Gỡ 'điểm nghẽn' pháp lý cho xuất bản

Vừa qua tại Hà Nội, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức Tọa đàm tham vấn chuyên gia về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Tọa đàm do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm và Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam Phạm Minh Tuấn đồng chủ trì.

Tọa đàm tham vấn chuyên gia về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản

Đây là diễn đàn để các cơ quan của Quốc hội, cơ quan soạn thảo cùng giới chuyên gia, nhà quản lý và đại diện các nhà xuất bản trao đổi, đóng góp ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét.

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Phát biểu tại tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, sau 13 năm thi hành, Luật Xuất bản năm 2012 cùng các văn bản hướng dẫn đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động xuất bản. Tuy nhiên, trước những chuyển biến mạnh mẽ của đời sống kinh tế - xã hội, nhiều quy định đã bộc lộ hạn chế, bất cập và chưa theo kịp thực tiễn.

Sự phát triển nhanh của thị trường xuất bản số, thương mại điện tử, các mô hình kinh doanh nội dung số, cùng với sự bùng nổ của Internet, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng phân phối nội dung đang làm gia tăng khoảng cách giữa quy định pháp luật với hoạt động xuất bản hiện nay.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cho rằng việc sửa đổi Luật Xuất bản là cần thiết để giải quyết những vướng mắc lớn từ thực tiễn

Bên cạnh đó, Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã đặt ra nhiều quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp mới cho sự phát triển của ngành. Từ yêu cầu đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản cần được tiến hành kịp thời nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc nảy sinh trong thực tiễn.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho biết, hồ sơ dự án Luật đang được Bộ VHTTDL xây dựng, dự kiến trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp tới. Với vai trò cơ quan chủ trì thẩm tra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tổ chức nhiều cuộc làm việc với Bộ VHTTDL, khảo sát tại các nhà xuất bản, đơn vị phát hành và tham vấn chuyên gia trong quá trình chuẩn bị hồ sơ.

Ông đề nghị các đại biểu tập trung góp ý về định hướng mô hình xuất bản; chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, in và phát hành; công tác quản lý nhà nước; phát triển xuất bản điện tử, chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính; cũng như việc thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng liên quan đến phát triển văn hóa đọc và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực xuất bản.

Thông tin về dự thảo, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên cho biết, dự thảo sửa đổi, bổ sung nội dung của 27 trong tổng số 54 điều của Luật Xuất bản năm 2012; bãi bỏ 3 điều và sửa đổi, thay thế một số cụm từ tại 5 điều. Dù số điều được sửa đổi không nhiều, toàn bộ dự thảo đã được rà soát, chỉnh lý tương đối toàn diện.

Trong quá trình xây dựng, nhiều nhà xuất bản và đơn vị liên quan đã tham gia góp ý bằng nhiều hình thức. Cơ quan soạn thảo đang nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến với tinh thần cầu thị, lắng nghe để tiếp tục hoàn thiện dự thảo.

Nghiên cứu mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực

Tại tọa đàm, các chuyên gia tập trung phân tích những nội dung có thể tạo động lực mới cho ngành xuất bản. PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Xuất bản là cần thiết để giải quyết những vướng mắc lớn từ thực tiễn.

Theo ông, Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư đã định hướng nghiên cứu mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia đa nền tảng. Đây là mô hình phổ biến tại nhiều nước, trong đó hoạt động xuất bản được gắn kết với báo chí và truyền thông để hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh, từ sản xuất nội dung, quảng bá đến phát hành.

Các đại biểu tham dự tọa đàm

Từ đó, PGS.TS Vũ Trọng Lâm đề xuất Luật cần bổ sung quy định về mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông, cho phép trong một nhà xuất bản có thể tổ chức nhiều nhà xuất bản chuyên ngành. Theo ông, quy định này vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, vừa tạo điều kiện hình thành các đơn vị xuất bản quy mô lớn, có khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đề xuất cũng được kỳ vọng tháo gỡ những vướng mắc phát sinh sau quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy, khi một số cơ quan đã sáp nhập tạp chí với nhà xuất bản nhưng chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý để vận hành hiệu quả. Đồng thời, ông kiến nghị cần quy định rõ các đối tượng được thành lập nhà xuất bản.

Ở một góc độ khác, PGS.TS Nguyễn Thị Báo, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền, Hội Xuất bản Việt Nam đề nghị nghiên cứu bổ sung một điều riêng về vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam và các tổ chức nghề nghiệp trong hoạt động xuất bản.

Theo bà, việc luật hóa vai trò của Hội Xuất bản sẽ góp phần phát huy hiệu quả của tổ chức nghề nghiệp trong bối cảnh xuất bản số phát triển mạnh, khi các vấn đề về bản quyền, sách giả, phát triển văn hóa đọc và xây dựng hệ sinh thái xuất bản lành mạnh đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chủ thể.

Đối với phát triển văn hóa đọc, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền đánh giá dự thảo đã có nhiều sửa đổi tích cực, song đề nghị bổ sung quy định bảo đảm quyền tiếp cận xuất bản phẩm cho các nhóm yếu thế, đặc biệt là người khuyết tật, bên cạnh chính sách hỗ trợ vùng sâu, vùng xa và khu vực còn nhiều khó khăn.

Về bảo vệ bản quyền, bà Nguyễn Thị Báo cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý để xử lý vi phạm trên môi trường số; quy định rõ tiêu chí xác định hành vi phát tán xuất bản phẩm điện tử trái pháp luật; trình tự, thời hạn xử lý yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm, cũng như chế tài đối với trường hợp chậm thực hiện, nhằm bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Các đại biểu cũng góp ý về nhiều nội dung khác như phát triển nguồn nhân lực; chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, in và phát hành; quản lý các nền tảng trung gian phát hành xuất bản phẩm; thúc đẩy chuyển đổi số; đơn giản hóa thủ tục hành chính; phát triển văn hóa đọc và đẩy mạnh xuất khẩu xuất bản phẩm...

Phát biểu bế mạc tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương đánh giá hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, một số vấn đề vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu thấu đáo, từ quan điểm xây dựng Luật, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước đến sự thống nhất, đồng bộ với các luật có liên quan.

Theo ông Đặng Xuân Phương, những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm tại tọa đàm sẽ được tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu trong quá trình hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản trước khi trình Quốc hội xem xét. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng hành lang pháp lý phù hợp hơn với thực tiễn, tháo gỡ những vướng mắc đang cản trở hoạt động xuất bản và mở rộng không gian phát triển cho toàn ngành trong kỷ nguyên số.