Rà soát, xử lý trụ sở, công trình và đất đai sau sắp xếp đơn vị hành chính: Không để lãng phí tài sản công Bài 4: Đánh giá nguồn lực cho phát triển

Việc sắp xếp lại trụ sở, công trình, nhà đất được thực hiện đồng bộ với tổ chức lại bộ máy. Trong ảnh: Trụ sở Đảng uỷ, UBND xã Đông Anh sau sắp xếp đã được bàn giao lại cho thành phố để sử dụng theo đúng công năng. Ảnh: Quang Thái

Không để nguồn lực bị “bỏ quên”

Sau sắp xếp, yêu cầu đặt ra không chỉ là xác định cơ sở nào tiếp tục được sử dụng, cơ sở nào phải điều chuyển mà còn phải trả lời câu hỏi: Những tài sản không còn phù hợp với chức năng ban đầu có thể tạo ra giá trị gì? Đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm tại Hà Nội, nơi quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh, nhu cầu về trường học, cơ sở y tế, bãi đỗ xe, không gian công cộng, thiết chế văn hóa - thể thao ngày càng lớn. Trong khi đó, việc tạo lập những quỹ đất mới cho các chức năng này thường đòi hỏi thời gian và nguồn lực đầu tư đáng kể. Vì vậy, một trụ sở dôi dư không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải bán hoặc chuyển nhượng ngay. Mỗi cơ sở có vị trí, diện tích, hiện trạng, giá trị đất đai và khả năng khai thác khác nhau, cần có phương án xử lý, bố trí sử dụng phù hợp.

Một trụ sở cũ nằm trong khu dân cư đông đúc, nếu điều kiện cho phép, có thể nghiên cứu chuyển đổi thành trường mầm non; không gian phục vụ người cao tuổi, trẻ em; điểm sinh hoạt cộng đồng; thậm chí là nghiên cứu, tổ chức lại hợp lý bổ sung dành quỹ đất cho trường học, bãi đỗ xe, công viên... Giá trị của phương án không chỉ nằm ở khoản thu nếu bán tài sản mà còn ở khả năng đáp ứng nhu cầu thiết yếu, giảm áp lực đầu tư mới và nâng cao chất lượng sống của nhân dân. Trong nhiều trường hợp, tạo lập một khu đất mới cho những chức năng này sẽ kéo theo chi phí giải phóng mặt bằng và đầu tư lớn.

Do đó, xử lý tài sản dôi dư cần được nhìn như một quá trình phân bổ lại nguồn lực đô thị. Việc rà soát nên gắn với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy mô dân số, tốc độ đô thị hóa và nhu cầu thực tế của cộng đồng. Những tài sản có thể nhanh chóng đáp ứng nhu cầu cấp thiết về giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, bãi đỗ xe hoặc không gian công cộng cần được xem xét theo thứ tự ưu tiên phù hợp quy hoạch và pháp luật.

Khai thác đúng giá trị, hài hòa lợi ích

Theo kiến trúc sư Trần Tuấn Anh, với những khu đất có giá trị thương mại cao, việc khai thác cũng cần được cân nhắc thận trọng. Không nên chỉ nhìn vào nguồn thu trước mắt mà phải đặt trong mối quan hệ giữa quy hoạch, hiệu quả kinh tế và lợi ích xã hội. Một dự án thương mại có thể tạo nguồn thu lớn nhưng nếu không đồng thời tính toán giao thông, trường học, bãi đỗ xe và không gian công cộng sẽ tạo thêm áp lực hạ tầng trong dài hạn. Ngược lại, nếu tích hợp hạ tầng xã hội ngay từ đầu, giá trị lan tỏa của khu vực có thể lớn hơn. Vì vậy, đối với từng khu đất, cần nghiên cứu các khả năng tiếp tục sử dụng cho mục đích công; điều chuyển cho đơn vị khác; thay đổi chức năng; khai thác theo quy hoạch... Mỗi phương án cần được đánh giá về cơ sở pháp lý, hiệu quả tài chính và tác động xã hội.

Đồng quan điểm, GS.TS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, khai thác hiệu quả tài sản công không thể tách rời quy hoạch. Quy hoạch phải giúp xác định đâu là đất dành cho công trình công cộng, đâu có thể khai thác thương mại và đâu cần được giữ lại cho nhu cầu phát triển lâu dài. Đối với Hà Nội, yêu cầu này càng rõ khi thành phố triển khai định hướng phát triển đô thị đa cực, tăng cường kết nối hạ tầng và các mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng. Trong bối cảnh đó, những trụ sở, khu đất công sau sắp xếp không nên được xem như những tài sản biệt lập mà cần đặt trong tổng thể cấu trúc đô thị. Muốn vậy, cần một cơ sở dữ liệu đầy đủ về vị trí, diện tích, pháp lý, hiện trạng sử dụng, giá trị tài sản, quy hoạch liên quan và nhu cầu phát triển của từng khu vực. Khi thông tin được kết nối, cơ quan quản lý mới có thể so sánh các phương án và lựa chọn hướng xử lý phù hợp. Với những tài sản có thể phục vụ ngay nhu cầu xã hội, cần ưu tiên chuyển đổi theo quy hoạch và pháp luật. Với những khu đất có giá trị thương mại, việc khai thác phải bảo đảm công khai, hiệu quả và phát huy nguồn thu ngân sách.

GS.TS Đặng Hùng Võ nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng không phải là xử lý thật nhanh trụ sở, cơ sở nhà, đất dôi dư mà là xử lý đúng để tạo ra giá trị xã hội lớn hơn. Đất đai là nguồn lực hữu hạn, trong khi nhu cầu hạ tầng và dịch vụ ngày càng tăng; mỗi khu đất, mỗi trụ sở bỏ trống đều là một nguồn lực cần được đánh thức. Tuy nhiên, để đánh thức được nguồn lực ấy, bài toán không chỉ nằm ở lựa chọn công năng. Phía sau mỗi phương án còn là hàng loạt vấn đề về pháp lý, quy hoạch, dữ liệu và thẩm quyền quyết định.

(Còn nữa)