Gỡ điểm nghẽn mặt bằng, khơi thông nguồn lực đầu tư

Mặt bằng mở đường cho dự án

Trên Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì những ngày cuối tháng 9, máy móc, nhân lực đã có mặt ở nhiều vị trí. Tuy nhiên, tại một số vị trí, việc thi công vẫn chưa thể triển khai do mặt bằng chưa liền mạch, trong khi một số công trình hạ tầng kỹ thuật chưa được di dời, ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Dự án dài khoảng 11 km, tổng mức đầu tư hơn 1.258 tỷ đồng, khởi công tháng 2/2025. Đây là tuyến kết nối trực tiếp khu vực Vĩnh Yên với Việt Trì, có vai trò quan trọng trong hoàn thiện mạng lưới giao thông và mở rộng không gian phát triển của tỉnh.

Tranh thủ thời tiết thuận lợi, các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công dự án cải tạo, mở rộng Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì.

Tính đến giữa tháng 9, diện tích đã bàn giao cho chủ đầu tư đạt 43,15/44,51 ha, tương đương 96,94%. Các xã Hội Thịnh, Tề Lỗ và Vĩnh Thành đã hoàn thành toàn bộ công tác bồi thường, GPMB. Tuy nhiên, một số mặt bằng chưa được bàn giao dứt điểm khiến việc thi công chưa thể triển khai đồng bộ. Nhà thầu phải tranh thủ từng đoạn mặt bằng được bàn giao để thi công nền đường, cống thoát nước và các hạng mục liên quan, thay vì tổ chức thi công liên tục trên toàn tuyến.

Thực tế tại dự án cho thấy, tỷ lệ GPMB đạt cao nhưng chỉ một số vị trí chưa được bàn giao cũng có thể làm gián đoạn quá trình thi công. Trong khi đó, tại dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, đoạn Km19+000 - Km53+000, mặt bằng được bàn giao trên hầu hết phạm vi dự án, tạo điều kiện để các gói thầu triển khai đồng bộ.

Dự án dài 34 km, trong đó 31,9 km qua địa bàn Phú Thọ và 2,1 km qua Sơn La, tổng mức đầu tư 9.997 tỷ đồng. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy mô hoàn chỉnh 4 làn xe đã cơ bản hoàn thành; mặt bằng được bàn giao cho nhà thầu trên hầu hết phạm vi dự án. Hiện 4 gói thầu xây lắp được triển khai đồng bộ trên tuyến.

Theo thông tin UBND tỉnh công bố trong tháng 9, giá trị thực hiện xây lắp đạt khoảng 20% giá trị hợp đồng. Năm 2026, dự án được bố trí 100 tỷ đồng vốn ngân sách tỉnh, đã giải ngân 62,099 tỷ đồng, đạt khoảng 62%.

Từ hai công trình giao thông cho thấy, dù vốn đã được bố trí và nhà thầu đã vào công trường, nếu mặt bằng chưa sẵn sàng, nguồn lực vẫn chưa thể chuyển hóa đầy đủ thành khối lượng thi công.

Từ ngày 1/7/2025 đến nay, Phú Thọ triển khai bồi thường, hỗ trợ và GPMB tại 462 dự án, với tổng diện tích phải thu hồi 5.445 ha. Đến giữa tháng 9/2026, tỉnh đã hoàn thành 2.558 ha, đạt 47%. Tổng kinh phí GPMB theo các phương án được phê duyệt là 3.014 tỷ đồng, trong khi nguồn vốn thực tế đã bố trí đạt 1.950 tỷ đồng, tương đương 65% nhu cầu.

Đằng sau khối lượng mặt bằng đó là nguồn vốn đầu tư rất lớn. Trong số các dự án đang thực hiện GPMB, có 18 dự án sử dụng vốn đầu tư công, với tổng mức đầu tư khoảng 81.090 tỷ đồng; 21 dự án ngoài ngân sách, tổng vốn khoảng 260.224 tỷ đồng, gồm 10 dự án xây dựng khu công nghiệp và 11 dự án phát triển đô thị, dịch vụ.

GPMB không chỉ liên quan đến tiến độ từng công trình. Phía sau mỗi diện tích được bàn giao là tiến độ giải ngân các nguồn vốn, khả năng triển khai hạ tầng giao thông, khu công nghiệp, đô thị và cơ hội đưa những nguồn vốn đã đăng ký thành công trình, nhà máy trên thực địa.

Chuẩn bị mặt bằng đi trước một bước

Sau hợp nhất, công tác GPMB của Phú Thọ gặp nhiều khó khăn khi phải xử lý khối lượng lớn hồ sơ chuyển tiếp cùng những khác biệt trước đây về đơn giá, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa ba địa phương. Một bộ phận người dân còn tâm lý so sánh; nhiều hồ sơ đất đai hình thành qua nhiều thời kỳ, biến động chủ sử dụng chưa được chỉnh lý đầy đủ.

Bên cạnh đó, nhân lực cấp cơ sở còn hạn chế; nhiều cán bộ mới tiếp nhận nhiệm vụ phải vừa rà soát hồ sơ chuyển giao, vừa cập nhật quy trình, biểu mẫu và thẩm quyền mới. Việc xác minh nguồn gốc đất, lập, thẩm định phương án bồi thường ở một số nơi còn chậm; hạ tầng tại các khu tái định cư chưa theo kịp yêu cầu.

Mặt bằng được bàn giao cho nhà thầu trên hầu hết phạm vi dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, đoạn Km19+000 - Km53+000.

Để tạo hành lang chính sách thống nhất sau hợp nhất, tỉnh đã ban hành 11 văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác GPMB; phân cấp, phân quyền cho cấp xã, đồng thời thành lập Tổ công tác tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án trọng điểm. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Ngô Tiến Đức, qua thực tiễn triển khai, tỉnh đang tập trung tháo gỡ 5 nhóm khó khăn, vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận đang dần chuyển từ xử lý vướng mắc khi dự án đã triển khai sang chuẩn bị mặt bằng từ sớm. Chỉ thị số 22-CT/TU ngày 22/6/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến tiến độ dự án, hiệu quả sử dụng đất và môi trường đầu tư.

Tinh thần ấy được cụ thể hóa tại Kế hoạch số 306/KH-UBND ngày 7/8/2026. Tỉnh yêu cầu chủ động chuẩn bị điều kiện pháp lý, quỹ đất tái định cư, quỹ đất sản xuất, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; áp dụng nguyên tắc “6 rõ” đối với dự án trọng điểm. Hệ thống theo dõi tiến độ GPMB trực tuyến cũng được xây dựng, thử nghiệm trong năm 2026 và dự kiến vận hành đồng bộ đối với các dự án trọng điểm từ năm 2027.

Công tác GPMB sẽ gặp khó nếu chỉ bắt đầu rà soát đất đai, nguồn gốc hay tái định cư khi dự án chuẩn bị thi công. Chính vì vậy, việc chủ động chuẩn bị tái định cư, làm rõ dữ liệu, công khai chính sách và đối thoại minh bạch từ cơ sở chính là chìa khóa rút ngắn thời gian đưa dự án ra thực địa, tạo đồng thuận bền vững.

Trong không gian phát triển mới, việc chủ động chuẩn bị mặt bằng đi trước một bước chính là tạo tiền đề bứt phá cho thu hút đầu tư. Khi các điểm nghẽn đất đai được tháo gỡ đúng pháp luật, minh bạch và đạt sự đồng thuận của người dân, các nguồn lực mới có thể chuyển hóa thành công trình, năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng thực sự.