Giới thiệu khinh hạm Tây Ban Nha xuất hiện giữa xung đột Trung Đông

Cristóbal Colón đang di chuyển về phía Trung Đông

Khu vực Đông Địa Trung Hải đang chứng kiến một đợt tập trung lực lượng hải quân quy mô lớn sau vụ tấn công bằng phương tiện bay không người lái nhắm vào căn cứ không quân của Vương quốc Anh tại Síp.

Đứng trước sức ép an ninh từ các lực lượng dân quân thân Iran, bộ chỉ huy liên quân châu Âu đã có những động thái điều chỉnh đội hình tác chiến nhằm củng cố năng lực phòng thủ từ hướng biển. Sự xuất hiện của khinh hạm Cristóbal Colón mang số hiệu F-105 thuộc Hải quân Tây Ban Nha đóng vai trò như một mảnh ghép phòng không chiến lược trong toàn bộ chiến dịch này.

Chiến hạm hiện đang hành quân hướng về vùng biển ngoài khơi đảo Crete, dự kiến hội quân vào ngày 10.3 cùng nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm Charles de Gaulle của Pháp và các biên đội tàu mặt nước thuộc Hải quân Hy Lạp. Lực lượng hỗn hợp này bao gồm khoảng 200 thủy thủ tinh nhuệ trên F-105 sẽ tạo thành một lá chắn vững chắc bảo vệ sườn đông của liên minh.

Bài viết này sẽ phân tích chi tiết nền tảng kỹ thuật, cấu hình hỏa lực và năng lực thực chiến đã giúp khinh hạm này trở thành biểu tượng sức mạnh của hạm đội Tây Ban Nha.

Thiết kế nền tảng và hệ thống điện tử hàng không AEGIS

Cristóbal Colón là mảnh ghép thứ năm và cũng là phiên bản hoàn thiện nhất thuộc lớp khinh hạm phòng không Álvaro de Bazán, thường được giới chuyên môn biết đến với định danh F-100. Lịch sử phát triển của lớp tàu này bắt đầu từ đầu những năm 2000 với các thế hệ tiền nhiệm lần lượt được biên chế bao gồm Álvaro de Bazán, Almirante Juan de Borbón, Blas de Lezo và Méndez Núnẽz.

Được bàn giao chính thức cho Hải quân Tây Ban Nha vào năm 2012, F-105 mang trên mình tên gọi của nhà thám hiểm vĩ đại Christopher Columbus, đánh dấu lần thứ sáu trong lịch sử hải quân hoàng gia có một chiến hạm mang vinh dự này.

Về mặt thông số vật lý, con tàu sở hữu thiết kế khí động học và thủy động lực học tối ưu để giảm thiểu diện tích phản xạ radar. Khung thân tàu được thiết kế với chiều dài tổng thể đạt 146,72 mét, lườn tàu rộng 18,6 mét và mớn nước sâu 4,75 mét. Hệ thống động lực mạnh mẽ cho phép chiến hạm đạt tốc độ tối đa lên tới 28,5 hải lý trên giờ, tương đương khoảng 53 km/h.

Khi duy trì tốc độ hành trình ở mức 18 hải lý trên giờ, tàu có khả năng hoạt động liên tục trên quãng đường 5.000 km, đảm bảo sự hiện diện bền bỉ tại các vùng biển xa. Thủy thủ đoàn tiêu chuẩn vận hành toàn bộ cỗ máy này bao gồm 216 sĩ quan và kỹ thuật viên.

Điểm làm nên sức mạnh vượt trội của Cristóbal Colón so với các chiến hạm cùng kích cỡ ở châu Âu chính là sự tích hợp sâu hệ thống chiến đấu AEGIS do Mỹ phát triển. Trung tâm của mạng lưới điện tử này là hệ thống radar mảng pha quét điện tử thụ động đa chức năng 3D SPY-1D(V).

Khác với các đài radar xoay cơ học truyền thống luôn có độ trễ trong quá trình quét, bốn mảng ăng-ten dạng phẳng của SPY-1D(V) được ốp cố định vào cấu trúc thượng tầng, cung cấp khả năng giám sát không gian 360 độ theo thời gian thực. Hệ thống này cho phép đài chỉ huy phát hiện, phân loại và bám sát các mục tiêu có diện tích phản xạ radar cực nhỏ từ độ cao lớn cho đến các vật thể bay bám sát mặt biển.

Năng lực cốt lõi của tổ hợp AEGIS trên F-105 nằm ở khả năng xử lý dữ liệu khối lượng lớn, giúp hệ thống kiểm soát hỏa lực có thể phòng thủ hiệu quả trước 90 mục tiêu di động có tốc độ cao cùng một lúc. Các đài radar chiếu xạ mục tiêu kết hợp cùng mái vòm radar chính tạo ra một lưới kiểm soát không gian liền mạch, sẵn sàng cung cấp tham số ngắm bắn cho các tổ hợp đạn phòng không.

Nhờ năng lực thám không mạnh mẽ này, khinh hạm F-105 thường xuyên được tích hợp vào hệ thống cảnh giới và bảo vệ không phận quốc gia của Tây Ban Nha, hoạt động như một trạm radar nổi trên biển.

Thông số kỹ thuật và trang bị vũ khí của tàu

Năng lực hỏa lực đa tầng và tác chiến chống ngầm

Để cụ thể hóa sức mạnh từ bộ não AEGIS, Cristóbal Colón được vũ trang một cấu hình hỏa lực toàn diện, thiết lập các vành đai phòng thủ và tấn công đan xen từ tầm xa đến cận chiến. Xương sống của hệ thống hỏa lực phòng không là cụm hệ thống phóng thẳng đứng (VLS) đặt âm dưới boong ở phần mũi tàu. Cụm bệ phóng này mang theo các đạn đánh chặn họ Standard Missile và Evolved Sea Sparrow Missile (ESSM). Tùy thuộc vào yêu cầu của từng chiến dịch, tàu có thể triển khai các đạn tên lửa RIM-66C, SM-2 phân hệ 162 và 174 chuyên trách nhiệm vụ phòng thủ không phận cấp hạm đội.

Lưới lửa này tạo ra một vùng cấm bay rộng lớn với tầm đánh chặn tối đa đối với các mục tiêu trên không dao động từ 170 km lên tới 315 km. Các đạn SM-2 đảm nhận việc tiêu diệt mục tiêu bay cao ở tầm xa, trong khi đạn ESSM với khả năng cơ động bẻ lái chịu lực G cao được thiết kế để đánh chặn các tên lửa hành trình diệt hạm bay lướt trên ngọn sóng ở cự ly trung bình và ngắn. Khả năng bao quát này cho phép F-105 thiết lập chiếc ô an toàn cho các lực lượng đồng minh hoạt động lân cận, điển hình như tàu sân bay Charles de Gaulle.

Trong cấu hình tác chiến đối hải, khinh hạm sử dụng hệ thống tên lửa hành trình chống hạm Harpoon, cung cấp năng lực tiêu diệt các chiến hạm mặt nước của đối phương từ cự ly xa ngoài tầm nhìn quang học. Đối với các mục tiêu cự ly gần hoặc nhiệm vụ yểm trợ hỏa lực bờ biển cho lực lượng đổ bộ, khẩu pháo hải quân tự động MK 45 cỡ nòng 127 mm sẽ đảm nhận vai trò chính. Với tốc độ bắn cao và tầm hoạt động hiệu quả đạt 7,3 km, khẩu pháo này mang lại hỏa lực mặt nước uy lực trong các tình huống xung đột cường độ thấp.

Hệ thống vũ khí phụ trợ bao gồm hai bệ súng máy cỡ nòng 25 mm, được thiết kế chuyên biệt để đối phó với các xuồng cao tốc tấn công tự sát hoặc các phương tiện cỡ nhỏ áp sát mạn tàu. Để tăng cường khả năng sống sót trước các đòn tấn công bằng tên lửa dẫn đường, tàu được trang bị các bệ phóng mồi nhử tinh vi nhằm tạo ra các mục tiêu giả, đánh lừa đầu dò quang học và radar của đạn đối phương.

Năng lực tác chiến của F-105 được mở rộng xuống chiều sâu đại dương thông qua các thiết bị săn ngầm đồng bộ. Tàu mang theo các cụm ống phóng ngư lôi chống ngầm hạng nhẹ MK-46, sẵn sàng tấn công các tàu ngầm đối phương lọt vào vùng nước nông hoặc tiếp cận đội hình.

Sức mạnh săn ngầm chủ lực lại phụ thuộc vào phương tiện hàng không mang theo là chiếc trực thăng SH-60B Seahawk. Tọa lạc tại khoang chứa ở đuôi tàu, cỗ máy cánh quạt này được trang bị hệ thống phao thả sonar, radar thám sát mặt biển và vũ khí chống ngầm chuyên biệt. Trực thăng Seahawk cho phép hạm trưởng F-105 thiết lập vành đai tuần tra chống ngầm từ xa, chủ động săn lùng và tiêu diệt mục tiêu trước khi chúng kịp đưa khinh hạm vào tầm ngắm của ngư lôi hạng nặng.

Lịch sử vận hành và vai trò chiến thuật trong mạng lưới NATO

Kể từ khi thượng cờ biên chế, Cristóbal Colón đã xây dựng một hồ sơ phục vụ dày dặn với hàng loạt đợt triển khai mang tính chất chiến lược trên khắp các vùng biển toàn cầu. Tàu thường xuyên tham gia các hoạt động tuần tra, giám sát và duy trì an ninh hàng hải tại các khu vực thuộc quyền tài phán quốc gia. Trên bình diện quốc tế, F-105 là một trong những đại diện thường trực đáng tin cậy nhất của Tây Ban Nha trong cấu trúc chỉ huy quân sự của Khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Chiến hạm này liên tục được điều động sát cánh cùng Nhóm tác chiến Hải quân Thường trực số 2 của NATO (SNMG-2), và trong nhiều nhiệm vụ đã đảm nhận vai trò soái hạm chỉ huy lực lượng đa quốc gia. Năng lực chỉ huy và kiểm soát luồng dữ liệu khổng lồ từ hệ thống AEGIS giúp con tàu điều phối thông tin chiến thuật nhịp nhàng giữa các đơn vị không quân và hải quân hỗn hợp. Tàu cũng là thành viên nòng cốt trong Chiến dịch Sea Guardian của NATO, tập trung vào nhiệm vụ chống khủng bố và kiểm soát các mối đe dọa an ninh phi truyền thống trên biển.

Điểm sáng chói lọi nhất trong hồ sơ thực chiến của F-105 diễn ra vào năm 2021, khi con tàu đứng ra dẫn dắt cuộc tập trận phòng thủ tên lửa đạn đạo và phòng không tích hợp mang tên 'At Sea Demonstration/Formidable Shield 2021' của liên minh.

Tại môi trường giả định vô cùng khắc nghiệt với nhiều nhiễu động điện từ, kíp chiến đấu của Cristóbal Colón đã chứng minh độ nhạy bén của hệ thống khi phóng đạn tên lửa ESSM đánh chặn và tiêu diệt thành công một mục tiêu bay mô phỏng tên lửa diệt hạm đang lao đến với tốc độ gần Mach 3. Thành tích đánh chặn một mục tiêu có tốc độ siêu thanh trong thời gian phản ứng tính bằng giây đã khẳng định năng lực tính toán chớp nhoáng của tổ hợp SPY-1D(V) trước các thiết kế vũ khí thế hệ mới.

Việc triển khai khinh hạm F-105 đến Síp và vùng biển phía đông Địa Trung Hải vào thời điểm hiện tại mang một ý nghĩa răn đe chiến lược rõ nét. Đứng trước các phương tiện bay không người lái tự sát từ các nhóm vũ trang trong khu vực, sự hiện diện của một nền tảng phòng không như Cristóbal Colón giúp bịt kín các điểm mù trên không gian chiến trường.

Con tàu sẽ tạo ra một vùng chống tiếp cận và chống xâm nhập (A2/AD) di động trên biển, bảo vệ không phận cho các phi vụ cất hạ cánh của không đoàn tiêm kích trên tàu sân bay Pháp, đồng thời đảm bảo an toàn cho các cơ sở quân sự ven bờ. Quá trình cơ động của chiến hạm này là minh chứng kỹ thuật cho sức mạnh hải lực và khả năng sẵn sàng chiến đấu ở cường độ cao của Hải quân Tây Ban Nha.

Bùi Tú