Giữ lại niềm tin cho những giấc mơ an cư

Những con số cho thấy quyết tâm rất lớn. Nhưng từ chủ trương đến thực tế vẫn còn một khoảng cách. Và chính khoảng cách này đang khiến không ít người dân hụt hơi trên hành trình tìm nơi an cư.

Chị Trần Thị Thanh (Long Biên) chia sẻ: "Vì không có hợp đồng lao động, chúng tôi phải hoàn tất thủ tục xác nhận thu nhập tại UBND xã, phường nơi cư trú. Tuy nhiên, sát ngày nộp hồ sơ, quy định bất ngờ thay đổi, yêu cầu việc xác nhận phải do cơ quan công an thực hiện. Đáng nói hơn, ngay tại thời điểm hết hạn nộp hồ sơ mua nhà, mẫu xác nhận mới vẫn chưa được ban hành chính thức. Sự thay đổi đột ngột và thiếu hướng dẫn cụ thể này đã khiến chúng tôi rơi vào thế 'trở tay không kịp', đối mặt với nguy cơ lỡ mất cơ hội an cư chỉ vì những vướng mắc về thủ tục giấy tờ."

Đây không phải là một vướng mắc cá biệt. Nó cho thấy yêu cầu phải đồng bộ hơn trong tổ chức thực hiện. Bởi khi quy định thay đổi mà hướng dẫn chưa rõ, biểu mẫu chưa thống nhất, người chịu thiệt đầu tiên chính là người dân. Nhưng nếu thủ tục là “cửa ải” đầu tiên, thì sự thiếu minh bạch trong quá trình tiếp nhận, xét duyệt và kiểm soát thông tin lại là vấn đề lớn hơn. Khi người dân khó tiếp cận thông tin chính thức, còn nguồn cung chưa đáp ứng đủ nhu cầu, thị trường rất dễ xuất hiện các hoạt động trung gian, các lời chào mời không đúng bản chất chính sách. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng gốc rễ của vấn đề nằm ở dữ liệu, ở sự minh bạch và ở trách nhiệm trong thực thi.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho hay: "Chúng ta cần một hệ thống thống kê đầy đủ và chính xác về nhu cầu thực của những người thực sự thiếu chỗ ở. Đội ngũ thực thi phải làm việc với tinh thần trách nhiệm cao và quy trình kiểm soát chặt chẽ để ngăn chặn tình trạng trục lợi, như việc mượn tên người khác mua nhà rồi bán lại hưởng chênh lệch hàng tỷ đồng. Sự minh bạch phải được xác lập ngay từ đầu, từ quy trình xét duyệt đến tiêu chuẩn đối tượng, đặc biệt là yêu cầu cam kết 'mua để ở'. Đối với những trường hợp mua với mục đích đầu tư, cần có sự phân loại và điều tiết riêng biệt. Thực trạng lộn xộn, méo mó hiện nay phần lớn xuất phát từ những kẽ hở pháp lý khi quy định về việc mua bán chưa đủ rõ ràng, khiến một chủ trương tốt đẹp của Nhà nước bị sai lệch trong quá trình thực thi."

Một khoảng trống khác cũng được nhiều chuyên gia nhắc tới, đó là khâu hậu kiểm. Tức là sau khi người mua hoàn tất thủ tục, việc kiểm tra sử dụng nhà ở xã hội có đúng mục đích hay không vẫn cần được quan tâm hơn. Ông Nguyễn Văn Đính - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam nhận định: "Hiện nay, sự chênh lệch lớn giữa giá nhà ở xã hội và giá thị trường, cùng quy định cho phép chuyển đổi thành nhà ở thương mại sau 5 năm, đã tạo ra một 'kẽ hở' lớn cho các hoạt động đầu cơ. Thực tế cho thấy, nhiều đối tượng tìm mọi cách để sở hữu nhà ở xã hội không phải vì nhu cầu ở thực mà vì mục đích lợi nhuận. Đáng lo ngại hơn, quy trình hậu kiểm hiện nay gần như bỏ ngỏ. Sau khi vượt qua khâu xét duyệt hồ sơ ban đầu (tiền kiểm), người mua mặc nhiên sở hữu tài sản mà không chịu bất kỳ sự giám sát nào về quá trình sử dụng. Hệ quả là tình trạng cho thuê lại, cho mượn hoặc sang tay kiếm chênh lệch diễn ra phổ biến. Để ngăn chặn triệt để việc lợi dụng chính sách, chúng ta cần thiết lập một cơ chế hậu kiểm chặt chẽ thông qua việc kiểm tra định kỳ mục đích sử dụng và đối tượng cư trú thực tế. Đồng thời, cần bổ sung các chế tài xử phạt đủ sức răn đe đối với các trường hợp vi phạm, đảm bảo nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước phải đến đúng tay những người thực sự có nhu cầu về chỗ ở."

Trước thực trạng này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 34 ngày 11/12/2025, yêu cầu chấn chỉnh, siết minh bạch, ngăn ngừa tiêu cực trong xét duyệt, mua bán, cho thuê nhà ở xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu về quy trình. Đó còn là thông điệp mạnh mẽ về việc siết lại kỷ cương, giữ đúng giá trị nhân văn của chính sách.

Còn với Hà Nội, mục tiêu được đặt ra là 120.000 căn hộ nhà ở xã hội giai đoạn 2026 - 2030, cao hơn mức 100.000 căn Chính phủ giao. Để đạt mục tiêu này, Hà Nội đang kỳ vọng vào những cơ chế mới từ Luật Thủ đô (sửa đổi). Theo ông Luyện Văn Phương, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, một điểm đột phá đáng chú ý là phát triển đô thị đa mục tiêu, cho phép chuyển đổi linh hoạt giữa nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư. Khi điểm nghẽn về cơ chế được tháo gỡ, nguồn cung nhà ở xã hội sẽ có thêm dư địa để tăng tốc.

Ông Luyện Văn Phương cho biết: "Thực tế hiện nay đang tồn tại những nút thắt về quy trình: Dù chủ trương đầu tư đã được chấp thuận, nhưng dự án vẫn phải chờ đợi trình tự tuần tự từ quy hoạch chung, quy hoạch phân khu rồi mới đến quy hoạch chi tiết. Trình tự này đang kéo dài thời gian triển khai một cách không cần thiết. Trong khi đó, Luật Thủ đô và Nghị quyết 258 đã mở ra cơ chế đặc thù, cho phép Hà Nội được nghiên cứu và phê duyệt quy hoạch chi tiết trước, sau đó mới cập nhật vào quy hoạch phân khu khi điều chỉnh. Đây chính là 'chìa khóa' để tháo gỡ vướng mắc hiện tại. Khi đã được trao quyền tự chủ trong việc xây dựng và điều chỉnh chính sách, Hà Nội cần quyết liệt thay đổi những nội dung bất cập ngay lập tức. Đặc biệt đối với nhà ở xã hội, một cơ chế quy hoạch thông thoáng và chính xác sẽ là nền tảng để đáp ứng kịp thời và hiệu quả nhu cầu an cư của người dân."

Đó là những tín hiệu tích cực, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào chính sách. Chính sách nhà ở xã hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đến đúng người cần. Muốn vậy, phải bịt những lỗ hổng đang bị lợi dụng, phải minh bạch quy trình, phải chuẩn hóa thủ tục, phải hậu kiểm chặt và phải xử lý nghiêm mọi biểu hiện trục lợi. Khi từng khâu được siết lại, từng mắt xích vận hành đúng, nhà ở xã hội mới không còn là hy vọng xa vời, và niềm tin của người dân cũng sẽ được giữ lại, từ những điều rất cụ thể như thế.

Ngọc Ánh