Giữ nhịp tăng trưởng giữa vòng xoáy biến động
Giữa áp lực giá năng lượng leo thang và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, các thành viên Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) đang tìm cách duy trì đà tăng trưởng qua con đường hội nhập cởi mở.

Cảng Yantian ở thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc là một trong những cảng container nước sâu bận rộn nhất thế giới. Ảnh: Yantian
Sức bật từ công nghệ và thương mại số
Trong tuần này, thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc trở thành tâm điểm kinh tế toàn cầu khi đăng cai Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33 với chủ đề “Xây dựng cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương cùng thịnh vượng”. Sự kiện quy tụ 21 nền kinh tế thành viên vốn tạo ra hơn 60% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu trong năm 2024, đồng thời chiếm gần 1/2 kim ngạch thương mại hàng hóa, thu hút hơn 3/5 dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của thế giới và là nơi sinh sống của gần 3 tỷ người.
Mặc dù bức tranh kinh tế chung duy trì gam màu sáng, song hành trình phía trước của châu Á - Thái Bình Dương không còn bằng phẳng. Đà tăng trưởng của khu vực đang dồn trọng tâm ngày càng lớn vào lĩnh vực công nghệ, trong khi hàng loạt biến số như chi phí năng lượng leo thang, rào cản bảo hộ gia tăng và nguy cơ phân mảnh chuỗi cung ứng đang đặt khả năng chống chịu của toàn khối trước nhiều phép thử.
Trước những cơn gió ngược từ môi trường bên ngoài, kinh tế APEC vẫn chứng minh được nội lực đáng nể. Năm 2025, tốc độ tăng trưởng GDP của các nền kinh tế thành viên đạt mức 3,3%, vượt qua mức dự báo 3,2% do Đơn vị hỗ trợ chính sách (PSU) thuộc Ban Thư ký APEC công bố vào đầu năm nay. Trong báo cáo cập nhật được công bố vào cuối tháng 8, PSU tiếp tục nâng triển vọng tăng trưởng của khối từ 3,1% lên 3,2%.
Động lực cốt lõi giúp khu vực duy trì nhịp độ mở rộng đến từ lĩnh vực giao thương hàng hóa. Thống kê năm 2025 của PSU ghi nhận khối lượng hàng hóa xuất khẩu của APEC tăng tới 7,6%, bỏ xa mức tăng bình quân 4,6% của toàn cầu theo dữ liệu từ Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Đà bứt phá này tiếp tục được nối dài sang năm 2026 khi quý I ghi nhận mức tăng xuất khẩu hàng hóa đạt 10,8% so với cùng kỳ năm trước, được thúc đẩy chủ yếu bởi nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm công nghệ cao.
Song hành với thương mại truyền thống, kinh tế số đang vươn lên thành trụ cột tăng trưởng mới đầy tiềm năng. Dữ liệu từ WTO cho thấy, tổng kim ngạch xuất khẩu dịch vụ qua nền tảng số trên toàn cầu năm 2025 chạm mốc 5.260 tỷ USD, tăng 10% so với năm 2024 và đóng góp 15,2% tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa lẫn dịch vụ thế giới. Trong bức tranh đó, các nền kinh tế APEC đóng góp tới 1.800 tỷ USD, chiếm khoảng 1/3 tổng giá trị toàn cầu.
Bên cạnh lợi thế giao thương, châu Á - Thái Bình Dương còn đóng vai trò tâm điểm của cuộc đua công nghệ toàn cầu. Theo Báo cáo Chỉ số trí tuệ nhân tạo 2026 do Đại học Stanford của Mỹ công bố vào tháng 4/2026, cả ba quốc gia dẫn đầu thế giới về số lượng mô hình AI nổi bật được phát triển trong năm 2025 đều nằm trong khuôn khổ APEC, bao gồm Mỹ với 59 mô hình, Trung Quốc với 35 mô hình và Hàn Quốc với 8 mô hình.
Nhận diện thách thức và tìm lời giải từ hợp tác thực chất
Ẩn sau các chỉ số khả quan là những rủi ro đan xen mà ông Carlos Kuriyama, Giám đốc PSU nhận định, áp lực đang bủa vây từ nhiều hướng. Rủi ro đầu tiên nằm ở sự phụ thuộc quá sâu vào làn sóng công nghệ, khiến khu vực dễ tổn thương nếu chu kỳ đầu tư đảo chiều. Cả PSU lẫn Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đều cảnh báo hiệu quả sinh lời thực tế từ các khoản đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo vẫn là dấu hỏi lớn, có thể châm ngòi cho làn sóng rút vốn và kéo theo những nhịp điều chỉnh sâu trên thị trường chứng khoán.
Cùng thời điểm, cú sốc năng lượng và lương thực đang bào mòn biên lợi nhuận của nền kinh tế. Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA), căng thẳng địa chính trị đã đẩy giá dầu thô tăng 52,8% từ tháng 2 lên 103,9 USD/thùng vào tháng 4, chạm đỉnh bình quân 124 USD/thùng trong tháng 10 và dự báo neo quanh ngưỡng 100 USD/thùng vào cuối năm 2026. Áp lực này cộng hưởng với dự báo giá lương thực toàn cầu tăng 10% của Ngân hàng Thế giới (WB) do xung đột, hiện tượng El Nino và giá phân bón cao, đẩy lạm phát bình quân của APEC từ 2,4% năm 2025 lên mức 2,9% trong năm 2026.
Trên mặt trận thương mại, dù chỉ số bất định chính sách của APEC đã giảm 44% từ tháng 1 đến tháng 7/2026, mức độ rủi ro vẫn cao gần gấp 2 lần thời điểm tháng 9/2024 trong bối cảnh xu hướng tách rời thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc tăng tốc. Biến động này khiến cước vận tải biển nội Á lẫn liên châu lục duy trì đà tăng do thiếu hụt đội tàu và phí bảo hiểm cao. Tại Hội nghị liên Bộ trưởng Ngoại giao - Kinh tế APEC lần thứ 37 vào đầu tháng 11, ông Vương Văn Đào, Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc cũng cảnh báo nguy cơ phân mảnh chuỗi cung ứng công nghiệp đang gia tăng rõ nét.
Xét trong trung và dài hạn, không gian chính sách để các thành viên APEC ứng phó với cú sốc đang bị thu hẹp đáng kể. Dữ liệu từ PSU cho thấy, tỷ lệ nợ công gộp của toàn khối ở mức tương đương 106% GDP vào năm 2025 và đứng trước nguy cơ vọt lên ngưỡng 112% GDP vào năm 2027. Song song với đó, tốc độ già hóa dân số nhanh tạo ra gánh nặng an sinh to lớn khi dự báo đến năm 2050, cứ 100 người trong độ tuổi lao động tại các nền kinh tế APEC sẽ phải gánh vác tới 42 người cao tuổi, tăng gần gấp 2 lần so với con số 22 người của năm 2025.
Trước sức ép đa chiều, Năm APEC 2026 do Trung Quốc chủ trì được triển khai xoay quanh 3 trọng tâm là mở cửa, đổi mới sáng tạo và hợp tác. Tại Hội nghị Bộ trưởng Thương mại APEC ở thành phố Tô Châu vào cuối tháng 5/2026, các thành viên cam kết thúc đẩy tiến trình hướng tới Khu vực thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP), cải cách thực chất WTO và giảm rào cản thương mại dịch vụ.
Song song với đó, khu vực dồn lực tháo gỡ điểm nghẽn lưu thông hàng hóa thông qua kế hoạch kết nối chuỗi cung ứng giai đoạn 2022 - 2026 và thúc đẩy thương mại không giấy tờ như vận đơn, hóa đơn điện tử. Tinh thần này tiếp tục được khẳng định tại hội nghị liên bộ trưởng đầu tháng 11 với các ưu tiên nâng cấp hạ tầng cảng biển, hoàn thiện cơ chế một cửa và số hóa thủ tục hải quan.
Trải qua gần 4 thập kỷ hình thành và phát triển, cơ chế vận hành dựa trên nguyên tắc tự nguyện, không ràng buộc pháp lý đã giúp APEC kết nối thành công 21 nền kinh tế có sự chênh lệch lớn về quy mô lẫn thể chế chính trị. Tính linh hoạt đặc thù này cho phép các thành viên cùng tiến về một mục tiêu chung mà không bị gò bó phải đi cùng một tốc độ. Trong giai đoạn đầy rẫy biến động phía trước, khả năng giữ vững ngọn cờ đầu tàu kinh tế toàn cầu của APEC sẽ phụ thuộc trực tiếp vào việc các nền kinh tế thành viên có duy trì được tinh thần hợp tác thực chất và mở cửa hay không.
Trong tháng 9/2026, Hội đồng Tư vấn kinh doanh APEC (ABAC) đã nâng cấp bộ công cụ trực tuyến miễn phí hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp tự đánh giá mức độ chống chịu của chuỗi cung ứng, tích hợp thêm tính năng tra cứu thuế quan ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đến nay, hơn 2.850 doanh nghiệp trong khu vực đã sử dụng nền tảng này để nhận các khuyến nghị điều chỉnh chiến lược vận hành và đa dạng hóa nguồn cung ứng.



