Giữ chuẩn chất lượng để nâng tầm sản phẩm OCOP

Nghiêm túc trong khâu lựa chọn và đánh giá

Bước vào đợt phân hạng sản phẩm OCOP năm 2026, toàn tỉnh khảo sát thực tế 120 sản phẩm thuộc 36 xã, phường đăng ký tham gia. Hội đồng đánh giá lựa chọn được 60 sản phẩm thực sự có tiềm năng (chiếm 50%) đủ điều kiện để tiếp tục nhận hỗ trợ, hoàn thiện các tiêu chí. Trong đó, có 57 sản phẩm hướng tới chuẩn 3 sao và 3 sản phẩm có khả năng nâng hạng lên 4 sao. Đối với 60 sản phẩm chưa đạt yêu cầu, ngành nông nghiệp giao các xã tiếp tục hướng dẫn chủ thể khắc phục những điểm yếu để chờ kỳ đánh giá sau, thể hiện sự minh bạch và nghiêm túc trong việc bảo vệ uy tín của thương hiệu OCOP.

Cơ sở sản xuất bánh bò Bế Chi, phường Thục Phán tuân thủ nghiêm quy trình vệ sinh an toàn thực phẩm.

Một trong những thay đổi đáng chú ý của chương trình OCOP năm 2026 là bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm được ban hành theo Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg ngày 22/05/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành quy định về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Theo đó, sản phẩm được đánh giá trên tổng số 100 điểm, gồm 3 nhóm: sản phẩm và sức mạnh cộng đồng 40 điểm, khả năng tiếp thị 25 điểm, chất lượng sản phẩm 35 điểm. Như vậy, chất lượng chiếm số điểm cao, bao gồm các nội dung về cảm quan, dinh dưỡng, tính độc đáo, công bố chất lượng, bảo đảm chất lượng, hướng dẫn sử dụng và cơ hội tiếp cận thị trường toàn cầu.

Sự khắt khe từ cơ quan quản lý đã thúc đẩy các chủ thể đổi mới mạnh mẽ tư duy sản xuất. Cơ sở sản xuất bánh hạt ngũ cốc cao cấp Lãnh Thùy Dung, Tổ dân phố Tân An 1, phường Tân Giang là một điển hình. Đơn vị chuyên cung cấp các loại hạt dinh dưỡng, bột ngũ cốc lợi sữa, ngũ cốc an thai, giảm cân, bột mầm gạo lứt yến mạch, bột mè đen Bảo Lạc và sữa hạt.

Chị Lãnh Thùy Dung, chủ cơ sở cho biết: Chúng tôi sử dụng nguyên liệu tự nhiên 100%, không chứa chất bảo quản. Các loại hạt được sơ chế kỹ lưỡng bằng phương pháp ngâm đủ thời gian giúp giải phóng tối đa chất dinh dưỡng và hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn. Nỗ lực này đã đưa dòng bánh hạt ngũ cốc Lãnh Dung vinh dự đạt chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh.

Chất lượng OCOP phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu

Để một sản phẩm OCOP đạt chất lượng bền vững, căn cốt phải nằm ở vùng nguyên liệu ổn định. Nếu trước đây chỉ tập trung vào khâu đóng gói nay phải được kiểm soát ngay từ vùng nguyên liệu. Điển hình là nghề làm miến dong với vùng nguyên liệu tập trung tại các xã Thành Công, Nguyên Bình, Nguyễn Huệ cung cấp khoảng 197,4 tấn sản phẩm mỗi năm. Chỉ riêng tại xã Nguyễn Huệ, vùng nguyên liệu dong riềng đạt 250 ha, phục vụ cho 10 cơ sở chế biến tinh bột. Đây là sản phẩm nông nghiệp chủ lực đã được gắn sao OCOP, tạo được chuỗi liên kết chặt chẽ giúp nông dân yên tâm sản xuất. 

Xã Nguyễn Huệ đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định cho 10 cơ sở chế biến tinh bột trên địa bàn xã.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay vẫn còn nhóm sản phẩm nông sản chưa hình thành được vùng nguyên liệu ổn định, như: lạc đỏ, gạo nếp hương, hạt dẻ, đậu tương, quả lê, thanh long. Mặc dù tổng sản lượng nhóm này đạt khoảng 4.261 tấn/năm và mang lại giá trị lên tới 39,8 tỷ đồng nhưng quy mô sản xuất lại thiếu đồng đều. Sự lỏng lẻo trong liên kết giữa chủ thể OCOP và người nông dân khiến việc thu mua gặp khó, chưa hình thành được các vùng nguyên liệu ổn định để phục vụ chế biến sâu, sản xuất hàng hóa. 

Ông Nông Thanh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Sự phát triển giữa các địa phương không đồng đều. Đáng lo ngại là toàn tỉnh vẫn còn tới 11 xã "trắng" sản phẩm OCOP. Chất lượng một số sản phẩm chưa duy trì được sự ổn định. Cả tỉnh hiện mới chỉ có 10 sản phẩm đạt 4 sao và đang chờ một sản phẩm chạm mốc 5 sao. Hiện có tới 67% chủ thể OCOP là hộ kinh doanh cá thể, trong khi lực lượng nòng cốt như hợp tác xã và doanh nghiệp chỉ chiếm 24%. Nguyên nhân chính xuất phát từ năng lực hạn chế của chủ thể, đặc biệt là nguồn vốn, quản trị, marketing và phát triển thị trường. Nhiều chủ thể chưa quan tâm đến thay đổi mẫu mã, bao bì sản phẩm; xây dựng thương hiệu, sở hữu trí tuệ còn hạn chế. Bên cạnh đó, cấp xã thiếu kiểm tra định kỳ về vệ sinh an toàn thực phẩm, còn lúng túng trong việc quy hoạch vùng sản xuất để hỗ trợ cho hợp tác xã liên kết với người dân.  

Hợp tác xã khẩu sli Ngọc Hải, xã Hà Quảng trung bình mỗi ngày sản xuất 500 chiếc bánh khẩu sli.

Mục tiêu mới: Thêm 60 sản phẩm đạt 3 sao

Một tín hiệu đầy lạc quan là sản phẩm "Trà Tiên Kolia - Olong Thuần Việt" của Công ty TNHH Kolia Cao Bằng đang đứng trước cơ hội bứt phá mới. Bà Nguyễn Thị Minh Thảo, Quyền Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn cho biết: Hồ sơ điều chỉnh đã được gửi tới Văn phòng điều phối nông thôn mới Trung ương. Nếu vượt qua vòng thẩm định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây sẽ là sản phẩm 5 sao cấp Quốc gia đầu tiên, tạo cú hích lớn cho nông sản toàn tỉnh. 

Bên cạnh việc ươm mầm "ngôi sao", công tác chấn chỉnh các sản phẩm cũ cũng được siết chặt. Hiện có 67/188 sản phẩm đã đến hạn phải đánh giá lại. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành công văn hỏa tốc chỉ đạo các xã, phường đôn đốc, hỗ trợ chủ thể nộp minh chứng đúng thời gian quy định, kiên quyết thu hồi danh hiệu đối với các sản phẩm hết hạn hoặc không còn duy trì được chất lượng.

Mục tiêu đặt ra trong năm 2026 là toàn tỉnh có thêm 60 sản phẩm mới đạt 3 sao trở lên; thu hút thêm 1 hợp tác xã và 3 công ty tham gia chương trình OCOP (đạt 200% kế hoạch) và đưa 80% chủ thể tiếp cận các kênh bán hàng hiện đại như siêu thị, mạng xã hội. Qua rà soát, hiện đã có 85% chủ thể OCOP vào được các kênh phân phối hiện đại, vượt chỉ tiêu đề ra.

Từ nay đến năm 2030, mục tiêu là phát triển 3.000 ha hồi, quế và 300 ha dược liệu dưới tán rừng. Những vùng trồng này sẽ sản xuất theo các tiêu chuẩn quốc tế với dược liệu tại xã Nguyên Bình được trồng theo chuẩn GACP-WHO phục vụ nhà máy chế biến; hồi, quế tại xã Đông Khê hướng tới tiêu chuẩn hữu cơ, VietGAP để xuất khẩu sang thị trường nước ngoài khó tính.

Chương trình OCOP của tỉnh đang đi đúng hướng, chuyển từ tư duy số lượng sang chất lượng thực chất. Với sự đồng hành sát sao từ ngành chức năng trong việc số hóa, hỗ trợ pháp lý và quy hoạch nguyên liệu cùng sự nỗ lực của từng xưởng sản xuất, những sản phẩm OCOP đặc trưng không chỉ đại diện cho hương vị bản địa mà còn kết tinh khát vọng làm giàu bền vững của người dân.