triển. Việc điều chỉnh quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận, mở rộng không gian quảng trường, kết nối với những khu vực lân cận để hình thành không gian “Lịch sử-Văn hóa-Nghệ thuật” thể hiện khát vọng phát triển mạnh mẽ của Hà Nội. Song khi triển khai, những giá trị di sản cốt lõi phải được bảo vệ và phát huy”.

Từ một góc nhìn khác, Phó Giáo sư Trần Trọng Dương (Khoa Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam, Đại học Công nghiệp Hà Nội) cho biết: Hồ Hoàn Kiếm thực chất là một bảo tàng lịch sử ngoài trời, nhưng là một bảo tàng đặc biệt, một không gian đô thị vừa thiêng liêng, vừa gần gũi. Song cần tránh việc biến khu vực này thành một “công viên cảnh quan đẹp-hiện đại” mà tách khỏi lịch sử, cũng tránh biến khu vực thành một “bảo tàng” cứng nhắc. Việc chỉnh trang cần dựa trên nguyên tắc bảo tồn hệ thống các lớp văn hóa và lịch sử thay vì bảo tồn từng vật thể đơn lẻ.

Cần xây dựng một “bản đồ vốn biểu tượng” của hồ Hoàn Kiếm, với các lớp văn hóa qua các thời đại.

Từ bản đồ ấy, có thể hình thành một hệ thống diễn giải thông minh: Biển thông tin, bảo tàng số, trình chiếu ánh sáng có kiểm soát, ứng dụng tương tác, các tuyến đi bộ theo chủ đề, chương trình giáo dục di sản cho học sinh và những không gian kể chuyện bằng âm thanh, hình ảnh giúp con người đọc được những gì vốn đã tồn tại trong ký ức của nơi này.