Làm gì để đưa ra quyết định sáng suốt hơn?

Tác giả: Bernard Marr

Tương lai không đợi ai

Cuốn sách gồm 20 kỹ năng và năng lực thiết yếu mà mọi người, đặc biệt các bạn trẻ cần nắm để sống, trưởng thành và thành công trong thế giới công nghệ ngày nay. Đó là: hiểu biết số, hiểu biết dữ liệu, hiểu biết mối đe dọa của mạng Internet, tư duy phản biện, kỹ năng sáng tạo, kỹ năng thích ứng, kỹ năng lãnh đạo, thương hiệu cá nhân...

Làm gì để đưa ra quyết định sáng suốt hơn?

Từ việc xác định mục tiêu, cân nhắc các lựa chọn đến nhận diện thiên kiến, mỗi quyết định trong đời sống đều có thể trở thành một lần rèn luyện kỹ năng suy xét.

Để cải thiện kỹ năng suy xét và ra quyết định

Giống như mọi kỹ năng khác được đề cập trong cuốn sách này, việc suy xét và ra quyết định là các kỹ năng có thể trau dồi, rèn luyện và cải thiện. Bởi vì mỗi ngày, chúng ta đều phải đưa ra vô số quyết định lớn nhỏ, nên chúng ta sẽ có vô vàn cơ hội để rèn luyện bản thân, từ đó đưa ra các quyết định tốt hơn.

Hãy cùng khám phá xem cá nhân và tổ chức có thể làm gì để nâng cao kỹ năng ra quyết định.

Đối với cá nhân

Dưới đây là một số cách thực tiễn để bạn có thể cải thiện kỹ năng của mình:

Luôn bắt đầu bằng việc nhận thức rõ ràng. Mọi quyết định đều phải bắt nguồn từ việc hiểu đúng vấn đề. Nhờ đó, bạn sẽ nhận ra mình còn thiếu thông tin gì và cần bổ sung những gì để có thể ra quyết định một cách chính xác hơn.
Xác định mục tiêu mong muốn. Bạn hy vọng điều gì sẽ xảy ra? Đâu là kết quả tốt đẹp nhất bạn mong đợi? Đôi khi, chúng ta có thể sa lầy vào quá nhiều lựa chọn mà quên đi mất mục tiêu thực sự của mình.
Liệt kê và cân nhắc các lựa chọn. Việc lập danh sách và phân tích ưu nhược điểm của từng lựa chọn là một cách hiệu quả để đưa ra quyết định sáng suốt và khách quan. Ngoài ra, bạn cũng có thể sử dụng ma trận phân tích SWOT: Điểm mạnh (Strengths), Điểm yếu (Weaknesses), Cơ hội (Opportunities), và Rủi ro (Threats) để đánh giá các tình huống khác nhau. Nếu có quá nhiều lựa chọn, hãy thu hẹp phạm vi và tập trung xem xét một vài phương án cụ thể.
Tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần. Tùy thuộc vào mức độ ảnh hưởng của quyết định đến người khác, bạn có thể sẽ cần sự đồng thuận của họ trong quá trình ra quyết định. Đôi lúc, có thể bạn chỉ cần thêm ý kiến để tham khảo, hãy chia sẻ với một người bạn, đồng nghiệp hoặc người cố vấn đáng tin cậy. Họ sẽ giúp bạn đánh giá các lựa chọn, xác nhận quyết định hay tiếp thêm cho bạn sự tự tin.
Đặt ra thời hạn quyết định. Nếu bạn là người hay trì hoãn, hãy cố đặt ra giới hạn thời gian để bản thân ra quyết định. Tất nhiên, một vài quyết định đòi hỏi phải có thêm thời gian để suy xét, vậy nên đây không phải là công thức áp dụng cho mọi tình huống. Trường hợp này dẫn đến ý kế tiếp.
Quyết định đúng cách. Tới đây, bạn có thể sẽ nhớ đến cuốn Tư Duy Nhanh Và Chậm (tôi thật lòng khuyên bạn nên đọc thử). Không phải mọi quyết định đều đòi hỏi suy nghĩ chậm rãi. Nếu bạn dành quá nhiều thời gian cho những quyết định không mấy hệ trọng, bạn có thể sẽ kiệt sức trước khi cân nhắc đến những quyết định có tầm quan trọng lớn hơn. Thậm chí bạn cũng có thể cân nhắc giữa việc ra quyết định hoặc không - đôi khi sự trì hoãn, chờ xem sự việc sẽ tiến triển thế nào cũng có thể có lợi.
Hãy nhớ rằng suy xét là sự kết hợp của cả phẩm chất cá nhân, thông tin thu nhận được và kinh nghiệm. Nói cách khác, việc đưa ra quyết định đúng đắn là sự tổng hòa của trí óc (thông tin, kinh nghiệm), con tim (giá trị quan, niềm tin) và bản năng (trực giác). Việc có tư duy phân tích cũng tốt, nhưng hãy nhớ máy móc luôn giỏi hơn con người ở kỹ năng này, trong khi chúng ta lại trội hơn ở phương diện cân nhắc những hệ quả liên quan đến con người trong mỗi quyết định.
Cẩn trọng với thiên kiến của chính bạn. Mặc dù bạn không nên bỏ qua trực giác, nhưng hãy nhớ rằng đôi khi cảm giác “mách bảo” đó lại xuất phát từ những thiên kiến vô thức. Hãy luôn giữ tỉnh táo để nhận ra điều này và rèn luyện kỹ năng tư duy biện luận của mình.
Đừng ngại thử nghiệm. Thực tế, rất hiếm khi có một quyết định “đúng tuyệt đối”, mà chỉ là những lựa chọn mang lại các kết quả khác nhau. Bạn còn nhớ người đã bán cổ phần Apple của mình với giá 800 đô la không? Chính ông đã từng thẳng thắn chia sẻ nếu bản thân tiếp tục làm việc với Steve Jobs và Steve Wozniak, ông có thể đã trở thành “người đàn ông giàu có nhất ở nghĩa trang” vì áp lực có thể khiến ông gục ngã. Đứng từ góc độ tài chính, có lẽ kết quả của quyết định này khá tệ, nhưng điều đó không có nghĩa nó là một quyết định sai lầm đối với cá nhân ông. Với lối suy nghĩ này, bạn đừng ngại thử nghiệm những hướng đi mới để kiểm chứng hiệu quả quyết định của mình.
Kiên trì rèn luyện. Một cách hay để cải thiện kỹ năng ra quyết định là thường xuyên phân tích lại các quyết định bạn đã đưa ra, điều gì hiệu quả, điều gì không và tại sao. Những thông tin này sẽ giúp bạn có cơ sở để ra quyết định hiệu quả hơn trong tương lai.

Là bậc cha mẹ, tôi cho rằng việc nuôi dưỡng kỹ năng suy xét và ra quyết định cho thế hệ tiếp theo cũng là điều vô cùng quan trọng. Dưới đây là một vài cách thú vị để áp dụng thử với con trẻ:

Cho chúng tập cách tự đưa ra lựa chọn.
Vạch rõ ranh giới những quyết định chúng có quyền thực hiện và không. Phạm vi tự đưa ra những quyết định này sẽ lớn dần theo độ tuổi của chúng.
Cho chúng thấy cách tự ra quyết định, ngay cả những quyết định nhỏ nhặt như có nên đem dự phòng áo mưa khi dắt chó đi dạo hay không chẳng hạn.

Đối với doanh nghiệp

Trên thị trường có vô số khóa đào tạo có thể giúp các doanh nghiệp xây dựng kỹ năng quyết định. Vì vậy ở đây, tôi sẽ chỉ tập trung vào các vấn đề cốt lõi hơn đối với công ty.

Trước hết, lãnh đạo doanh nghiệp cần nhớ rằng cho dù máy móc đóng vai trò ngày càng quan trọng hơn trong quá trình ra quyết định ở công ty, nhưng chỉ con người mới có khả năng cân nhắc đến các hệ quả thực tiễn của những quyết định đó. Việc cân nhắc về tác động của quyết định lên doanh nghiệp cũng như nhân viên nên được làm gương bởi lãnh đạo và quản lý ở mọi cấp độ.

Ngoài ra, bạn cũng nên xây dựng văn hóa doanh nghiệp đề cao tư duy biện luận, nơi mọi người thường xuyên đặt câu hỏi về dữ liệu và suy xét các thiên kiến cá nhân. Trong một môi trường như vậy, mọi thành viên ở mọi cấp bậc đều được khuyến khích đặt câu hỏi, chất vấn các quyết định của doanh nghiệp một cách tích cực và có tính xây dựng.