Giữ nhịp chiêng trong thế hệ trẻ

Đưa tiếng chiêng vào trường học

Sau tiết 2 vào sáng thứ Hai và thứ Năm hằng tuần, sân Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Đak Đoa (xã Đak Đoa) lại rộn ràng tiếng chiêng. Trong trang phục truyền thống, các em học sinh cùng hòa vào nhịp chiêng, vòng xoang, tạo nên một giờ ra chơi mang đậm sắc màu văn hóa các dân tộc.

Các thành viên CLB Cồng chiêng Thanh thiếu nhi xã Ia Krái đang tập luyện. Ảnh: Chu Hằng

Cô Rơ Mah H’ Glan - Giáo viên Tổng phụ trách Đội, Chủ nhiệm CLB Cồng chiêng, múa xoang của trường - cho biết: Từ năm 2020 đến nay, CLB duy trì hoạt động đều đặn, tạo nên sự tiếp nối giữa các thế hệ học sinh. Hiện CLB có 21 thành viên, duy trì sinh hoạt chung 2 lần/tháng vào tuần thứ hai và tuần thứ tư.

Theo cô Trần Thị Thu Thủy - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Đak Đoa: Nhà trường hiện có 144 học sinh, chủ yếu là người Bahnar, ngoài ra còn có học sinh người Jrai, Mường, Tày, Nùng, Thái... Việc duy trì các hoạt động văn hóa truyền thống, trong đó có cồng chiêng, múa xoang, giúp học sinh Bahnar, Jrai thêm hiểu và có ý thức gìn giữ văn hóa dân tộc mình; đồng thời tạo cơ hội để học sinh các dân tộc khác cùng tìm hiểu, trải nghiệm.

Gần 4 năm gắn bó với CLB, em Đinh Ngọc Châu (lớp 9) nay đã có thể cùng các bạn hướng dẫn những em nhỏ hơn. Châu chia sẻ: “Từ nhỏ, chúng em đã được nghe tiếng cồng chiêng trong buôn làng. Tham gia CLB, được thầy cô tạo điều kiện luyện tập, chúng em vừa học thêm văn hóa truyền thống, vừa có những giờ phút thư giãn sau giờ học”.

Em Lương Duy Khánh (lớp 8, dân tộc Tày) cho biết trước đây chưa biết đánh chiêng nên rất hào hứng khi được các anh chị hướng dẫn. “Em muốn học thêm để hiểu hơn về văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên” - Khánh nói.

Giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Đak Đoa (xã Đak Đoa) hướng dẫn học sinh tập luyện cồng chiêng, múa xoang. Ảnh: Chu Hằng

Việc tạo không gian để học sinh thường xuyên thực hành cồng chiêng cũng được duy trì tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Vĩnh Thạnh (xã Vĩnh Thạnh). Cồng chiêng, múa xoang đã trở thành hoạt động quen thuộc của nhiều thế hệ học sinh nơi đây.

Theo thầy Đinh Văn Toàn - Chủ nhiệm CLB Cồng chiêng, múa xoang Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Vĩnh Thạnh, CLB thành lập năm 2018, hiện có 24 thành viên, tập luyện vào chiều thứ Năm hằng tuần và tham gia biểu diễn tại các sự kiện, giao lưu. Mỗi tuần, nhà trường còn tổ chức một buổi ngoại khóa để học sinh toàn trường cùng trải nghiệm văn hóa cồng chiêng.

Em Đinh Thị KMy (học sinh lớp 8) bày tỏ: “Tham gia CLB rất bổ ích, giúp em và các bạn thêm tự hào, có ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc Bana. Được tập luyện, biểu diễn nhiều cũng giúp em ngày càng tự tin hơn trước đám đông”.

Để tiếng chiêng tiếp nối

Nếu ở trường học, thầy cô là những người tạo môi trường để học sinh làm quen, thực hành cồng chiêng, múa xoang thì tại cộng đồng, tổ chức Đoàn ở một số địa phương đang góp phần tập hợp thanh thiếu nhi và kết nối các thế hệ trong việc trao truyền văn hóa truyền thống. Gần đây nhất, tháng 9-2026, Đoàn xã Ia Krái thành lập CLB Cồng chiêng Thanh thiếu nhi với 30 thành viên.

Theo ông Siu Lu (thôn Doch Kuế, xã Ia Krái), nhiều người lớn trong thôn đều mong lớp trẻ tiếp nối giữ gìn cồng chiêng nên sẵn sàng truyền lại những gì mình biết, đồng thời khuyến khích con cháu tham gia CLB Cồng chiêng Thanh thiếu nhi xã Ia Krái. “Chúng tôi cũng vui khi thấy bọn nhỏ đứa nào cũng hăng say tập luyện” - ông Lu nói.

Học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Vĩnh Thạnh (xã Vĩnh Thạnh) biểu diễn cồng chiêng, múa xoang trong lễ khai giảng năm học 2026 - 2027. Ảnh: ĐVCC

Trước đây, em Rơ Lan Khoa (SN 2010, thôn Doch Kuế) chủ yếu biết đến cồng chiêng qua những lễ hội, sự kiện ở địa phương. “Từ khi tham gia CLB, em có cơ hội trực tiếp cầm chiêng tập luyện, rồi được tìm hiểu những bài chiêng hay, ý nghĩa. Qua đó, thêm tự hào về văn hóa truyền thống của dân tộc mình”, Khoa cho hay.

Theo chị Rơ Châm Byich - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã Ia Krái, CLB được tạo điều kiện duy trì tập luyện ít nhất 2 lần/tháng tại Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã. Thời gian tới, Đoàn xã tiếp tục kết nối thêm với các nghệ nhân tại địa phương để truyền dạy cho thanh thiếu nhi những bài chiêng gần gũi với đời sống văn hóa của cộng đồng.

Từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều CLB cồng chiêng dành cho thiếu nhi, ĐVTN được thành lập trên địa bàn tỉnh. Cuối tháng 3, Đoàn xã Chư Păh ra mắt CLB Cồng chiêng Giai điệu đại ngàn tại làng Krái với 21 thành viên; Đoàn xã Ia Dreh phối hợp Trường THCS Ngô Quyền thành lập CLB Cồng chiêng, thu hút 30 học sinh tham gia. Cuối tháng 7, Đoàn xã Bình Hiệp ra mắt CLB Bảo tồn và phát huy truyền thống cồng chiêng Bana tại làng M6, với 13 ĐVTN tham gia.

Khi thế hệ trẻ được trực tiếp học, thực hành và hiểu giá trị của cồng chiêng, di sản không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục lan tỏa trong đời sống hôm nay.