ATK hôm nay

Từ “thế trận lòng dân” đến những miền quê đổi thay

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ATK Định Hóa và ATK Chợ Đồn là những địa bàn đặc biệt quan trọng của căn cứ địa Việt Bắc, nơi hoạt động của các cơ quan lãnh đạo Đảng, Chính phủ và nhiều cơ quan Trung ương. Địa hình miền núi hiểm trở, vị trí kết nối thuận lợi với các địa bàn trong căn cứ địa Việt Bắc, điều kiện tự nhiên phù hợp tăng gia sản xuất, cùng truyền thống yêu nước của đồng bào các dân tộc là những yếu tố quan trọng để vùng đất này được lựa chọn làm An toàn khu.

Đồng bào người Dao ở thôn Đồng Tâm, xã Nghĩa Tá gìn giữ nghề in sáp ong trên trang phục truyền thống.

Riêng Khu di tích lịch sử ATK Định Hóa hiện có 183 điểm di tích, trong đó 33 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, phân bố trên địa bàn các xã như Phú Đình, Định Hóa, Lam Vỹ, Phượng Tiến...

Khu di tích ATK Chợ Đồn gồm 25 điểm, chủ yếu thuộc địa phận xã Nghĩa Tá ngày nay, trong đó có 6 di tích được xếp hạng cấp quốc gia và 3 di tích cấp tỉnh.

Tại ATK Định Hóa, tháng 10-1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác phẩm Sửa đổi lối làm việc với bút danh X.Y.Z. Những tư tưởng về xây dựng Đảng, rèn luyện đạo đức, tác phong và năng lực cán bộ được Người đặt ra trong tác phẩm đến nay vẫn mang giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc.

Giá trị đặc biệt của ATK không chỉ nằm ở địa thế hiểm yếu. Phía sau sự an toàn của những căn lán giữa rừng là “thế trận lòng dân” bền chặt. Đồng bào các dân tộc đã bảo vệ cán bộ, giữ bí mật, đóng góp sức người, sức của cho kháng chiến, tạo nên thành trì vững chắc của cách mạng. Mối quan hệ gắn bó giữa Đảng với nhân dân cũng được xây dựng, thử thách và bồi đắp từ những năm tháng ấy.

Trở lại vùng ATK hôm nay, dấu ấn dễ nhận thấy không chỉ là những di tích được gìn giữ mà còn là diện mạo đổi thay của những miền quê cách mạng. Tuyến đường từ Km31, Quốc lộ 3 vào Khu di tích ATK Định Hóa đã được nâng cấp, mở rộng. Định hướng kết nối giao thông liên vùng ATK Định Hóa - ATK Chợ Đồn cũng mở thêm không gian giao thương, phát triển kinh tế và du lịch. Nếu những con đường năm xưa góp phần nối chiến khu với tiền tuyến, thì những con đường hôm nay đang nối bản làng với thị trường, đưa nông sản đi xa hơn và mở thêm cơ hội sinh kế cho người dân.

Ở xã Phú Đình, một trong những địa bàn trọng điểm của ATK Định Hóa, thu nhập bình quân đầu người đạt 58 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn hơn 3%. Địa phương có 4 sản phẩm OCOP 3 sao. Các tổ hợp tác, hợp tác xã từng bước tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.

Tại xã Nghĩa Tá, kinh tế rừng trở thành nguồn sinh kế quan trọng với 13.557ha đất lâm nghiệp, chiếm hơn 81% diện tích tự nhiên; tỷ lệ che phủ rừng trên 80%, lâm nghiệp chiếm khoảng 40% cơ cấu kinh tế của xã. Gần 5.400ha rừng trồng tạo vùng nguyên liệu phục vụ chế biến. Trên địa bàn có 10 cơ sở chế biến lâm sản với các sản phẩm như ván xẻ, ván bóc, gỗ dăm, giấy đế. Xã Nghĩa Tá đã được phê duyệt xây dựng Cụm công nghiệp Bình Trung với diện tích 10ha, định hướng thu hút thêm các doanh nghiệp chế biến gỗ, giấy, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm từ rừng.

Gìn giữ di sản, kiến tạo cuộc sống mới

Cùng với phát triển kinh tế, sức sống mới trên vùng ATK còn hiện hữu trong đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào các dân tộc. Những làn điệu Páo Dung của người Dao, câu Then cùng tiếng đàn Tính của người Tày, điệu múa Tắc Xình trong ngày hội vẫn được gìn giữ. Nhiều di sản văn hóa phi vật thể đã được ghi danh, công nhận cấp quốc gia như Lễ cấp sắc của người Dao, múa Tắc Xình, hát Soọng Cô, hát Páo Dung...

Đảng ủy xã Nghĩa Tá đã ban hành Nghị quyết về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2040. Địa phương tiếp tục duy trì Hội xuân ATK gắn với du lịch về nguồn; xây dựng điểm giới thiệu sản phẩm văn hóa, sản phẩm OCOP; thành lập các câu lạc bộ văn hóa dân tộc Tày, Dao, Mông; từng bước hình thành các điểm trải nghiệm sinh thái, lịch sử - văn hóa gắn với hệ thống di tích ATK.

Cùng với bảo tồn di tích, nhiều địa phương đang kết nối di sản văn hóa với nông nghiệp, du lịch cộng đồng và đời sống người dân. Tại Phú Đình, các điểm du lịch cộng đồng ở Khuôn Tát, Bản Quyên từng bước được xây dựng, tạo trải nghiệm gắn với cảnh quan, sản xuất nông nghiệp, văn hóa và nếp sống của đồng bào.

Theo ông Phùng Văn Đăng, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Đình, địa phương đang tổ chức các lớp truyền dạy hát Then, đàn Tính cho thế hệ trẻ. Các câu lạc bộ văn hóa thường xuyên biểu diễn tại lễ hội, sự kiện, vừa tạo không gian thực hành di sản, vừa giúp người dân và du khách hiểu thêm về bản sắc văn hóa vùng ATK.

Từ những giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan sẵn có, các địa phương như Lam Vỹ, Định Hóa cũng xác định du lịch là hướng bổ trợ cho phát triển kinh tế. Lễ hội truyền thống được duy trì, di tích lịch sử được bảo vệ, từng bước số hóa và phát huy giá trị trong giáo dục truyền thống, du lịch về nguồn.

Hơn tám thập niên trước, giữa núi rừng Việt Bắc, các thế hệ cha anh đã cùng hướng tới khát vọng lớn nhất: độc lập, tự do. Hôm nay, trên vùng đất từng chở che cách mạng, giá trị của độc lập được cảm nhận từ những điều bình dị: con đường đến bản làng thuận lợi hơn, những cánh rừng đem lại thu nhập, sản phẩm quê hương tìm được thị trường, di sản cha ông tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ; quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Người dân vùng ATK hôm nay đang viết tiếp thành quả của cách mạng bằng khát vọng xây dựng cuộc sống giàu mạnh, bình yên và hạnh phúc.