Gỡ điểm nghẽn, đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường

Thành phố Hồ Chí Minh có tiềm lực khoa học - công nghệ lớn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động cùng đội ngũ nhà khoa học, viện, trường và doanh nghiệp đông đảo. Tuy nhiên, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế vẫn còn hạn chế. Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước được kỳ vọng góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn 2014-2018, kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ từ ngân sách nhà nước được thương mại hóa thành công chỉ đạt 13%; 37% kết quả đã sẵn sàng chuyển giao nhưng chưa được thương mại hóa. Hiện tỷ lệ thương mại hóa thành công kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ khoảng 5% tổng số nhiệm vụ đã nghiệm thu; doanh nghiệp khởi nguồn từ viện, trường cũng chỉ chiếm khoảng 5% số doanh nghiệp khởi nghiệp tại Thành phố.

Từ năm 2016 đến nay, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh đã hỗ trợ hơn 500 dự án khởi nghiệp, trong đó khoảng 150 dự án bước đầu thương mại hóa. Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% số dự án được kết nối với nguồn vốn đầu tư mạo hiểm hoặc doanh nghiệp lớn do thiếu cơ chế hỗ trợ cụ thể.

Giai đoạn 2010-2022, Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh thu hút hơn 200 dự án công nghệ cao với tổng vốn đầu tư hơn 12 tỷ USD. Một số sản phẩm như chip bán dẫn, cảm biến thông minh đạt doanh thu hàng trăm triệu USD mỗi năm. Tuy nhiên, chỉ khoảng 10% kết quả nghiên cứu trong nước được tích hợp vào các dự án này, chủ yếu do thiếu cơ chế kết nối và vai trò của các tổ chức trung gian.

Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng những hạn chế trên xuất phát từ vướng mắc trong định giá, giao quyền khai thác kết quả nghiên cứu, tâm lý e ngại rủi ro; trong khi liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp chưa chặt chẽ, thiếu cơ chế để doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu và cùng chia sẻ rủi ro trong quá trình phát triển sản phẩm.

Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và tài sản trí tuệ từ ngân sách nhà nước được Thành phố triển khai nhằm tạo cơ chế hỗ trợ toàn diện, từ hoàn thiện sản phẩm đến kết nối thị trường. Theo đó, Nhà nước có thể hỗ trợ tới 50% kinh phí hoàn thiện sản phẩm, đồng thời mở rộng cơ chế giao quyền khai thác kết quả nghiên cứu cho tổ chức, cá nhân; tăng cường các hoạt động trung gian, kết nối doanh nghiệp và thị trường, chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu.

Đề án không chỉ áp dụng với các kết quả nghiên cứu từ ngân sách nhà nước đã nghiệm thu mà còn hỗ trợ các nhóm nhiệm vụ khoa học và công nghệ mới, tạo điều kiện cho các đơn vị, doanh nghiệp có sẵn tài sản trí tuệ, kết quả nghiên cứu ở giai đoạn sẵn sàng thương mại hóa tiếp cận chính sách.

Sau hơn 2 tuần triển khai, đợt 1 của Đề án đã thu hút 29 tổ chức đăng ký với 54 sản phẩm khoa học và công nghệ. Tổng kinh phí dự kiến hơn 500 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 200 tỷ đồng. Các sản phẩm tập trung vào 6 nhóm công nghệ gồm UAV - kinh tế tầm thấp; trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, đô thị thông minh; công nghệ sinh học - y sinh - dược; nông nghiệp công nghệ cao; thiết bị công nghiệp - công nghệ chế tạo; hạ tầng đô thị thông minh. Trong số này có 30 sản phẩm thuộc danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia.

Tỷ lệ doanh nghiệp tham gia đạt hơn 40%, cho thấy sự quan tâm của khu vực doanh nghiệp đối với cơ chế mới, đồng thời bước đầu tạo kết nối giữa nghiên cứu và nhu cầu thị trường.

Ông Trần Khắc Triều, Giám đốc đối ngoại Công ty Cổ phần Gremsy cho rằng, việc tham gia Đề án giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực và chính sách hỗ trợ của Thành phố để đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển công nghệ, nhất là trong lĩnh vực UAV. Doanh nghiệp kỳ vọng các chính sách hỗ trợ được triển khai ổn định, dài hạn, tạo điều kiện đầu tư, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường quốc tế.

Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tham gia Đề án với 2 nhiệm vụ, sản phẩm. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Đình Anh Khôi, Giám đốc Trung tâm ươm tạo Doanh nghiệp công nghệ cho biết, các sản phẩm đã được nghiệm thu, có mức độ sẵn sàng công nghệ tương đối cao, tiệm cận thị trường.

Theo ông Phạm Đình Anh Khôi, nhiều trường đại học có kết quả nghiên cứu đủ độ chín để thương mại hóa, vấn đề quan trọng là cần cơ chế để công nghệ tiếp tục phát triển và tiếp cận thị trường. Đề án thí điểm có ý nghĩa trong việc giải quyết khâu kết nối giữa nghiên cứu và thị trường.

Trong giai đoạn thí điểm 2026-2028, Thành phố đặt mục tiêu đưa ít nhất 10 sản phẩm khoa học - công nghệ ra thị trường, nâng tỷ lệ thương mại hóa lên 8-10%, đồng thời hình thành các mối liên kết hợp tác bền vững giữa Nhà nước, viện, trường và doanh nghiệp.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng nhấn mạnh, các giải pháp của Đề án hướng tới xây dựng môi trường an toàn nhưng không trì trệ, linh hoạt nhưng có kiểm soát; chuyển từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện thực chất, bảo đảm chính sách tạo ra những kết quả cụ thể, đo lường được, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.