Giữ lợi thế tại thị trường nông sản trọng điểm

Đóng gói bưởi xuất khẩu tại Công ty Vina T&T Group. (Ảnh: MINH ANH)

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tiếp tục là điểm sáng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong tháng 7 với kim ngạch hơn 267 triệu USD, tăng 24,7%; lũy kế 7 tháng đạt gần 1,74 tỷ USD, tăng tới 34,5% so cùng kỳ năm 2025. “Phần lớn mức tăng trưởng của toàn ngành trong 7 tháng qua đến từ hai thị trường trên. Nếu không tính phần tăng thêm hơn 445 triệu USD từ hai thị trường này, bức tranh xuất khẩu thủy sản chung sẽ kém tích cực một cách đáng kể”, bà Hằng nhấn mạnh.

Cùng với thủy sản, nhóm hàng rau quả tiếp tục tận dụng tốt sức mua từ thị trường Trung Quốc. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam là nhà cung cấp sầu riêng lớn thứ hai cho Trung Quốc với kim ngạch 846 triệu USD, chiếm khoảng 18% tổng trị giá nhập khẩu. Tính chung nhóm rau, hoa, củ, quả và sản phẩm chế biến, Việt Nam là nguồn cung lớn thứ ba với kim ngạch 2,22 tỷ USD, tăng 19,9% so cùng kỳ năm 2025, nâng thị phần từ 14% lên 16,1%. Một mặt hàng khác đang gia tăng vị thế tại thị trường này là cà-phê. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc nhập khẩu cà-phê từ Việt Nam đạt kim ngạch 99,6 triệu USD, tăng 87,1%. Nhờ đó, thị phần cà-phê Việt Nam trong tổng giá trị nhập khẩu của Trung Quốc tăng từ 8,8% lên 15,3%.

Những kết quả trên cho thấy, nhu cầu từ Trung Quốc tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu nông sản Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cạnh tranh giữa các quốc gia có cùng chủng loại hàng hóa vào Trung Quốc đang gia tăng mạnh mẽ. Cụ thể, đối với mặt hàng sầu riêng, Thái Lan tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu nhờ lợi thế về logistics, kiểm soát chất lượng và chuỗi cung ứng ổn định. Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu sầu riêng của Thái Lan sang Trung Quốc đạt 3,79 tỷ USD, chiếm khoảng 81% tổng trị giá nhập khẩu. Trong khi đó, Malaysia dù quy mô xuất khẩu còn nhỏ, nhưng tốc độ tăng trưởng tại Trung Quốc rất nhanh, đạt kim ngạch 30,26 triệu USD trong nửa đầu năm 2026 với mức tăng 342%.

Đặc biệt, khi sản lượng thu hoạch tại nhiều thị trường cung cấp đồng loạt tăng, tình trạng dư cung đã khiến giá sầu riêng sụt giảm. Trong điều kiện đó, mở rộng sản xuất chỉ tạo ra lợi thế xuất khẩu khi đi cùng với việc nâng cao năng lực, đáp ứng đúng, đủ, kịp thời các yêu cầu kỹ thuật của nước nhập khẩu. Đối với ngành rau quả Việt Nam, việc cấp và quản lý chặt chẽ mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và thực hiện nghiêm yêu cầu kiểm dịch sẽ là yếu tố quyết định khả năng duy trì, mở rộng thị phần tại Trung Quốc. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp cho rằng, tiến độ cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói hiện chưa theo kịp tốc độ phát triển xuất khẩu sang Trung Quốc.

Trước yêu cầu thực tiễn, cuối tháng 7 vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP quy định đơn giản hóa thủ tục hành chính về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Với việc thực hiện toàn trình trên môi trường mạng theo nguyên tắc tổ chức, cá nhân tự khai, tự chịu trách nhiệm, đồng thời giảm thời gian, giảm chi phí tuân thủ, Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tháo gỡ điểm nghẽn, tạo điều kiện để các ngành hàng gia tăng năng lực xuất khẩu.

Về xu hướng thị trường thời gian tới, ông Nông Đức Lai, Tham tán thương mại, phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc cho rằng, khu vực Đông Bắc và Tây Nam Trung Quốc tiếp tục là thị trường trọng điểm đối với nông sản Việt Nam. Bên cạnh xuất khẩu trực tiếp, một hướng tiêu thụ hàng hóa mới đang mở ra khi một số doanh nghiệp Trung Quốc có kế hoạch mở rộng nhà máy sản xuất tại Việt Nam để khai thác nguồn nguyên liệu nhiệt đới và phát triển sang các thị trường thứ ba. Đây sẽ là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu các mặt hàng ưu thế ngay trong nước.