Giữ gìn bản sắc văn hóa gắn với phát triển du lịch

Nhân dân và du khách tham gia trải nghiệm hái xoài cổ thụ tại bản Thín Khá, xã Yên Châu.

Đến bản Thín Khá, cách trung tâm xã gần 10 km theo quốc lộ 6, du khách dễ dàng bắt gặp những nếp nhà sàn truyền thống xen giữa vườn xoài cổ thụ xanh mát. Ở đó, đời sống bình dị của đồng bào Thái vẫn gắn với những làn điệu dân ca, tiếng nhạc cụ dân tộc, nghề dệt vải, thêu khăn piêu, đan ép khẩu, giỏ cá, đó cá... Những nét văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ đang trở thành tài nguyên để bản phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn. Đến đây, du khách có thể hòa mình vào không gian văn hóa bản địa, thưởng thức các món ăn truyền thống, xem múa xòe, nhảy sạp, tìm hiểu nghề thủ công; nghe người dân kể chuyện về cây xoài cổ, nếp nhà sàn hay cách chế biến những món ăn của đồng bào Thái.

Dọc những tuyến đường trong bản, nông sản và sản phẩm do người dân làm ra được giới thiệu, bày bán, tạo cảm giác gần gũi như một phiên chợ nhỏ. Ông Hoàng Văn Khồ, người có uy tín bản Thín Khá, chia sẻ: Bản có 180 hộ đều là đồng bào Thái. Bà con thường xuyên được vận động giữ vệ sinh môi trường, chỉnh trang nhà cửa, bảo tồn nhà sàn và những phong tục, nét văn hóa truyền thống. Khi có khách đến, các gia đình đón tiếp thân thiện, giới thiệu văn hóa, sản vật của quê hương. Mỗi gia đình cùng chung tay sẽ làm bản làng ngày càng sạch đẹp, văn minh, vừa giữ được bản sắc, vừa có thêm thu nhập từ du lịch.

Cách Thín Khá không xa, Nhà bảo tồn văn hóa Thái tại bản Đán lại mang đến một không gian khác để du khách tìm hiểu sâu hơn về đời sống, phong tục của đồng bào Thái. Nơi đây lưu giữ nhiều trang phục, nhạc cụ, vật dụng sinh hoạt; đồng thời, tổ chức giao lưu văn nghệ, giới thiệu dân ca, dân vũ, nhạc cụ truyền thống, nghề thủ công và ẩm thực.

Lễ mừng cơm mới của đồng bào dân tộc Thái xã Yên Châu.

Bà Hoàng Thị Thoát, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa Thái, cho biết: Nhà bảo tồn mở cửa đón khách trải nghiệm vào thứ Bảy và Chủ nhật. Tháng 7 vừa qua, câu lạc bộ phối hợp với Hội LHPN xã Yên Châu thành lập Tổ phụ nữ dệt thổ cẩm gồm 11 thành viên. Các thành viên duy trì dệt vải, thêu thùa, làm đệm ngồi, chăn, ga, gối để giới thiệu, bán cho du khách. Khách đến đây còn có thể trực tiếp trải nghiệm dệt vải trên khung cửi tại gia đình các thành viên.

Yên Châu là vùng đất sinh sống của các dân tộc Thái, Kinh, Mông, Khơ Mú, tạo nên sự đa dạng về không gian văn hóa bản địa. Cùng với khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với cây ăn quả, địa phương còn có hệ thống di tích, danh thắng, nổi bật là Di tích Bác Hồ về thăm và nói chuyện với nhân dân các dân tộc Yên Châu; Di tích lịch sử Cầu sắt Yên Châu; Tượng đài Chiến thắng Chiềng Đông; danh thắng quốc gia Hồ Chiềng Khoi; vùng chỉ dẫn địa lý xoài tròn Yên Châu và mô hình du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn bản Thín Khá.

Nhân dân và du khách tham gia múa xòe tại Ngày hội xoài xã Yên Châu năm 2026.

Đây là nguồn tài nguyên để địa phương kết nối lịch sử, văn hóa, cảnh quan với sản xuất nông nghiệp, từng bước hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm đặc trưng. Thay vì chỉ bán quả xoài, quả chuối hay các nông sản khác, người dân có thể đưa du khách đến tận vườn tham quan, trải nghiệm thu hái, thưởng thức sản phẩm; kết hợp tìm hiểu văn hóa bản địa, ẩm thực, nghề truyền thống. Những ngày hội xoài, hoạt động hái xoài cổ thụ, múa xòe, nhảy sạp... vì thế không đơn thuần là hoạt động văn hóa, mà còn góp phần quảng bá nông sản và hình ảnh Yên Châu.

Xác định người dân là chủ thể, xã Yên Châu định hướng phát triển du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa, nông nghiệp, sinh thái và lịch sử. Trọng tâm là giữ không gian bản làng, nhà sàn, phong tục, lễ hội, nghề truyền thống của đồng bào Thái; gắn với vùng cây ăn quả và sản vật đặc trưng để hình thành những sản phẩm riêng.

Nhân dân trải nghiệm nhảy sạp tại Ngày hội xoài Yên Châu năm 2026.

Ông Lò Đức Việt, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Châu, cho biết: Du lịch Yên Châu vẫn ở giai đoạn đầu khai thác tiềm năng. Xác định phát triển du lịch phải dựa trên những giá trị riêng của địa phương, lấy văn hóa, cảnh quan và sản phẩm nông nghiệp làm nền tảng, thời gian tới, xã tập trung hoàn thiện sản phẩm du lịch cộng đồng, nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo nguồn nhân lực, tăng cường quảng bá và liên kết, kết nối với doanh nghiệp lữ hành để hình thành các tour, tuyến. Quan trọng nhất là để người dân trực tiếp tham gia, hưởng lợi từ du lịch, qua đó vừa giữ bản sắc văn hóa, vừa tạo sinh kế, nâng cao thu nhập.

Sản vật nông nghiệp, cảnh quan bản làng, nhà sàn, ẩm thực, dân ca, dân vũ và lễ hội tạo cho Yên Châu những điều kiện để phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng. Khi được kết nối với hoạt động sản xuất và sự tham gia của người dân, các giá trị này có thể góp phần mở rộng đầu ra cho nông sản, tạo thêm sinh kế và hỗ trợ bảo tồn văn hóa tại các bản làng.