Quảng Phú bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống

Từ gìn giữ, trao truyền đến phát huy, Quảng Phú đang từng bước đưa những giá trị văn hóa gắn với cảnh quan nơi đây trở thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng.

Thắng cảnh núi lửa Nâm Kar, xã Quảng Phú là điểm di sản của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông - Lâm Đồng

Bức tranh văn hóa độc đáo dưới chân núi lửa Nâm Kar

Từ sắc chàm trên trang phục Sán Chỉ, những đường hoa văn trên tấm thổ cẩm M’nông đến âm thanh cồng chiêng và các nghi lễ truyền thống của người Êđê, văn hóa ở Quảng Phú hiện diện trong nhiều không gian của đời sống.

Nơi quê hương thứ hai thôn Phú Thịnh, xã Quảng Phú, sắc chàm trang phục người Sán Chỉ vẫn hiện diện như một dấu ấn văn hóa không thể phai mờ

Đây là vùng đất có sự cộng cư của 20 dân tộc. Cùng với những cộng đồng bản địa như M’nông, Êđê, đồng bào Dao, Mông, Sán Chỉ, Thái… mang theo những nét văn hóa riêng khi đến sinh sống. Mỗi cộng đồng góp một sắc màu, tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng dưới chân núi lửa Nâm Kar.

Giữa những nếp nhà sàn ở thôn Phú Thịnh, xã Quảng Phú, nhiều phụ nữ Sán Chỉ vẫn giữ thói quen tự tay làm trang phục cho mình và gia đình

Ở thôn Phú Thịnh, những bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Sán Chỉ vẫn được mặc trong các dịp lễ, tết, ngày hội, đám cưới hay những cuộc gặp gỡ của gia đình. Sắc chàm mộc mạc trở thành một dấu hiệu nhận diện văn hóa, đồng thời là cách để thế hệ hôm nay nhắc nhớ về nguồn cội.

Nếu trang phục là phần dễ nhận thấy của bản sắc thì nghề dệt lại là nơi những giá trị ấy được tạo nên bằng đôi bàn tay.

Ở thôn Phú Lợi, bà H’Dlang vẫn gắn bó với khung dệt. Những lúc rảnh rỗi, bà làm váy, chăn, túi để phục vụ nhu cầu của bà con, nhất là trong đám cưới, đám hỏi và những dịp quan trọng.

Đồng bào M'nông, thôn Phú Lợi, xã Quảng Phú giữ nghề dệt thổ cẩm và tham gia quảng bá, giới thiệu sản phẩm trong các dịp lễ hội của địa phương

Với bà, giữ nghề không chỉ là làm ra một sản phẩm. Điều quan trọng hơn là truyền lại cho con cháu cách làm, cách nhận biết hoa văn và hiểu giá trị của nghề mà ông bà để lại.

Bà H’Dlang, thôn Phú Lợi, xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng tâm sự: “Ngày xưa ông bà làm thì mình là con cháu phải nối tiếp nghề. Bây giờ tôi vẫn dệt, bà con trong thôn cần, nhất là dịp cưới hỏi, tôi lại làm cho bà con. Tôi cũng lớn tuổi rồi nên càng phải dạy lại cho con cháu, để nghề của ông bà không bị mất. Tôi mong địa phương có chỗ, có lớp để chúng tôi truyền nghề cho con cháu, giữ lại nghề dệt của dân tộc mình”.

Ở Phú Lợi, những nghi lễ như cúng bến nước, cúng lúa mới và cồng chiêng được người M’nông xem là những giá trị ông bà để lại. Khi lớp người am hiểu văn hóa ngày càng lớn tuổi, việc truyền lại cho thế hệ trẻ càng trở nên cần thiết.

Đồng bào M’nông, thôn Phú Lợi, xã Quảng Phú gìn giữ văn hóa truyền thống, với cồng chiêng, âm nhạc và ẩm thực... góp phần tạo điểm nhấn cho vùng đất dưới chân núi lửa Nâm Kar

Ở thôn Phú Xuân, văn hóa Êđê lại được thể hiện rõ qua Lễ cúng bến nước. Nghi lễ là dịp cộng đồng tạ ơn thiên nhiên, cầu mong mùa màng thuận lợi, con cháu khỏe mạnh, buôn làng đoàn kết. Già làng Y K’Rum cho rằng, điều quan trọng là để thế hệ trẻ hiểu được ý nghĩa của những truyền thống mà cha ông để lại, từ đó tiếp tục gìn giữ và phát huy.

Đồng bào Êđê thôn Phú Xuân đánh cồng chiêng trong lễ hội

Những giá trị ấy không đứng riêng lẻ. Một bộ trang phục, một tấm thổ cẩm, một bài chiêng hay một nghi lễ đều là những mảnh ghép làm nên đời sống văn hóa của cộng đồng.

Trao truyền giá trị, đánh thức tiềm năng

Nếu văn hóa là ký ức của cộng đồng thì những lớp truyền dạy đang trở thành chiếc cầu nối để ký ức ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Năm 2026, xã Quảng Phú tổ chức các lớp truyền dạy cồng chiêng tại Phú Lợi, Phú Xuân và bon Choih, thu hút 69 học viên. Trong đó có 2 lớp cồng chiêng M’nông và 1 lớp cồng chiêng Êđê.

Xã Quảng Phú tổ chức Lớp truyền dạy cồng chiêng M'nông tại thôn Phú Lợi

Tại Phú Xuân, nghệ nhân Y Xuyên cùng các nghệ nhân trực tiếp truyền dạy cho lớp trẻ. Từ những nhịp chiêng đầu tiên, các học viên được hướng dẫn cách cầm chiêng, giữ nhịp, phối hợp trong đội hình và quan trọng hơn là hiểu được hoàn cảnh, ý nghĩa của từng bài chiêng trong đời sống cộng đồng.

Quảng Phú khai giảng Lớp truyền dạy đánh chiêng M'nông tại bon Choih

Ông Y Xuyên, thôn Phú Xuân, xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng bộc bạch: “Muốn giữ được tiếng cồng chiêng thì phải truyền lại cho lớp trẻ. Người lớn biết đánh, biết bài chiêng nhưng nếu không có người trẻ tiếp nối thì sau này tiếng chiêng sẽ khó giữ được trong đời sống. Vì vậy, dạy cho các cháu không chỉ là dạy cách đánh chiêng, mà còn giúp các cháu hiểu đây là văn hóa của dân tộc mình”.

Từ lớp học, những thanh âm từng gắn với lễ hội, nghi lễ và đời sống cộng đồng đang được đưa gần hơn đến thế hệ trẻ. Điều đáng quý không chỉ nằm ở việc một người biết thêm một bài chiêng, mà ở chỗ người trẻ bắt đầu hiểu vì sao tiếng chiêng có mặt trong đời sống của cộng đồng mình.

Các lớp truyền dạy đánh chiêng góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc, khơi dậy ý thức gìn giữ và tiếp nối di sản cồng chiêng trong thế hệ trẻ

Từ năm 2025, xã Quảng Phú đã tổ chức Lễ cúng bến nước của người Êđê tại thôn Phú Xuân, gắn với phát huy giá trị Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông - Lâm Đồng và thắng cảnh núi lửa Nâm Kar. Năm 2026, địa phương tiếp tục bảo tồn các lễ hội truyền thống, trong đó có Lễ cúng lúa mới tại thôn Phú Lợi, đồng thời tổ chức các lớp truyền dạy cồng chiêng.

Quảng Phú chú trọng khôi phục các lễ hội truyền thống gắn với đời sống tâm linh và sinh hoạt cộng đồng của bon làng

Quảng Phú có một lợi thế đặc biệt, những giá trị văn hóa được hình thành và lưu giữ ngay trong không gian thiên nhiên của núi lửa Nâm Kar, hồ Tua Srah và khu bảo tồn thiên nhiên Nâm Nung.

Núi lửa Nâm Kar là điểm nhấn của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông - Lâm Đồng. Cảnh quan địa chất độc đáo nơi đây còn gắn với đời sống và những câu chuyện văn hóa của cộng đồng M’nông, Êđê. Mỗi giá trị đang góp thêm một gam màu cho bức tranh văn hóa dưới chân núi lửa Nâm Kar. Chính sự đan xen giữa cảnh quan và văn hóa tạo nên dư địa để Quảng Phú hình thành những sản phẩm trải nghiệm riêng.

Từ một Lễ cúng bến nước, du khách có thể hiểu thêm về đời sống Êđê. Từ tiếng cồng chiêng, có thể tìm hiểu về không gian sinh hoạt cộng đồng. Từ nghề dệt, trang phục truyền thống, có thể khám phá bàn tay và câu chuyện của người M’nông. Và từ Nâm Kar, những câu chuyện ấy có thêm một không gian để được kể.

Đồng bào Êđê xã Quảng Phú làm cơm lam, thịt nướng trong ngày lễ hội

Đây cũng là hướng phát triển đã được tỉnh xác định. Trong giai đoạn 2026 - 2030, thôn Phú Thuận và Phú Sơn được định hướng xây dựng điểm du lịch cộng đồng, lấy văn hóa truyền thống gắn với cảnh quan núi lửa Nâm Kar làm một trong những giá trị đặc trưng.

Ông Cao Bá Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng chia sẻ: “Địa phương xác định bảo tồn văn hóa phải gắn với phát huy giá trị để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng du lịch cộng đồng, tạo sinh kế cho bà con. Muốn làm được điều đó phải huy động cả hệ thống chính trị, nguồn lực của Nhà nước và cộng đồng cùng tham gia bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống”.

Việc khôi phục lễ hội không chỉ là bảo tồn một nghi lễ cổ truyền, mà còn là bước đi quan trọng để xây dựng sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng của Quảng Phú

Từ định hướng đó, Quảng Phú đang từng bước xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng tại Phú Thuận, Phú Sơn; đồng thời tính đến việc phục dựng các lễ hội truyền thống, duy trì đội cồng chiêng, truyền dạy nghề và kết nối các điểm đến trong khu vực.

Mỗi cộng đồng dân tộc mang đến một gam màu đặc sắc cho bức tranh văn hóa dưới vùng đất núi lửa Nâm Kar

Khi văn hóa còn sống trong đời sống của người dân, Nâm Kar không chỉ là một thắng cảnh để ngắm nhìn. Nơi đây còn có những câu chuyện, những thanh âm, những sắc màu và những giá trị văn hóa đủ sức tạo nên một điểm đến riêng trên hành trình khám phá Lâm Đồng.