Giữ đa dạng sinh học nơi đại ngàn Chư Mom Ray

Những bước chân giữ rừng nơi thôn Bar Gok

Men theo con đường đất dẫn lên các triền đồi quanh thôn Bar Gok, xã Sa Thầy, những cánh rừng ven nương rẫy vẫn giữ được màu xanh bền bỉ. Ít ai biết rằng, để bảo vệ những cánh rừng này, người dân trong thôn vẫn đều đặn tổ chức các chuyến tuần tra rừng mỗi tuần.

Một buổi sáng đầu tuần, anh A Phú (39 tuổi) cùng các thành viên tổ bảo vệ rừng chuẩn bị cho chuyến tuần tra quen thuộc. Xe máy được gửi lại dưới chân đồi, cả nhóm đi bộ men theo những lối mòn quanh bìa rừng, bìa rẫy để kiểm tra tình hình.

Anh A Phú (trái) đi tuần tra, bảo vệ rừng.

Theo anh A Phú, việc tuần tra được tổ chức theo từng nhóm nhỏ, mỗi tuần một lần, mỗi tổ từ hai đến ba người. Từ khoảng 7 giờ sáng, các thành viên bắt đầu đi dọc các khu vực giáp ranh giữa rừng và nương rẫy của người dân.

Khu vực tuần tra chủ yếu nằm ở vùng rừng giáp ranh với những cánh rừng thuộc Vườn Quốc gia Chư Mom Ray. Phần lớn quãng đường phải đi bộ qua các triền đồi, băng qua các khu rẫy của người dân. Công việc tuy vất vả nhưng bà con vẫn duy trì đều đặn. Trong gần hai năm tham gia bảo vệ rừng, tổ của anh A Phú chưa phát hiện trường hợp chặt phá rừng nào.

Vườn Quốc gia Chư Mom Rây mùa thay lá tuyệt đẹp.

Hiện thôn Bar Gok có khoảng 30 hộ dân tham gia bảo vệ rừng cộng đồng. Ngoài việc tuần tra, các thành viên còn thường xuyên nhắc nhở bà con không chặt phá rừng, đặc biệt là tại những khu vực rừng tái sinh ven nương rẫy.

Dù cuộc sống chủ yếu dựa vào làm rẫy, trồng sắn và lúa còn nhiều khó khăn, nhưng anh A Phú vẫn kiên trì tham gia giữ rừng.

“Rừng là của làng mình nên phải giữ. Mỗi tuần tổ mình đi một lần, chủ yếu kiểm tra xem có ai phát rừng lấn chiếm hay không. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường thì báo cho trạm bảo vệ rừng. Mình cũng nhắc bà con không chặt phá để giữ rừng cho sau này”, anh A Phú chia sẻ.

Những chuyến tuần tra giữa đại ngàn

Rời thôn Bar Gok, men theo những con đường đất đỏ dẫn sâu vào vùng lõi Vườn Quốc gia Chư Mom Ray, những chuyến tuần tra của lực lượng bảo vệ rừng vẫn diễn ra đều đặn mỗi ngày.

Từ sáng sớm, các cán bộ bảo vệ rừng bắt đầu hành trình đi bộ xuyên rừng, men theo các khu nương rẫy giáp ranh để quan sát dấu hiệu tác động của con người và theo dõi hoạt động của động vật hoang dã. Mỗi dấu vết phát hiện được đều được chụp lại và cập nhật vào phần mềm SMART trên điện thoại để phục vụ công tác quản lý.

Cán bộ Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray thường xuyên tuần tra, gỡ bẫy thú rừng.

Nhiều vị trí trong rừng được đặt bẫy ảnh nhằm ghi nhận sự xuất hiện của các loài thú hoang dã. Qua các lần thu máy, lực lượng bảo vệ rừng đã ghi nhận hình ảnh của gà rừng, nai, heo rừng và nhiều loài động vật quý hiếm khác. Đồng thời, trong quá trình tuần tra, cán bộ bảo vệ rừng cũng thường xuyên tháo gỡ các bẫy thú và tuyên truyền để người dân không săn bắt, xâm hại tài nguyên rừng.

Gắn bó với công việc suốt 14 năm, anh Phạm Văn Thắng, Đội bảo vệ rừng Mo Ray thuộc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray, đã quen với những chuyến đi rừng dài ngày.

“Hàng ngày tụi em đi tuần tra rừng và các khu nương rẫy giáp ranh để quan sát dấu vết động vật hoặc con người. Khi phát hiện dấu vết thì chụp lại, cập nhật vào phần mềm SMART. Bình quân mỗi tháng tụi em đi rừng khoảng 15 đến 17 ngày, có khi phải ngủ lại trong rừng trên các tuyến đi xa”, anh Thắng chia sẻ.

Vườn Quốc gia Chư Mom Ray được ví như “lá phổi xanh” của khu vực Tây Nguyên, nơi vẫn giữ được hệ sinh thái rừng nguyên sinh và đa dạng sinh học phong phú.

Giữa bìa rừng thuộc khu vực Vườn Quốc gia Chư Mom Ray, chốt bảo vệ rừng Mo Ray nằm án ngữ trên con đường đất độc đạo dẫn sâu vào rừng. Ban ngày, thỉnh thoảng có người dân đi ngang qua để lên nương rẫy, nhưng về đêm không gian trở nên tĩnh lặng, chỉ còn ánh đèn le lói từ căn chốt nhỏ.

Anh Thao Chương, nhân viên Đội bảo vệ rừng trực chốt Mo Ray cho biết, lực lượng bảo vệ rừng duy trì kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt trong mùa khô khi nguy cơ cháy rừng tăng cao.

“Tụi em trực cả ngày lẫn đêm, ai ra vào cũng phải ghi sổ. Đây là con đường độc đạo nối giữa hai chốt Mo Ray và Sa Thầy nên việc kiểm soát rất chặt chẽ để bảo vệ rừng”, anh Chương cho biết.

Kho tàng đa dạng sinh học quý hiếm

Vườn Quốc gia Chư Mom Ray được ví như “lá phổi xanh” của khu vực Tây Nguyên, nơi vẫn giữ được hệ sinh thái rừng nguyên sinh và đa dạng sinh học phong phú. Hiện đơn vị quản lý hơn 60.636 ha rừng, trong đó có 56.249 ha rừng đặc dụng và khoảng 4.400 ha rừng sản xuất.

Ban Quản lý Vườn Quốc gia bố trí 10 đội bảo vệ rừng chuyên trách tại các xã Sa Thầy, Rờ Kơi, Mô Rai, Ya Ly, Sa Loong và Bờ Y với khoảng 70 viên chức bảo vệ rừng. Bình quân mỗi người phụ trách gần 1.000 ha rừng, cao gần gấp đôi định mức.

Gấu ngựa quý hiếm được phát hiện tại Chư Mom Ray.

Qua các đợt điều tra, các nhà khoa học ghi nhận tại đây có 1.895 loài thực vật, trong đó 182 loài thuộc diện nguy cấp, quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Hệ động vật cũng rất phong phú với 1.005 loài, bao gồm nhiều loài thú quý hiếm cần được bảo tồn.

Những năm gần đây, công tác bảo vệ rừng được tăng cường bằng việc ứng dụng bẫy ảnh và công cụ SMART để giám sát đa dạng sinh học. Nhiều hình ảnh quý về các loài linh trưởng, gấu, bò rừng và chim hiếm đã được ghi nhận, góp phần phục vụ nghiên cứu và xây dựng phương án bảo tồn.

Theo ông Đào Xuân Thủy, Giám đốc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray, đơn vị hiện quản lý diện tích rừng lớn với hệ sinh thái phong phú nhưng lực lượng bảo vệ vẫn còn thiếu so với định mức.

Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục tăng cường tuần tra, ứng dụng khoa học công nghệ trong giám sát đa dạng sinh học, đẩy mạnh tuyên truyền cộng đồng và triển khai đề án phát triển du lịch sinh thái. Đồng thời, tham mưu UBND tỉnh xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Vườn Quốc gia Chư Mom Ray trở thành khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Giữa đại ngàn Chư Mom Ray, những bước chân giữ rừng vẫn lặng lẽ mỗi ngày. Từ người dân đến lực lượng chuyên trách, tất cả đang góp phần giữ gìn màu xanh của rừng, bảo vệ nguồn sinh kế và lưu giữ kho tàng đa dạng sinh học quý giá cho thế hệ mai sau.