Giữ trọn lời Bác dặn

Ký ức nguyên sơ và thiêng liêng

Các diễn viên Đoàn Ca kịch Bình Trị Thiên chụp ảnh cùng Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch năm 1961 - Ảnh: Tư liệu

Trong những ngày thu lịch sử, khi không khí kỷ niệm Quốc khánh 2/9 ngập tràn khắp các con phố rợp cờ đỏ sao vàng, chúng tôi tìm đến ngôi nhà nhỏ ấm cúng của NSND Kim Quý ở phường Nam Đông Hà. Căn phòng khách nhỏ treo đầy những bức ảnh tư liệu sân khấu, nhưng ở vị trí trang trọng nhất vẫn là tấm hình chụp chung của NSND Kim Quý với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch.

Sau hơn 60 năm, tấm ảnh dù đã ngả màu thời gian nhưng nụ cười rạng rỡ của cô diễn viên nhí khi được ngồi kề bên Bác Hồ vẫn vẹn nguyên. Với bà, mỗi thước phim quay chậm về ngày tháng ấy vẫn hiển hiện rõ nét và xúc động như vừa mới diễn ra ngày hôm qua…

Năm 1961, cô bé Kim Quý lúc ấy vừa tròn 13 tuổi, là một gương mặt trẻ triển vọng của Đoàn Ca kịch Bình Trị Thiên, mang theo niềm tự hào và hồi hộp khi được chọn vào Phủ Chủ tịch biểu diễn văn nghệ phục vụ Bác Hồ và các vị khách quốc tế.

“Lần đầu tiên được gặt Bác, điều khắc sâu trong tâm trí tôi là hình ảnh một cụ già với râu tóc bạc phơ, đôi mắt sáng và nụ cười hiền hậu, ấm áp vô cùng. Bác vỗ nhẹ vai tôi rồi hỏi: Cháu ở mô? Tôi trả lời: Dạ thưa Bác! Cháu ở Vĩnh Linh. Bác nhìn tôi hơi lâu rồi nói: Vĩnh Linh lai. Lúc đó, tôi không hiểu ý nghĩa câu nói của Bác là như thế nào? Mãi đến sau này, khi lớn lên tôi mới hiểu được ý Bác, rằng: Mảnh đất Vĩnh Linh bom đạn, gian khổ, đau thương là thế nhưng lại sinh ra một bông hoa dại nhỏ bé hiện ra trước mặt Bác. Tôi nghĩ như thế và tôi cảm thấy hạnh phúc, một niềm hạnh phúc không thể nào lột tả được bằng lời”, NSND Kim Quý bồi hồi nhớ lại.

Nghệ sĩ Nhân dân Kim Quý với chia sẻ bức ảnh chụp chung cùng Bác Hồ - Ảnh: A.T

Trong buổi biễu diễn hôm ấy, cô bé Kim Quý cất tiếng hát trong trẻo và thực hiện những động tác múa hồn nhiên. Ánh mắt Bác dõi theo từng nhịp điệu của các cháu thiếu nhi. Sau buổi biểu diễn, Bác nhẹ nhàng lấy ra những chiếc kẹo nhỏ, tự tay chia cho từng diễn viên nhí. Cầm chiếc kẹo từ bàn tay ấm áp của Bác, cô bé Kim Quý run run vì sung sướng. Với một đứa trẻ, viên kẹo là món quà vô giá, nhưng với Kim Quý, đó là hơi ấm và tình yêu thương bao la của Bác Hồ.

Cô không dám bóc ra ăn, cũng không muốn cất vào túi vì sợ hỏng, cứ thế nắm chặt chiếc kẹo trong lòng bàn tay nhỏ xíu như muốn giữ trọn vẹn từng hơi ấm, từng khoảnh khắc diệu kỳ được ở bên Người. “Tôi cầm chiếc kẹo đến lúc chảy nước, dính quyện vào lòng bàn tay nhưng vẫn nhất quyết không nỡ bóc ra ăn”, NSND Kim Quý xúc động chia sẻ.

Trong tâm trí bà, khoảnh khắc ấy còn gắn liền với ký ức xúc động khi bàn tay gầy guộc, ấm áp của Bác đặt lên mái tóc, dịu dàng xoa đầu từng diễn viên nhí và căn dặn bằng giọng xứ Nghệ ấm áp: “Các cháu nhớ phải ngoan ngoãn, học tập và rèn luyện thật chăm chỉ. Làm bất cứ việc gì cũng phải có quyết tâm đến cùng, làm sao cho thật tốt”.

Lời dặn giản dị ấy đã trở thành “kim chỉ nam”, soi sáng suốt cả hành trình nghệ thuật gian nan mà rực rỡ của NSND Kim Quý sau này.

Tỏa sáng trên sân khấu

Sau cuộc gặp lịch sử ấy, hình bóng và những lời dặn của Bác luôn đau đáu, thôi thúc tâm trí cô bé Kim Quý nỗ lực với nghệ thuật kịch nói-một bộ môn đòi hỏi sự hy sinh, kỷ luật và sức sáng tạo không ngừng. Mỗi lần đối mặt với khó khăn, gian khổ của nghề diễn, hay trong những khoảnh khắc đứng dưới ánh đèn sân khấu, NSND Kim Quý như cảm nhận được hơi ấm bàn tay Bác nhẹ nhàng đặt lên mái tóc năm nào.

“Được gặp Bác là động lực thúc đẩy tôi trong cuộc đời sáng tạo nghệ thuật của mình. Những lời căn dặn của Bác như một liều thuốc bổ tinh thần, một ngọn đèn soi cho tôi đủ sức, đủ sáng để làm công việc của một người nghệ sĩ”, NSND Kim Quý chia sẻ.

Mỗi lần nhận một vai diễn mới, dù là vai chính hay vai phụ, bà đều tâm huyết nghiên cứu tâm lý nhân vật. Hàng trăm đêm diễn sáng đèn, hàng ngàn giờ tập luyện qua hàng loạt vai diễn góc cạnh, tâm lý phức tạp, Kim Quý luôn cháy hết mình với sân khấu. Bà hóa thân và tỏa sáng trong từng vai diễn để đời mà mỗi vai diễn là một sự khám phá tận cùng nỗi đau và hạnh phúc, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng khán giả yêu kịch nói cả nước.

Nghệ sĩ Nhân dân Kim Quý với những vai diễn để đời - Ảnh: A.T

Từ các tác phẩm, như: “Gia đình má Bảy”, “Con gà chân chì”, “Tiếng hát tuyệt vời”, “Chuyện đời thường vớ vẩn”, “Tình ca”, “Độc thoại đêm”, “Âm mưu và tình yêu”, “Ám ảnh”, “Một mình với tất cả”... trở thành những vở kịch nổi tiếng, giàu tính nghệ thuật, được giới sân khấu cũng như đông đảo công chúng cả nước đón nhận, ghi dấu hình ảnh diễn viên Kim Quý tài hoa, xinh đẹp trên sân khấu kịch nói.

“Xem Kim Quý diễn, điều làm tôi chú ý nhất chính là cái sự “rút ruột nhả tơ” vô cùng tự nhiên. Cái tài của Kim Quý không nằm ở sự phô diễn kỹ thuật mà nó đến từ sự chân thật của cảm xúc và bản lĩnh nhập vai kỳ lạ. Kim Quý có khả năng đưa khán giả đi từ lòng trắc ẩn này đến rung cảm khác bằng một tâm thế rất an nhiên nhưng sâu thẳm. Kim Quý đã sống trọn vẹn với nhân vật bằng tất cả tình yêu với ngọn lửa nghề, đạt đến tầm chuẩn mực của một nghệ sĩ sân khấu tài năng”, NSND Lê Chức, nguyên Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho biết.

Danh hiệu NSND cao quý là sự ghi nhận xứng đáng cho những cống hiến không biết mệt mỏi của NSND Kim Quý cho nền nghệ thuật nước nhà.

Truyền lửa nghề cho thế hệ trẻ

Hơn 50 năm gắn bó với nghề, giờ đây ở tuổi xế chiều thế nhưng nỗi nhớ nghề, tình yêu với sân khấu chưa bao giờ tắt trong trái tim NSND Kim Quý. Mỗi khi có dịp, bà lại hăm hở quay trở lại với sân khấu Đoàn Nghệ thuật truyền thống (NTTT) tỉnh như trở về ngôi nhà cũ. Trái tim người “đàn bà diễn” lại thổn thức với ký ức vàng son ngày cũ, với những vai diễn mà đến bây giờ bà vẫn còn nhớ như in. Bà tin rằng, các học trò của mình sẽ tiếp tục thắp sáng ngọn lửa tình yêu sân khấu như thế hệ của bà trước đây đã từng đi qua. 

Nghệ sĩ Nhân dân Kim Quý trao truyền ngọn lửa nghề cho các thế hệ học trò - Ảnh: A.T

“Tôi luôn nói với các học trò và con cháu rằng: Nghệ thuật không có chỗ cho sự nửa vời. Sự cống hiến không bắt đầu từ những điều to tát, mà chính là việc hoàn thành tốt nhất công việc mỗi ngày bằng sự tử tế và tình yêu nghề cháy bỏng”, NSND Kim Quý cho biết.

“Đối với thế hệ nghệ sĩ chúng tôi cũng như các diễn viên trẻ của Đoàn NTTT tỉnh, NSND Kim Quý không chỉ là một bậc tiền bối mà còn là một tấm gương sáng ngời về lòng yêu nghề. Mỗi lần xem bà hóa thân vào từng vai diễn, chúng tôi mới cảm nhận hết được ngọn lửa đam mê và sự tận tụy cống hiến của một người nghệ sĩ đích thực dành cho nghệ thuật.

Tôi tin rằng, tình yêu sân khấu mãnh liệt mà NSND Kim Quý cùng thế hệ đi trước đã vun đắp và gìn giữ sẽ tiếp tục được các học trò, thế hệ diễn viên hôm nay thắp sáng, tiếp nối và lan tỏa”, Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Thanh Phong, Phó Trưởng đoàn NTTT tỉnh chia sẻ.