Giới 'carry trade' lung lay vì cú tăng giá mạnh bất ngờ của đồng yên

Ảnh minh họa - Ảnh: Kyodo.

Đồng yên vững giá trong phiên giao dịch sáng nay (9/9) tại thị trường châu Á, sau khi đạt mức cao nhất 7 tháng trong phiên hôm qua. Triển vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tăng lãi suất đã tạo ra chất xúc tác ban đầu để yên tăng giá, và khi nhiều nhà giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade) vội đóng trạng thái, tốc độ tăng của đồng yên càng mạnh hơn.

Biến động tỷ giá đồng yên trong những ngày gần đây đã thu hút sự chú ý đặc biệt của giới đầu tư và phân tích trên thị trường tài chính toàn cầu. Chỉ từ đầu tháng tới nay, đồng tiền này đã tăng giá 4% so với đồng USD, làm thay đổi mạnh mẽ các phép tính trong chiến lược giao dịch “carry trade”.

Trong “carry trade”, nhà đầu tư vay đồng yên với chi phí thấp để đầu tư vào các loại tiền tệ và tài sản khác có lợi suất cao hơn. Chiến lược này - hiệu quả khi lãi suất ở Nhật Bản duy trì ở mức thấp và đồng yên yếu - là một nguồn áp lực mất giá quan trọng đối với đồng yên trong những năm gần đây.

Trong phiên sáng nay, đồng yên giao dịch quanh ngưỡng 153,6 yên đổi 1 USD, tiệm cận mức cao nhất trong 7 tháng là 152,89 ghi nhận vào ngày 8/9. Sự tăng giá của yên trong những phiên gần đây diễn ra trên diện rộng, khi đồng tiền Nhật Bản cũng tăng giá so với đồng euro và bảng Anh, cũng như so với các đồng tiền thường được chọn trong giao dịch chênh lệch lãi suất như peso Mexico và lira Thổ Nhĩ Kỳ.

CON SỐ KHỔNG LỒ KHÓ ĐOÁN ĐỊNH CỦA HOẠT ĐỘNG “CARRY TRADE”

Ban đầu, đồng yên được thúc đẩy bởi các yếu tố bao gồm kỳ vọng BOJ sẽ tăng lãi suất trong cuộc họp tuần tới và sẽ đẩy nhanh lộ trình thắt chặt chính sách tiền tệ, triển vọng các nhà đầu tư Nhật Bản hồi hương dòng vốn từ nước ngoài, và áp lực từ Chính phủ Mỹ muốn đồng yên mạnh hơn.

Thị trường đang đặt cược gần như chắc chắn BOJ sẽ tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp ngày 17-18/9. Tuy nhiên, theo giới phân tích, việc yên có duy trì được đà tăng giá sau cuộc họp này của BOJ sẽ phụ thuộc nhiều vào việc Thống đốc BOJ Kazuo Ueda có tiếp tục đưa ra những phát biểu cứng rắn về chính sách tiền tệ hay không. Ngoài ra, việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ có động thái gì và tín hiệu ra sao trong cuộc họp vào ngày 15-16/9 vẫn là một biến số khó lường.

"Phần lớn câu chuyện tỷ giá đồng yên còn phụ thuộc vào cách thị trường định giá lộ trình lãi suất của Fed. Theo ước tính của chúng tôi, 'giá trị hợp lý' của đồng yên nằm trong khoảng 140-149 yên đổi 1 USD. Do đó, việc tỷ giá tiếp tục dịch chuyển về vùng này sẽ không hoàn toàn gây ngạc nhiên sau giai đoạn đồng yên bị mất giá quá mức vừa qua”, ông Aninda Mitra, Giám đốc chiến lược đầu tư và vĩ mô khu vực châu Á tại BNY Investments, nhận định với hãng tin Reuters.

Các nhà phân tích chỉ ra rằng sau những nhịp tăng ban đầu của đồng yên do dịch chuyển kỳ vọng lãi suất, nhiều nhà giao dịch “carry trade” bắt đầu cảm thấy bất an và đóng trạng thái bằng cách mua lại đồng yên. Hoạt động này khiến tốc độ tăng của yên càng được đẩy mạnh hơn, tạo ra một vòng xoáy tăng giá.

Dữ liệu kinh tế được công bố vào ngày 8/9 càng củng cố nhận định rằng BOJ có thể tăng lãi suất trong cuộc họp vào tuần tới. Tiền lương thực tế ở Nhật Bản đã ghi nhận mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 5/2021, và số liệu tăng trưởng kinh tế quý 2/2026 cũng được điều chỉnh tăng.

Trong đó, tiền lương thực tế - là tiền lương danh nghĩa sau khi điều chỉnh theo lạm phát - tăng 2,4% trong tháng 7 so với cùng kỳ năm ngoái. Tiền lương danh nghĩa tăng 4,7%, mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1997.

Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) hàng năm của quý 2 được điều chỉnh lên 1,4% từ mức 1,1% trong lần công bố trước.

"Chiến lược giao dịch chênh lệch lãi suất đang ở thế dễ bị tổn thương vì quá trình đóng vị thế này đang diễn ra ngay cả khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) chưa thực hiện đợt tăng lãi suất được kỳ vọng. Một số vị thế bán khống đồng yên đã được đóng lại, nhưng quy mô vị thế còn lại vẫn rất lớn; do đó, nếu đồng yên tiếp tục mạnh lên, quá trình giảm đòn bẩy từ từ có thể biến thành một đợt tháo chạy nhanh chóng và tự khuếch đại”, bà Charu Chanana, chiến lược gia trưởng tại ngân hàng Saxo, nhận định với Reuters.

Mặc dù rất khó xác định chính xác quy mô thực tế của hoạt động “carry trade” dùng đồng yên làm đồng tiền cấp vốn, các nhà phân tích đã xem xét dữ liệu cho thấy một lượng vốn khổng lồ đang nằm trong các giao dịch này. Do vậy, nếu có một sự đảo chiều “carry trade” đột ngột như hồi tháng 8/2024, thị trường tài chính toàn cầu có thể chao đảo.

Theo phân tích của ngân hàng đầu tư Jefferies dựa trên dữ liệu từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), hoạt động vay mượn đồng yên xuyên biên giới - một chỉ báo cho thấy quy mô của hoạt động “carry trade” - đã tăng lên mức kỷ lục 360 nghìn tỷ yên, tương đương 2,35 nghìn tỷ USD, tính đến tháng 3 năm nay. Đây là mức tích lũy vị thế carry trade lớn nhất trong 3 thập kỷ qua.

Ông Akira Moroga, chiến lược gia trưởng tại ngân hàng Aozora, cho biết: "Giới đầu tư ‘carry trade’ đã mở các vị thế quá lớn với kỳ vọng Thủ tướng Sanae Takaichi sẽ duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng song song với các biện pháp kích thích tài khóa. Nhưng ở thời điểm hiện tại, quá trình đóng các vị thế này hiện đang được đẩy nhanh”.

Ông Masahiko Loo, chiến lược gia cấp cao tại công ty State Street Investment Management (Tokyo), nhận định: "Việc tỷ giá USD/yên giảm xuống dưới mốc 155 dường như đã kích hoạt thêm một đợt mua lại để đóng vị thế bán khống đồng yên; cả các quỹ sử dụng đòn bẩy lẫn các nhà đầu tư dài hạn đều đang giảm bớt trạng thái bán khống đồng tiền này”.

BÀI HỌC NĂM 2024

Các nhà phân tích cho rằng sự biến động mạnh này cho thấy các lệnh cắt lỗ - lệnh tự động mua hoặc bán khi tỷ giá tiền tệ chạm một mức giá định sẵn - đã được kích hoạt tại những ngưỡng giá nhất định, qua đó đẩy nhanh đà biến động của cặp tỷ giá USD/yên.

"Việc tiếp tục đóng các vị thế bán khống có thể đẩy tỷ giá USD/yên về vùng giữa mức 140, xét đến khối lượng lớn các vị thế bán khống đang tồn tại”, ông Loo nhận định.

Những rủi ro của việc đóng vị thế “carry trade” một cách hỗn loạn đã bộc lộ rõ nét vào năm 2024, khi đợt tăng lãi suất của BOJ khiến đồng yên tăng giá mạnh, buộc các nhà giao dịch phải tháo chạy khỏi các giao dịch này và gây chấn động thị trường toàn cầu trong nhiều ngày.

Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích cho rằng lần này tình hình đã khác: các nhà đầu tư đã chuẩn bị tâm thế cho một lộ trình thắt chặt bền vững từ BOJ và họ cũng đã rút ra được bài học từ trước.

Ông Kenneth Goh, Giám đốc bộ phận quản lý tài sản cá nhân tại công ty UOB Kay Hian, nói rằng vào năm 2024, khi đồng yên tăng giá, dòng tiền của nhà đầu tư Nhật Bản không còn nơi nào để trú ẩn hay sinh lời. "Đó chính là điểm khác biệt. Dòng tiền hiện không còn bắt buộc phải rời khỏi Nhật Bản mới có thể kiếm được lợi nhuận”, ông Goh nói, đồng thời chỉ ra rằng lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đang dao động gần mức cao nhất trong vòng 30 năm qua.

"Liệu đây là một bước ngoặt thực sự của đồng yên hay chỉ là một đợt biến động ép buộc đóng vị thế (short squeeze) nhất thời? Câu trả lời sẽ có sau ngày 18/9 chứ không phải trước đó. Nếu đồng yên vẫn giữ được đà tăng sau khi lãi suất được điều chỉnh, điều đó chứng tỏ thị trường đã thực sự định giá lại chi phí vốn vay”, ông Goh nhấn mạnh.

Dẫu vậy, có một rủi ro hiện nay là kỳ vọng của thị trường có thể đang quá cao so với những gì Thống đốc BOJ Kazuo Ueda có thể đáp ứng. Nếu thị trường thất vọng vì ông Ueda không cứng rắn như dự báo, các nhà đầu tư có thể nhanh chóng khiến đồng yên giảm giá trở lại. Ngân hàng Citi nhận định rằng kỳ vọng của thị trường về sự cứng rắn của BOJ đang ở mức quá cao, do khó có khả năng BOJ muốn lặp lại kịch bản của mùa hè năm 2024.

Hiện tại, các nhà giao dịch đang chọn cách thận trọng lùi bước, bởi các cuộc họp quan trọng của các ngân hàng trung ương vào tuần tới có thể định đoạt số phận của đồng yên và hoạt động giao dịch chênh lệch lãi suất.

"Nhiều nhà giao dịch vẫn ngần ngại trong việc mạnh tay mở lại các vị thế bán khống đồng yên do lo ngại rủi ro can thiệp thị trường. Giao dịch chênh lệch lãi suất vẫn mang lại hiệu quả, nhưng không còn là 'bữa trưa miễn phí' nữa. Giờ đây, giao dịch này đi kèm với một phần bù rủi ro chính trị”, ông Loo nhận xét.

Trong khi đó, ông Paul Mackel, Giám đốc toàn cầu bộ phận nghiên cứu ngoại hối tại ngân hàng HSBC, nhận định trong một báo cáo rằng đà phục hồi gần đây của đồng yên "đã tạo ra tác động lan tỏa tích cực cho các đồng tiền khác so với đồng USD". Ngoài đồng yên, các đồng tiền như euro, franc Thụy Sĩ, won Hàn Quốc, baht Thái và đôla Đài Loan, cùng nhiều loại tiền tệ khác, đều đã tăng giá so với đồng bạc xanh trong tuần qua.

Ông Mackel viết trong báo cáo: "Đà tăng giá gần đây của đồng yên đặt ra câu hỏi liệu các dòng vốn khác, chẳng hạn như vốn của các nhà đầu tư tổ chức Nhật Bản, có đang dịch chuyển theo hướng tích cực hơn đối với đồng yên hay không”. Ông đề cập đến việc Quỹ Đầu tư hưu trí chính phủ Nhật Bản (GPIF) gần đây tổ chức một cuộc họp bất thường về mặt thời điểm để thảo luận các kế hoạch phân bổ tài sản.

GPIF tiết lộ rằng quỹ đã tổ chức một cuộc họp ủy ban quản lý vào tháng trước, làm dấy lên đồn đoán trên thị trường rằng quỹ này sẽ xem xét lại việc phân bổ danh mục đầu tư để tăng cường mua các tài sản định giá bằng đồng yên. Cuộc họp này diễn ra sau những phát biểu của Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama vào tháng 7, trong đó bà gợi ý rằng Chính phủ sẽ khuyến khích các quỹ hưu trí tăng cường đầu tư trong nước.