Giữ hồn văn hóa dân tộc từ sức trẻ Cao Bằng

Cao Bằng là vùng đất hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông… Qua nhiều thế hệ, những làn điệu Then, Sli, lượn, tiếng đàn Tính ngân vang giữa núi rừng hay những lễ hội truyền thống như Lồng tồng, Nàng Hai đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng.

Bên cạnh đó còn có các làng nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, làm giấy bản, rèn nông cụ, làm hương… tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc, đậm đà bản sắc miền non nước.

Tuy nhiên, trong dòng chảy hội nhập, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang dần bị lãng quên, nhất là trong giới trẻ. Không ít thanh niên thiếu hiểu biết về văn hóa dân tộc mình, ít có cơ hội tiếp cận với các không gian văn hóa gốc như lễ hội, làng nghề hay sinh hoạt cộng đồng. Sự du nhập mạnh mẽ của các xu hướng văn hóa ngoại lai cũng khiến một bộ phận người trẻ có tâm lý xem nhẹ những giá trị truyền thống.

Dẫu vậy, giữa những lo ngại ấy vẫn xuất hiện nhiều điểm sáng đáng ghi nhận, theo đó, ngày càng nhiều bạn trẻ ở Cao Bằng lựa chọn trở thành những người “giữ lửa” cho văn hóa dân tộc bằng cách riêng của mình.

Tại nhiều địa phương, các câu lạc bộ hát Then, đàn Tính thu hút đông đảo thanh thiếu niên tham gia. Không chỉ học hát, học đàn, nhiều người trẻ còn trực tiếp truyền dạy lại cho thế hệ nhỏ tuổi hơn thông qua các buổi sinh hoạt cộng đồng, hoạt động ngoại khóa hay biểu diễn tại lễ hội.

Các bạn trẻ tích cực tham gia các hoạt động hát Then, đàn Tính nhằm góp phần gìn giữ và lan tỏa văn hóa dân tộc Tày.

Chia sẻ với PV Báo Văn Hóa, em Yến Nhi - thành viên CLB hát Then, đàn Tính tại địa phương chia sẻ rằng bản thân đến với hát Then vừa từ niềm đam mê, vừa từ mong muốn góp phần gìn giữ di sản văn hóa dân tộc. Theo Nhi, ban đầu em chỉ tham gia sinh hoạt câu lạc bộ để tìm hiểu thêm về văn hóa dân tộc Tày, nhưng càng học càng cảm nhận được chiều sâu và vẻ đẹp của những làn điệu Then truyền thống.

“Có những bài Then nghe mộc mạc nhưng chứa đựng rất nhiều giá trị về đời sống, tình cảm và phong tục của người dân vùng cao. Khi hiểu hơn về ý nghĩa của từng câu hát, em thấy mình có trách nhiệm phải góp phần gìn giữ để thế hệ sau vẫn còn được nghe, được hiểu về văn hóa dân tộc mình”, Nhi chia sẻ.

Không chỉ dừng ở việc bảo tồn theo cách truyền thống, thế hệ trẻ Cao Bằng còn biết tận dụng sức mạnh của công nghệ số để quảng bá văn hóa quê hương. Nhiều video giới thiệu về trang phục dân tộc, ẩm thực, lễ hội hay nghệ thuật dân gian được đăng tải trên Facebook, TikTok, YouTube đã thu hút hàng trăm nghìn lượt xem.

Những sản phẩm dao thủ công của làng rèn Phúc Sen được người trẻ quảng bá rộng rãi, góp phần đưa nghề truyền thống đến gần hơn với khách hàng.

Tại làng rèn Phúc Sen, anh Lương Văn Khiêm đã đưa nghề rèn truyền thống lên nền tảng số thông qua kênh TikTok “Dao Phúc Sen Hà Khiêm”. Không chỉ dừng lại ở việc bán sản phẩm, anh Khiêm còn xem mạng xã hội như một “không gian kể chuyện” về văn hóa bản địa.

Trong các video đăng tải, bên cạnh hình ảnh người thợ đỏ lửa bên lò rèn, anh còn lồng ghép những nét sinh hoạt đời thường của người dân Phúc Sen, phong cảnh miền núi và những câu chuyện gắn với nghề truyền thống được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Chính sự chân thực ấy đã tạo nên sức hút riêng cho các sản phẩm thủ công của địa phương.

Theo anh Khiêm, điều đáng mừng là thông qua các nền tảng số, nhiều người trẻ bắt đầu quan tâm hơn đến nghề rèn truyền thống. Không ít du khách sau khi xem video đã trực tiếp tìm đến làng nghề để tham quan, trải nghiệm và tìm hiểu quy trình làm dao thủ công. Điều này không chỉ góp phần quảng bá văn hóa địa phương mà còn mở ra hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với làng nghề truyền thống.

“Trước đây nhiều người nghĩ nghề rèn vất vả, khó theo đuổi nên lớp trẻ ít mặn mà. Nhưng khi văn hóa làng nghề được lan tỏa trên mạng xã hội, mọi người hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống, từ đó cũng có thêm động lực để gìn giữ”, anh Khiêm chia sẻ.

Việc quảng bá hát Then và văn hóa Tày thông qua các nền tảng mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của nhiều bạn trẻ.

Không gian số cũng đang trở thành “sân khấu mới” cho nghệ thuật dân gian. Em Chu Thị Viễn (SN 2005, xã Đàm Thủy) là một trong những gương mặt trẻ tích cực quảng bá hát Then trên mạng xã hội thông qua kênh “Noọng Viễn Cao Bằng”. Những clip hát Then, giới thiệu văn hóa Tày được đầu tư hình ảnh gần gũi, sáng tạo đã giúp loại hình nghệ thuật này tiếp cận đông đảo người xem trẻ tuổi.

Viễn chia sẻ, trước đây hát Then chủ yếu biểu diễn ở địa phương nên ít người trẻ biết đến. Khi đưa lên mạng xã hội, nhiều bạn cùng trang lứa bắt đầu quan tâm, tìm hiểu về lời hát và ý nghĩa văn hóa phía sau mỗi điệu Then.

Bên cạnh đó, nhiều bạn trẻ còn mạnh dạn kết hợp yếu tố truyền thống với hơi thở hiện đại thông qua các sản phẩm thời trang lấy cảm hứng từ hoa văn thổ cẩm, đồ lưu niệm mang dấu ấn văn hóa bản địa hay các tour trải nghiệm văn hóa cộng đồng. Đây được xem là hướng đi phù hợp để văn hóa truyền thống không chỉ tồn tại trong ký ức mà còn hiện diện sống động trong đời sống hôm nay.

Trong thời đại số, việc bảo tồn văn hóa không còn bó hẹp trong các không gian truyền thống mà đang được mở rộng theo nhiều cách tiếp cận mới. Với sự sáng tạo, nhiệt huyết và tinh thần trách nhiệm, thế hệ trẻ Cao Bằng đang trở thành cầu nối đưa văn hóa dân tộc vươn xa hơn, góp phần gìn giữ những giá trị bền vững của quê hương giữa dòng chảy hiện đại.