Giữ gìn nghề dệt truyền thống của đồng bào dân tộc Lự

Nghề dệt đã gắn bó với người Lự ở xã Nậm Tăm từ bao đời. Từ nhỏ, các cô gái đã được bà, mẹ chỉ dạy cách trồng bông, kéo sợi, nhuộm chàm, dệt vải, thêu hoa văn để tự tay làm nên trang phục và những vật dụng cần thiết cho gia đình. Khi về nhà chồng, những sản phẩm ấy cũng trở thành món quà gửi gắm sự khéo léo, tình cảm của người con gái dân tộc Lự.

Đối với chị Tao Thị Quỳnh ở bản Nậm Ngập (xã Nậm Tăm), mỗi lần bên khung dệt là một lần chị được tiếp nối công việc quen thuộc của bà và mẹ. Chị Quỳnh tâm sự: “Từ nhỏ tôi đã được truyền dạy cách trồng bông, kéo sợi, dệt vải và thêu hoa văn trên trang phục truyền thống của dân tộc Lự. Mỗi bộ trang phục đều chứa đựng những giá trị văn hóa của dân tộc mình. Tôi luôn cố gắng gìn giữ và truyền dạy lại cho các con, cháu cũng như chị em trong bản để mọi người thêm yêu và tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc”.

Nghề dệt truyền thống của đồng bào dân tộc Lự ở Nậm Tăm cũng đang có những đổi thay. Trước đây, để làm nên một tấm vải, người dân phải trải qua nhiều công đoạn từ trồng bông, kéo sợi, nhuộm chàm đến dệt vải. Nhưng nay, sợi công nghiệp được sử dụng phổ biến bởi thuận tiện, nhanh chóng và phù hợp với nhu cầu cuộc sống. Các sản phẩm may sẵn như: quần áo, chăn, ga, gối cũng ngày càng phong phú, khiến đồ dệt thủ công khó có thể cạnh tranh. Trong khi lớp trẻ có ít thời gian học nghề do phải tập trung học tập, còn phụ nữ trưởng thành bận rộn với sản xuất và mưu sinh; một bộ trang phục truyền thống cần hơn một tuần mới hoàn thành.

Dẫu vậy, những người còn gắn bó với nghề vẫn bền bỉ giữ gìn nghề dệt. Với họ, mỗi sản phẩm làm ra không chỉ thể hiện sự khéo léo mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Các bà, các mẹ vẫn kiên trì hướng dẫn con, cháu cách dệt, thêu, để những nét văn hóa của người Lự tiếp tục được lưu giữ trong cuộc sống hôm nay.

Phụ nữ dân tộc Lự ở xã Nậm Tăm miệt mài bên khung cửi, gìn giữ những hoa văn truyền thống.

Không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc, nghề dệt truyền thống còn trở thành sản phẩm phục vụ du lịch. Những tấm vải thủ công với hoa văn, cách phối màu riêng mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc Lự đã tạo nên những sản phẩm đặc trưng của địa phương. Khi được khai thác phù hợp, giúp người dân thêm thu nhập và đưa văn hóa Lự đến gần hơn với du khách.

Trò chuyện với chúng tôi, chị Trần Thu Thủy (du khách đến từ Hà Nội) cho biết: “Tôi rất ấn tượng với các sản phẩm dệt của đồng bào dân tộc Lự bởi hoa văn đẹp, màu sắc hài hòa và mang đậm nét văn hóa truyền thống. Các sản phẩm vừa có giá trị sử dụng, vừa có thể trở thành những món quà dành tặng người thân. Với sự đầu tư, quảng bá phù hợp, tôi nghĩ đây sẽ là sản phẩm du lịch rất hấp dẫn của địa phương”.

Hiện, xã còn khoảng 70% số phụ nữ biết dệt, song nghề chưa phát triển mạnh do lớp trẻ ít mặn mà. Để giữ nghề dệt, trước hết cần khơi dậy tình yêu và niềm tự hào trong thế hệ trẻ. Khi người trẻ hiểu giá trị của từng tấm vải, hoa văn và thấy nghề dệt có thể gắn với đời sống, du lịch, sinh kế, việc trao truyền sẽ có thêm cơ hội tiếp nối. Do đó, địa phương đang chú trọng tạo môi trường để nghề được truyền dạy thường xuyên hơn, nhất là trong trường học và cộng đồng, qua đó từng bước đưa nghề dệt trở lại gần hơn với thế hệ trẻ.

Ông Lò Văn Sâu - Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Tăm cho biết: “Thời gian tới, xã phối hợp với các nhà trường tuyên truyền, vận động lớp trẻ gìn giữ nghề dệt; vận động cha mẹ tạo điều kiện cho con em học dệt. Phối hợp với hội liên hiệp phụ nữ, hội người cao tuổi vận động các cụ bà có tay nghề, người có uy tín ở bản truyền dạy lại nghề cho thế hệ trẻ, qua đó, khơi dậy tình yêu của con em với nghề dệt dân tộc Lự”.

Giữ gìn nghề dệt truyền thống ở Nậm Tăm cũng là gìn giữ một phần hồn cốt văn hóa của đồng bào dân tộc Lự. Từ những khung cửi mộc mạc, đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ vẫn miệt mài tạo nên những tấm vải mang hoa văn đặc trưng, trao truyền giá trị văn hóa qua các thế hệ. Với sự chung tay của người dân và chính quyền địa phương, nghề dệt đang được tiếp thêm sức sống, để những giá trị văn hóa Lự không chỉ được lưu giữ mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và mai sau.