Giữ hồn nghề truyền thống trong dòng chảy hiện đại

Tranh thủ nắng sớm người lao động phơi bánh tráng

Trăn trở giữ nghề

Từ lâu, Phú Long nổi tiếng với nghề làm bánh tráng, bánh hỏi truyền thống. Bánh tráng Phú Long có nhiều loại như: bánh dày để nướng, bánh cuốn chả chiên, bánh mè, bánh ướt, nhưng được ưa chuộng nhất vẫn là loại bánh mỏng, dẻo. Đây là món ăn quen thuộc trong bữa cơm hằng ngày và gần như không thể thiếu trong các dịp lễ, tết.

Dưới nắng sớm ở các khu phố Phú Thịnh, Phú An, hình ảnh những vỉ bánh phơi trên sân vẫn còn, nhưng thưa vắng hơn nhiều so với trước. Những hộ làm bánh tráng thủ công nay chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.

Bà Võ Thị Hòa (khu phố Phú Thịnh) tráng bánh thủ công

Trong gian bếp đỏ lửa của gia đình bà Võ Thị Hòa ở khu phố Phú Thịnh, đôi tay đã gắn bó hơn 30 năm với nghề vẫn thoăn thoắt đổ bột, tráng bánh. Bà Hòa cho biết, nghề này rất vất vả, người làm phải thức từ 2 giờ sáng để nhóm bếp, xay bột, tráng bánh, rồi phơi đến quá trưa, mọi công đoạn đều phụ thuộc vào thời tiết. “Trước đây, ngày thường gia đình làm hơn 1 bao gạo, giờ chỉ còn khoảng 30 kg. Nghề cực mà lời không bao nhiêu nên nhiều nhà bỏ nghề. Những hộ có điều kiện thì chuyển sang làm bánh máy. Theo bà Hòa, bánh tráng tay ngày càng khó cạnh tranh với bánh sản xuất bằng máy. Giá bán gần tương đương nhưng bánh máy có năng suất cao hơn, ít tốn nhân công, mẫu mã đồng đều và đáp ứng được đơn hàng lớn.

Nghề làm bánh hỏi truyền thống

Năm 2003, làng nghề bánh tráng Phú Long được công nhận là làng nghề truyền thống. Có thời điểm, nơi đây có khoảng 45 hộ sản xuất, tạo việc làm cho hơn 150 lao động. Đến năm 2023, sản phẩm tiếp tục được cấp chứng nhận nhãn hiệu. Tuy nhiên, đến cuối năm 2024, do chi phí nguyên liệu tăng và đầu ra khó khăn, làng nghề không còn duy trì hoạt động tập trung như trước. Thực tế này phản ánh khó khăn chung của nhiều làng nghề truyền thống: sản xuất manh mún, thiếu vốn, phụ thuộc thời tiết, đầu ra bấp bênh, thu nhập thấp khiến lao động không còn mặn mà.

Bảo tồn gắn với phát triển bền vững

Giữ nghề truyền thống trong thời hiện đại điều quan trọng phải tạo ra giá trị kinh tế đủ mạnh để giữ chân người làm nghề. Nhiều hộ dân đã bắt đầu thay đổi cách sản xuất theo hướng hiện đại hơn.

Anh Hà Văn Tuấn Triết ở khu phố Phú An là một trong những người tiên phong đầu tư máy móc vào sản xuất. “Máy móc đã thay thế được một số khâu giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí nhân công, bảo đảm chất lượng đồng đều và đáp ứng tốt các đơn hàng lớn. Ngoài bán tại cửa hàng ở chợ Phan Thiết, tôi còn bỏ mối cho nhiều nơi trong và ngoài tỉnh”, anh Triết cho biết.

Đóng gói bánh tráng máy

“Dù sản xuất bằng máy, anh Triết vẫn giữ những khâu cốt lõi quyết định chất lượng sản phẩm, từ chọn gạo, xay bột đến pha trộn nguyên liệu theo kinh nghiệm gia truyền. Nhờ vậy, bánh tráng khi ra lò vẫn giữ được độ dẻo, béo, thơm và hương vị đặc trưng. Sự kết hợp giữa máy móc và kinh nghiệm làm nghề đã giúp nâng cao năng suất mà vẫn giữ được bản sắc truyền thống. Máy có thể làm nhanh hơn, nhưng bánh ngon hay không vẫn nằm ở người thợ”, anh Hà Văn Tuấn Triết nói.

Theo lãnh đạo phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị, phường đang phối hợp với các ngành chức năng để gắn kết làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm, tạo thêm giá trị cho sản phẩm địa phương. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm bản địa mang giá trị văn hóa. Du khách đến Hàm Thắng trong tương lai không chỉ có thể mua bánh tráng mang về mà còn được trực tiếp trải nghiệm tráng bánh, làm bánh hỏi, thưởng thức cốm hộc ngày tết hay tham quan vùng rau xanh của địa phương.

Bên cạnh đó, địa phương đang khuyến khích các hộ tiếp tục ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất, bảo đảm an toàn thực phẩm và liên kết đầu ra ổn định. Đồng thời, đề xuất ngành chức năng hỗ trợ các hộ đủ điều kiện xây dựng sản phẩm OCOP, đẩy mạnh thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và quảng bá thương hiệu.

Sản xuất bánh tráng máy

Trong bối cảnh hội nhập, việc bảo tồn nghề truyền thống điều quan trọng là giữ giá trị cốt lõi, đồng thời đổi mới để thích nghi. Bánh tráng, bánh hỏi Phú Long tồn tại đến hôm nay không chỉ vì hương vị đặc trưng mà còn nhờ sự bền bỉ của những người giữ nghề. Để nghề phát triển bền vững cần thêm những “cú hích” từ chính sách, thị trường và tư duy sản xuất mới.