Gỡ các rào cản pháp lý về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo

Còn bất cập, chồng chéo trong quy định pháp luật

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, hiện nay, Chính phủ và Bộ Tư pháp đã có kế hoạch triển khai rất quyết liệt đối với các nhiệm vụ của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó có việc thực hiện các luật, nghị định mới với khối lượng công việc lớn, yêu cầu cao về tiến độ và chất lượng.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, hệ thống pháp luật vẫn còn những nội dung chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển, chưa theo kịp sự vận động của các quan hệ xã hội, do đó cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh kịp thời.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Song An

Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật Hồ Quang Huy cho biết, Bộ Tư pháp đã tổ chức làm việc với các Bộ, ngành để rà soát, tổng hợp bước đầu các phản ánh, kiến nghị trước khi báo cáo Chính phủ. Đến nay, đã phân loại thành 4 phụ lục với 102 kiến nghị, bám sát 4 tiêu chí rà soát. Tuy nhiên, đây mới là kết quả ban đầu, cần tiếp tục sàng lọc để bảo đảm tính chính xác và xác định rõ trách nhiệm xử lý của các cơ quan liên quan.

Qua rà soát bước đầu cho thấy, có nhóm kiến nghị cần xử lý ngay; một số vấn đề phát sinh từ thực tiễn thi hành cần được hướng dẫn, giải thích để bảo đảm thống nhất áp dụng. Bộ Tư pháp đã triển khai kịp thời, bài bản sau chỉ đạo của Trung ương: Ban hành kế hoạch, gửi công văn kèm biểu mẫu, xác định rõ trách nhiệm, tiêu chí rà soát, thời hạn hoàn thành; đồng thời tổ chức nhiều cuộc họp, hội thảo để thống nhất nội dung. Việc rà soát bảo đảm khách quan, toàn diện nhờ tổng hợp thông tin từ nhiều kênh (cơ quan, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp…).

Kết quả cho thấy, nhìn chung, hệ thống pháp luật khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cơ bản đã thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, tương đối đồng bộ, khả thi, minh bạch, góp phần thúc đẩy phát triển.

Riêng năm 2025, đã có khoảng 220 văn bản liên quan - cho thấy nỗ lực hoàn thiện thể chế rất lớn. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo; quy định chưa rõ ràng, khó áp dụng; một số nội dung thiếu tính khả thi, làm tăng chi phí tuân thủ; thủ tục hành chính còn là rào cản; có quy định mang tính nguyên tắc, chưa đủ để triển khai; còn "khoảng trống" hoặc quy định chưa rõ khiến cơ quan, doanh nghiệp còn tâm lý e dè, chưa dám đổi mới.

Nguyên nhân chủ yếu là do thể chế chưa theo kịp tốc độ phát triển nhanh của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; còn tình trạng nợ văn bản hướng dẫn; kỷ luật, tính chủ động trong xây dựng và thi hành pháp luật chưa cao; năng lực, nhận thức của một bộ phận cán bộ còn hạn chế; nguồn nhân lực làm chính sách chưa đáp ứng yêu cầu.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cũng chỉ ra, qua tổng hợp bước đầu đã nhận diện nhiều khó khăn, vướng mắc như quy định pháp luật còn chồng chéo, chưa rõ ràng, cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất, thủ tục hành chính còn phức tạp, gây khó khăn cho quá trình thực thi. Đây là cơ sở quan trọng để nghiên cứu, đề xuất các phương án xử lý phù hợp.

Rút ngắn thời gian triển khai các dự án

Nêu rõ tính cấp bách trong bối cảnh thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Thứ trưởng cho rằng, cần đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian triển khai các dự án.

Một ý tưởng, sáng kiến nếu mất quá nhiều thời gian để hoàn thiện thủ tục sẽ làm giảm cơ hội phát triển, không đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số. Do đó, cần bảo đảm tính tổng thể, liên thông giữa các quy định pháp luật, tránh tình trạng một dự án phải qua nhiều cơ quan nhưng thiếu sự kết nối.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng đề nghị, các Bộ, ngành tăng cường phối hợp, chủ động đề xuất giải pháp tháo gỡ vướng mắc thuộc phạm vi quản lý; đồng thời nhấn mạnh vai trò của Bộ Tư pháp trong tổng hợp, đề xuất Chính phủ xem xét sửa đổi kịp thời các quy định không còn phù hợp.

Đối với các kiến nghị có sự thống nhất, cần sửa đổi ngay; trường hợp còn ý kiến khác nhau, có thể áp dụng cách tiếp cận quản lý rủi ro, mạnh dạn cắt giảm những quy định không cần thiết, bảo đảm không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội và quyền con người.

Theo đó, việc tháo gỡ các rào cản pháp lý trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo cần được thực hiện một cách mạnh mẽ, thực chất, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp triển khai ý tưởng, dự án, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

Vì vậy, cần tăng cường đối thoại giữa cơ quan nhà nước với doanh nghiệp, hiệp hội và các chủ thể liên quan để kịp thời nắm bắt, xử lý các vướng mắc phát sinh. Cùng với đó, hạn chế việc rà soát dàn trải, thay vào đó tập trung nâng cao chất lượng xây dựng, ban hành văn bản; chỉ rõ nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế để có giải pháp khắc phục căn cơ.

Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh ghi nhận, các vướng mắc pháp luật đã được các đại biểu nhận diện gồm: Nhóm mang tính kỹ thuật (mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất) có thể xử lý bằng hướng dẫn và nhóm vấn đề dù đã có quy định nhưng chưa rõ ràng về phạm vi, quy trình, thẩm quyền - đây là "điểm nghẽn" chính khiến cơ quan, doanh nghiệp còn e ngại khi thực hiện.

Yêu cầu đặt ra là phải làm rõ các nội dung này để bảo đảm chính sách thông thoáng đi kèm quy trình, trách nhiệm cụ thể, tạo điều kiện cho tổ chức thực thi. Bộ Tư pháp cam kết tổng hợp đầy đủ, bảo vệ các kiến nghị xác đáng, báo cáo Chính phủ; đồng thời chịu trách nhiệm sàng lọc các đề xuất không phù hợp.

Thứ trưởng mong muốn các Bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp tiếp tục góp ý thẳng vào những nội dung chưa rõ, chưa thuyết phục hoặc còn thiếu nhằm tập trung hoàn thiện dự thảo và phương án xử lý trong thời gian ngắn.

Song An