Gỡ nút thắt chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Điện Biên

Không chỉ là chi trả, mà là bài toán tổ chức thực thi chính sách

Những năm qua, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã từng bước khẳng định vai trò là một cơ chế tài chính quan trọng đối với ngành lâm nghiệp. Đây không chỉ là nguồn lực bổ sung cho công tác quản lý, bảo vệ rừng, mà còn tạo động lực kinh tế để người dân, cộng đồng dân cư gắn bó hơn với rừng, tham gia tích cực hơn vào nhiệm vụ giữ rừng, phát triển rừng.

Tại Điện Biên, chính sách này đang được triển khai với quy mô khá lớn. Năm 2025, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh đã chi trả 245,5 tỷ đồng tiền dịch vụ môi trường rừng qua tài khoản ngân hàng cho các chủ rừng trên toàn tỉnh. Để đẩy nhanh tiến độ giải ngân, Quỹ đã phối hợp với các phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội, chính quyền cơ sở và đơn vị liên quan tổ chức 7 đợt tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ người dân hoàn thiện thủ tục mở tài khoản. Nhờ đó, đến tháng 4/2026, toàn tỉnh có 7.087/7.540 chủ rừng đã mở tài khoản ngân hàng, đạt 93%. Năm 2026, Quỹ dự kiến tiếp tục chi trả khoảng 228 tỷ đồng cho các chủ rừng trên địa bàn.

Nhìn từ kết quả trên, có thể thấy nỗ lực rất lớn của địa phương trong việc đổi mới phương thức chi trả theo hướng minh bạch, thuận tiện và từng bước gắn với chuyển đổi số. Việc thanh toán qua tài khoản ngân hàng không chỉ giúp rút ngắn thời gian chi trả, hạn chế rủi ro trong lưu thông tiền mặt, mà còn góp phần nâng cao tính công khai trong thực hiện chính sách.

Chủ rừng bản Na Có, xã Pom Lót nhận tiền DVMTR tại Điểm GD Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Điện Biênxã Pom Lót.

Tuy nhiên, thực tiễn ở Điện Biên cũng cho thấy, mở tài khoản chỉ là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ để việc chi trả diễn ra thông suốt. Phía sau tiến độ giải ngân vẫn còn hàng loạt điểm nghẽn chưa được xử lý triệt để. Đến tháng 4/2026, toàn tỉnh vẫn còn 544 chủ rừng chưa đủ điều kiện được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng; trong đó có 453 chủ rừng chưa mở tài khoản nhận tiền. Quan trọng hơn, nguyên nhân chậm chi trả không chỉ xuất phát từ việc chưa có tài khoản, mà chủ yếu liên quan đến tranh chấp, chồng lấn diện tích rừng; bất cập giữa quyết định giao rừng với bản đồ giao rừng; giữa thông tin trong quyết định giao với giấy tờ tùy thân của chủ rừng; hay cùng một chủ rừng nhưng thông tin lại khác nhau giữa các kế hoạch giao đất, giao rừng ở các thời điểm khác nhau.

Ngoài ra, còn có những trường hợp chủ rừng đã mất, không còn cư trú tại địa bàn, hồ sơ giao đất giao rừng chưa bàn giao đầy đủ, hoặc người dân không muốn nhận tiền vì diện tích rừng được giao ít, mức chi trả thấp. Những vấn đề ấy cho thấy, vướng mắc trong chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Điện Biên thực chất không phải là câu chuyện thuần túy về giải ngân, mà là hệ quả của những bất cập tích tụ trong công tác giao đất, giao rừng, xác lập chủ thể quản lý và chuẩn hóa hồ sơ lâm nghiệp ở cơ sở.

Gỡ tồn đọng để dòng tiền chính sách phát huy hiệu quả thực chất

Từ thực tế nêu trên, có thể thấy một điều rõ ràng: chi trả dịch vụ môi trường rừng là khâu cuối cùng của cả một chuỗi quản lý nhà nước liên quan đến đất rừng, hồ sơ chủ rừng, bản đồ giao rừng và trách nhiệm quản lý tại cơ sở. Khi dữ liệu đầu vào chưa thống nhất, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, ranh giới chưa rõ ràng thì khâu chi trả tất yếu bị ách tắc.

Điều này thể hiện khá rõ ở một số địa bàn cụ thể. Tại xã Thanh Nưa, có 5.006,053ha rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng do 541 chủ rừng quản lý, bảo vệ. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn 89 chủ rừng chưa mở tài khoản, 3 chủ rừng có lô rừng giao chồng lấn và 12 chủ rừng là cộng đồng dân cư bị sai tên. Đáng chú ý, Điện Biên vẫn còn 1.682,5ha rừng chưa được giao quản lý, bảo vệ. Tại phường Điện Biên Phủ, trong tổng số 1.421,9ha rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng mới có 952,4ha được giao quản lý, còn 469,49ha chưa được giao; bên cạnh đó vẫn còn 40 chủ rừng chưa mở tài khoản, một số trường hợp chủ rừng đã mất hoặc không còn sinh sống trên địa bàn, một số trường hợp không nhận tiền chi trả.

Những con số này cho thấy bài toán đặt ra không còn nằm ở khâu thanh toán, mà là yêu cầu phải xử lý đồng bộ các tồn tại trong quản lý rừng. Nếu không làm rõ chủ thể quản lý, không đính chính hồ sơ sai khác, không rà soát phần diện tích chồng lấn, chưa giao hoặc giao nhưng chưa hoàn thiện pháp lý, thì tiền dịch vụ môi trường rừng dù có sẵn vẫn khó đến được đúng người, đúng đối tượng.

Quỹ BV&PTR tỉnh làm việc với phường Điện Biên Phủ giải quyết vướng mắc trong chi trả DVMTR. Ánh: Báo Điện Biên Phủ

Điểm tích cực là Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đang tiếp cận vấn đề theo hướng đi vào từng nhóm vướng mắc cụ thể. Từ ngày 13 đến 16/4/2026, Quỹ đã tiếp tục làm việc với 5 xã, phường gồm Điện Biên Phủ, Thanh Nưa, Mường Luân, Xa Dung và Phình Giàng để rà soát những bất cập trong chi trả, cùng địa phương bàn hướng xử lý. Với trường hợp sai khác tên chủ rừng, chính quyền cấp xã được đề nghị xem xét giải quyết theo thẩm quyền. Với diện tích rừng bị chồng lấn, địa phương tổ chức họp các chủ rừng để thống nhất, lập biên bản làm căn cứ chi trả. Đối với các chủ rừng chưa mở tài khoản, Quỹ phối hợp mời đến UBND xã hoặc cử cán bộ đến tận hộ gia đình hỗ trợ hoàn thiện thủ tục.

Cách làm này cho thấy một chuyển động tích cực trong tổ chức thực thi chính sách: thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu giải ngân, địa phương đang từng bước tháo gỡ các “nút thắt nền” để khơi thông dòng tiền. Đây là hướng đi cần thiết, bởi chi trả dịch vụ môi trường rừng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với một hệ thống dữ liệu chủ rừng rõ ràng, hồ sơ pháp lý đầy đủ và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa quỹ, chính quyền cơ sở và các đơn vị liên quan.

Từ câu chuyện ở Điện Biên, có thể thấy để chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng vận hành hiệu quả hơn trong thời gian tới, trước hết cần tiếp tục rà soát, chuẩn hóa hồ sơ giao đất, giao rừng và thông tin chủ rừng. Cùng với đó, cần đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, bảo đảm thống nhất giữa quyết định giao rừng, bản đồ, thông tin định danh và thực trạng quản lý trên thực địa. Mặt khác, với những trường hợp diện tích nhỏ, mức thụ hưởng thấp, địa phương cũng cần có giải pháp phù hợp để tăng tính hấp dẫn của chính sách, tránh tình trạng người dân không mặn mà nhận tiền, làm giảm hiệu quả của một chủ trương đúng và thiết thực.

Có thể nói, việc tháo gỡ tồn đọng chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Điện Biên không chỉ nhằm giải quyết quyền lợi trước mắt cho người dân, mà còn là yêu cầu quan trọng để củng cố nền tảng quản trị rừng bền vững. Khi những điểm nghẽn về hồ sơ, dữ liệu và chủ thể quản lý được xử lý căn cơ, dòng tiền chính sách mới thực sự phát huy tác dụng, trở thành động lực lâu dài cho công tác bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn.