Giữa mùa hè nóng kỷ lục, châu Âu vẫn 'đau đầu' về khí đốt cho mùa đông

Kho dự trữ khí đốt của châu Âu đang ở mức thấp kỷ lục theo mùa, trong khi giá cao và nguồn LNG toàn cầu bị cạnh tranh gay gắt khiến các doanh nghiệp thiếu động lực bổ sung nhiên liệu. Khu vực này có thể vẫn đủ khí cho mùa đông, nhưng nguy cơ lớn hơn nằm ở chi phí.

Dù đang trải qua một đợt nắng nóng mới với nhiệt độ nhiều nơi lên đến gần 40 độ C, châu Âu đã phải tính đến nhu cầu khí đốt cho mùa đông. Tính đến ngày 10/8, các kho dự trữ trong khu vực mới đạt khoảng 59% công suất, mức thấp nhất vào cùng thời điểm kể từ khi dữ liệu được ghi nhận năm 2009, theo Bloomberg.

Reuters trước đó đưa tin đến đầu tháng 8, lượng khí trong kho của EU chỉ đạt chưa đầy 58%, thấp hơn 12 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái và là mức thấp nhất theo mùa kể từ ít nhất năm 2011.

Điều đáng chú ý là châu Âu hiện không còn phụ thuộc vào khí đốt ở mức như cuộc khủng hoảng năm 2022. Năng lượng tái tạo phát triển nhanh, cơ sở hạ tầng nhập khẩu LNG được mở rộng và lượng khí tiêu thụ đã giảm. Tuy nhiên, nguồn dự trữ mỏng khiến khu vực dễ tổn thương hơn trước những đợt rét kéo dài hoặc cú sốc nguồn cung, đồng thời có thể phải mua khí với giá cao để bù đắp thiếu hụt.

Nguồn cung cạnh tranh, giá khí đốt tăng vọt

Một trong những nguyên nhân chính khiến tốc độ tích trữ của châu Âu chậm lại là nguồn LNG trên thị trường quốc tế đang chịu sức ép.

Tốc độ tích trữ khí đốt của châu Âu đang chịu sức ép khi nguồn LNG trên thị trường quốc tế trở nên cạnh tranh hơn. Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 120 tỷ m3 LNG mỗi năm, tương đương 20% thương mại LNG toàn cầu, bị gián đoạn khiến các khách hàng châu Á phải tìm nguồn thay thế.

Khoảng 80% lượng LNG đi qua tuyến này vốn được đưa tới châu Á, vì vậy châu Âu ngày càng phải cạnh tranh để giành các lô hàng trên thị trường giao ngay.

Anders Opedal, CEO Equinor, nhà cung cấp khí đốt lớn nhất châu Âu, hồi tháng 7 nhận định khu vực khó có khả năng đưa lượng khí trong kho lên trên 80% trước mùa đông. Ông cho rằng cạnh tranh với các khách hàng châu Á đang khiến việc bổ sung dự trữ trở nên khó khăn hơn.

Mỹ hiện là nguồn cung LNG lớn nhất của châu Âu. Theo Ủy ban châu Âu, LNG Mỹ chiếm 25,4% nguồn cung khí đốt của EU năm 2025, so với 3,5% từ Qatar. IEA dự báo nguồn cung LNG toàn cầu sẽ tăng hơn 7%, tương đương 42 tỷ m3, trong năm nay, chủ yếu nhờ các dự án mới tại Mỹ. Tuy nhiên, nguồn cung bổ sung vẫn chưa đủ nhanh để bù đắp lượng LNG bị gián đoạn, khiến châu Âu phải cạnh tranh quyết liệt hơn cho từng lô hàng.

Áp lực nguồn cung cũng làm đảo lộn quy luật tích trữ thông thường. Mùa hè vốn là thời điểm doanh nghiệp tranh thủ mua khí giá thấp để đưa vào kho, phục vụ mùa đông khi nhu cầu tăng. Năm nay, giá khí giao mùa hè nhiều lần cao hơn hợp đồng mùa đông, làm giảm đáng kể động lực tích trữ.

Theo Reuters, giá khí châu Âu tăng từ khoảng 31 euro/MWh lên gần 60 euro/MWh vào cuối tháng 7, trước khi hạ về khoảng 53 euro/MWh. Uniper dự báo giá có thể duy trì ở mức 50-60 euro/MWh trong thời gian nguồn cung còn chịu gián đoạn.

Tại Đức, các kho khí mới đầy 48% vào ngày 9/8, thấp hơn nhiều so với 64% cùng kỳ năm ngoái và mức trung bình 59% của EU. Giá cao khiến doanh nghiệp có xu hướng bán khí trên thị trường thay vì đưa thêm vào kho.

Đây là nghịch lý của thị trường hiện nay. Châu Âu cần mua thêm khí vì kho dự trữ thấp, nhưng chính giá khí cao lại khiến các doanh nghiệp không muốn mua để tích trữ.

Ước tính cho thấy nếu nguồn cung LNG Qatar tiếp tục gián đoạn và mùa đông lạnh hơn bình thường, giá khí giao ngay tại châu Âu có thể trung bình lên tới 110 euro/MWh trong giai đoạn tháng 11 đến tháng 3. Trong kịch bản nguồn cung thuận lợi hơn, giá mùa đông có thể dao động khoảng 60-80 euro/MWh.

Nắng nóng cũng làm châu Âu tiêu thụ thêm khí

Áp lực với nguồn khí đốt châu Âu không chỉ đến từ nhu cầu sưởi ấm vào mùa đông. Những đợt nắng nóng kéo dài trong mùa hè cũng làm tiêu thụ điện tăng mạnh cho điều hòa, trong khi sản lượng từ một số nguồn điện khác suy giảm, buộc các nhà máy khí đốt phải tăng công suất.

Financial Times cho biết nhu cầu khí dùng để phát điện tại châu Âu đã tăng trong mùa hè này khi nhu cầu làm mát lên cao và sản lượng từ một số nguồn điện giảm.

Tại Pháp, đợt nắng nóng thứ năm trong mùa hè dự kiến khiến sản lượng điện hạt nhân giảm khoảng 15% trong ngày 14/8. Cùng với các lò phản ứng đang bảo dưỡng hoặc gặp sự cố, công suất hạt nhân không hoạt động có thể lên tới 27,7 GW.

Nhiều nhà máy điện hạt nhân tại Pháp đã phải đóng cửa hoặc giảm năng suất do nắng nóng. Ảnh: Reuters.

Khi điện hạt nhân và điện gió suy giảm, các nhà máy khí phải tăng sản lượng để bù đắp, kéo thêm nhiên liệu ra khỏi hệ thống thay vì được đưa vào kho. Thời tiết vì thế trở thành biến số khó lường, khi một mùa hè nóng bất thường vừa làm tăng nhu cầu điện, vừa khiến châu Âu khó tích trữ khí cho mùa đông.

Các kho dự trữ hiện là lớp đệm quan trọng của khu vực. Hệ thống lưu trữ khí của EU có tổng công suất hơn 102 tỷ m3, có thể đáp ứng khoảng 30% nhu cầu khí trong một mùa đông thông thường thông qua lượng khí được rút từ kho.

Theo quy định của EU, các kho khí được đặt mục tiêu đạt 90% công suất trong giai đoạn tháng 10-12. Trong điều kiện thị trường khó khăn, mức này có thể hạ xuống 80%, thậm chí thấp hơn nếu tình trạng bất lợi kéo dài. Ủy ban châu Âu cho rằng 80% vẫn đủ bảo đảm nguồn cung mùa đông, nhưng một số dự báo chỉ cho thấy lượng khí trong kho có thể đạt 67-76% trước khi mùa lạnh bắt đầu.

Khoảng cách này đặt các chính phủ trước bài toán cân bằng giữa an ninh năng lượng và chi phí. Hỗ trợ doanh nghiệp mua thêm khí có thể giúp nhanh chóng nâng dự trữ, nhưng đồng thời làm giá LNG tăng và cuối cùng đẩy thêm chi phí về phía người tiêu dùng.

Châu Âu cần bao nhiêu khí đốt?

Dù vậy, mức dự trữ thấp hiện nay không đồng nghĩa châu Âu đang lặp lại nguyên trạng cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.

Reuters nhận định châu Âu hiện tiêu thụ ít khí hơn và sở hữu năng lực năng lượng tái tạo lớn hơn đáng kể. Trong năm 2026, sản lượng điện kết hợp từ gió và mặt trời đang có xu hướng vượt sản lượng điện khí trong thời gian dài nhất từng được ghi nhận. Công suất điện gió và mặt trời của châu Âu đã tăng từ chưa đầy 20 GW lên gần 750 GW, trong khi công suất điện khí chỉ tăng từ khoảng 250 GW lên 400 GW trong khoảng 25 năm.

Tàu chở LNG neo đậu cạnh các cơ sở lưu trữ khí đốt, sau khi cập cảng Bilbao, miền bắc Tây Ban Nha, từ cảng Ingleside của Mỹ. Ảnh: Reuters.

Sự thay đổi này đang rút ngắn mùa sử dụng khí đốt để phát điện. Trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 10, điện gió và mặt trời ngày càng đáp ứng phần lớn nhu cầu điện, giúp giảm lượng khí cần nhập khẩu và đưa vào kho.

Vì thế, câu hỏi của châu Âu không còn đơn thuần là có đủ khí cho mùa đông hay không, mà còn là cần bao nhiêu khí và phải trả bao nhiêu tiền để bảo đảm an ninh năng lượng.

Khả năng châu Âu tránh được một cuộc thiếu hụt nghiêm trọng vẫn khá lớn nhờ mạng lưới LNG đa dạng hơn trước. Nhưng với lượng dự trữ thấp, nguồn cung quốc tế cạnh tranh và thời tiết ngày càng khó đoán, khu vực này có thể phải chấp nhận giá khí cao hơn để vượt qua mùa đông.

Rủi ro lớn nhất vì thế có thể không phải những căn nhà thiếu nhiên liệu, mà là hóa đơn năng lượng tăng mạnh trở lại, gây thêm sức ép lên các hộ gia đình và doanh nghiệp chỉ vài năm sau cuộc khủng hoảng khí đốt trước đó. Reuters cũng lưu ý chi phí cuối cùng của việc bổ sung nguồn cung sẽ được chuyển tới người tiêu dùng và ngành công nghiệp.