Gỡ điểm nghẽn thuế, tiếp sức doanh nghiệp về đích

Dòng tiền cần được khơi thông

Bước vào quý IV, doanh nghiệp đồng thời phải hoàn tất đơn hàng, bổ sung nguyên liệu, thanh toán cho nhà cung cấp, duy trì sản xuất và chuẩn bị kế hoạch kinh doanh năm tới. Trong chu kỳ này, dòng tiền có vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là với doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và những ngành có nhu cầu vốn lớn.

Một khoản tiền thuế được hoàn đúng thời hạn không chỉ cải thiện thanh khoản mà còn có thể nhanh chóng trở lại vòng quay sản xuất. Ngược lại, nếu hồ sơ phải bổ sung nhiều lần hoặc thời gian xử lý kéo dài, doanh nghiệp có thể phải tăng vay vốn, chịu thêm chi phí tài chính và giảm khả năng nắm bắt cơ hội kinh doanh.

Chế biến tôm xuất khẩu sang Mỹ. Ảnh: Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta

Thực tế tại Hội nghị giải quyết khó khăn, vướng mắc trong hoàn thuế giá trị gia tăng mới đây do Cục thuế tổ chức (ngày 24/9) cho thấy, vẫn còn những trường hợp doanh nghiệp phải chờ đợi trong thời gian dài.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) phản ánh trường hợp Công ty CP Thép Vina Kyoei có hồ sơ hoàn thuế nộp từ tháng 1-2023 nhưng đến nay chưa được giải quyết dứt điểm. Doanh nghiệp kiến nghị đẩy nhanh việc xác minh hóa đơn của nhà cung cấp, phối hợp với các cơ quan chức năng khi cần bổ sung tài liệu, giải trình; trường hợp một phần hóa đơn cần xác minh chuyên sâu, đề nghị được hoàn trước phần thuế đã đủ điều kiện để có thêm vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Ở lĩnh vực nông sản xuất khẩu, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam kiến nghị xem xét linh hoạt chính sách gia hạn thuế đối với ngành nông sản xuất khẩu, ít nhất trong năm 2026. Theo bà Liên, một số doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu đang tồn thuế giá trị gia tăng đầu vào phát sinh trước thời điểm quy định mới có hiệu lực. Do hoạt động chủ yếu xuất khẩu, tỷ trọng bán trong nước thấp, doanh nghiệp khó xử lý số thuế đầu vào còn tồn do không có nhiều thuế đầu ra trong nước để khấu trừ.

Đại diện Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cũng đề nghị có hướng dẫn thống nhất giữa cơ quan thuế, hải quan và các địa phương về chính sách thuế giá trị gia tăng đối với gỗ nhập khẩu, gỗ xẻ sấy và phụ phẩm; đồng thời làm rõ việc điều chỉnh hóa đơn và xử lý số thuế đã nộp trong các giai đoạn khác nhau.

Những kiến nghị này cho thấy, cùng với yêu cầu rút ngắn thời gian hoàn thuế, doanh nghiệp cần một cơ chế xử lý rõ ràng đối với từng nhóm vướng mắc. Đặc biệt, với những hồ sơ chỉ còn một phần nội dung cần xác minh, việc xem xét giải quyết phần đủ điều kiện có thể giúp doanh nghiệp sớm có thêm nguồn lực thay vì phải chờ toàn bộ hồ sơ.

Về phía cơ quan quản lý, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, cơ quan thuế sẽ tiếp tục rà soát, xử lý và trả lời cụ thể đối với từng hồ sơ doanh nghiệp phản ánh. Đến ngày 21-9-2026, cơ quan thuế trên toàn quốc đã ban hành 14.058 quyết định hoàn thuế, với tổng số tiền 142.599 tỷ đồng, đạt 82% tiến độ dự toán hoàn năm 2026 và bằng 144% so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý, 99% hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng được gửi bằng phương thức điện tử; với hồ sơ thuộc diện “hoàn trước - kiểm tra sau”, thời gian giải quyết được thực hiện trong vòng 6 ngày làm việc.

Những kết quả này cho thấy, chuyển đổi số và quản lý rủi ro đang tạo chuyển biến trong công tác hoàn thuế. Tuy nhiên, với doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là tổng số tiền được hoàn mà còn là thời điểm dòng tiền thực sự quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Cải cách phải chạm tới từng hồ sơ

Từ thực tế doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra với cơ quan thuế không chỉ là tiếp tục số hóa thủ tục mà phải làm cho quy trình rõ hơn, nhanh hơn và có thể dự đoán được.

Ông Mai Sơn cho biết, số hồ sơ hoàn thuế tồn đọng hiện không nhiều, song vẫn còn một số trường hợp kéo dài. Với các hồ sơ đã tiếp nhận, cơ quan thuế cần thông tin rõ cho doanh nghiệp về số tiền được hoàn, số tiền không được hoàn, lý do và thời gian xác minh đối với những nội dung còn vướng mắc. Trường hợp chưa thể giải quyết đúng thời hạn, doanh nghiệp cũng cần được thông tin rõ để chủ động phối hợp.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa thiết thực. Doanh nghiệp cần biết hồ sơ đang ở khâu nào, nếu phải bổ sung thì bổ sung nội dung gì, căn cứ nào và thời hạn xử lý ra sao. Khi quy trình được chuẩn hóa, doanh nghiệp có thể chủ động kế hoạch dòng tiền, trong khi cơ quan thuế giảm thời gian xử lý những hồ sơ phải đi lại nhiều vòng.

Cùng với xử lý hồ sơ, ngành Thuế đang tăng cường đối thoại với doanh nghiệp, hiệp hội và xây dựng cơ chế trao đổi trực tiếp để tiếp nhận, xử lý phản ánh kịp thời. Đặc biệt, ngành Thuế thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quy trình hoàn thuế, hướng tới cung cấp sớm thông tin để doanh nghiệp chủ động rà soát, hoàn thiện hồ sơ trước khi gửi; tiến tới tự động hóa một số khâu, hỗ trợ xử lý nhanh hơn đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Định hướng xây dựng nhóm doanh nghiệp có mức độ tuân thủ tốt để đưa vào chương trình hoàn thuế nhanh, tiến tới hoàn thuế tự động cũng mở ra hướng phân bổ nguồn lực hợp lý hơn. Doanh nghiệp tuân thủ tốt được tạo thuận lợi, trong khi cơ quan thuế tập trung nguồn lực vào những hồ sơ có dấu hiệu bất thường. Cách làm này giúp rút ngắn thời gian xử lý nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu chống gian lận, chống thất thu ngân sách.

Ở góc độ doanh nghiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội Mạc Quốc Anh cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, sự bứt phá của doanh nghiệp có vai trò quan trọng. Trong khi nhiều doanh nghiệp đang thiếu vốn cho kế hoạch mở rộng sản xuất, kinh doanh, việc đẩy nhanh hoàn thuế sẽ giúp nguồn lực sớm quay trở lại nền kinh tế.

Vì vậy, cải cách thuế trong chặng nước rút cuối năm cần được đo bằng những kết quả cụ thể: thời gian xử lý giảm, số lần doanh nghiệp phải bổ sung hồ sơ ít hơn, thông tin về hồ sơ minh bạch hơn và dòng tiền được đưa trở lại sản xuất nhanh hơn.

Quý IV là thời điểm mỗi đơn hàng hoàn thành và mỗi đồng vốn được đưa trở lại sản xuất đều có ý nghĩa. Tháo gỡ điểm nghẽn thuế vì thế không chỉ là giảm một thủ tục hành chính, mà là giải phóng nguồn lực đang nằm ngoài vòng quay kinh doanh.

Khi hoàn thuế được xử lý nhanh, tiêu chí rủi ro được áp dụng đúng, thủ tục minh bạch và vướng mắc được giải đáp kịp thời, chính sách thuế sẽ không chỉ bảo đảm nguồn thu ngân sách mà còn trở thành một phần của động lực tăng trưởng.