Giữ 'hạt vàng' giữa dòng chảy mới

Cánh đồng một giống lúa tại xã Định Hóa, góp phần hình thành vùng sản xuất tập trung, nâng cao chất lượng và giá trị hạt gạo.

Tháng Tám, chúng tôi về Định Hóa khi những cơn mưa mùa hạ vừa làm dịu cái nắng. Dưới chân những dãy núi ATK, ruộng lúa nối nhau qua các thung lũng, trải một màu xanh mướt. Những thửa ruộng của nhiều hộ gia đình, người dân đang cùng nhau hình thành những vùng sản xuất chung giống: một vùng J02, một vùng Bao thai. Nhiều hộ cùng chọn giống, xuống giống cùng thời vụ, từng bước áp dụng chung quy trình canh tác để tạo thành vùng sản xuất tập trung.

Trên gần 900ha đất lúa của xã Định Hóa, nhịp mùa vẫn đều đặn nối nhau qua hai vụ gieo cấy mỗi năm. Với năng suất bình quân khoảng 55 tạ/ha, những cánh đồng dưới chân núi làm nên hơn 9.000 tấn thóc mỗi năm, góp phần giữ vững nguồn lương thực và sinh kế của nhiều gia đình. Nhưng câu chuyện cây lúa hôm nay không chỉ dừng ở chuyện được mùa, đủ thóc, mà đang chuyển dần sang làm sao để có những hạt gạo ngon hơn, mang rõ hơn hương vị của vùng đất.

Bởi thế, bên cạnh những giống lúa đã quen với đồng đất Định Hóa, những lựa chọn mới đang được đưa vào sản xuất. Năm 2026, xã phối hợp với Hợp tác xã Tâm An ATK xây dựng 5,3ha lúa J02 theo hướng liên kết. Với chất lượng gạo ngon, J02 đang mở thêm một hướng đi cho người trồng lúa khi yêu cầu của thị trường ngày càng hướng đến chất lượng.

Và trong khi tìm kiếm những giống lúa mới phù hợp với thị trường, Định Hóa cũng không quên gìn giữ những hạt giống đã bén rễ lâu đời trên mảnh đất này. Tại xóm Đồng Thịnh, 5,8ha lúa Bao thai Hồng được xã phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển lúa thuần triển khai tuyển chọn, phục tráng, nâng cao chất lượng nguồn giống. Cùng với Bao thai, nếp Vải, nếp cái hoa vàng vẫn tiếp tục hiện diện trên những chân ruộng quê nhà.

Cách đó không xa, cánh đồng Hợp Tiến, xã Phượng Tiến mở ra khoáng đạt giữa những dãy núi. Gần 200ha ruộng bằng phẳng, bờ vùng, bờ thửa ngay ngắn, những khoảnh lúa xanh nối nhau đến tận chân núi. Trên nền đồng ruộng tập trung ấy, máy móc ngày càng thay sức người, giống mới và kỹ thuật thâm canh dần thay đổi cách làm ruộng cũ.

Từ những cánh đồng dưới chân núi Định Hóa nhìn rộng ra toàn tỉnh, cây lúa vẫn hiện diện bền bỉ giữa một Thái Nguyên đang chuyển mình nhanh chóng. Các vùng sản xuất lúa rộng lớn vẫn được duy trì tại các xã như Phổ Yên, Phú Bình, Phúc Thuận, Tân Khánh, Chợ Đồn…

Nhà máy mọc lên, đô thị mở rộng, những con đường mới nối làng quê với phố thị. Đất đai ngày càng trở thành nguồn lực quý cho phát triển. Giữa dòng chảy ấy, Thái Nguyên vẫn duy trì 60.594ha đất trồng lúa. Năm 2025, sản lượng thóc đạt hơn 459 nghìn tấn; năm 2026 đặt mục tiêu trên 463 nghìn tấn.

Cây lúa có thể không đem lại giá trị kinh tế cao nhất trên một đơn vị diện tích, nhưng giá trị của nó không thể chỉ tính bằng doanh thu. Một quỹ đất lúa hợp lý, cùng năng lực sản xuất ổn định, giúp địa phương chủ động nguồn lương thực trước những biến động bất thường.

Bài toán vì thế không đơn giản là lựa chọn giữa nhà máy và cánh đồng, mà là tìm sự cân bằng giữa phát triển với bảo vệ quỹ đất lúa cần thiết; giữa gìn giữ những giống lúa đã làm nên hương vị quê hương với đổi mới phương thức sản xuất. Và trên những cánh đồng Thái Nguyên, mùa no ấm vẫn đang được nối dài từ những hạt lúa hôm nay.