Gỡ 'nút thắt', thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị nông sản bền vững

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện dự thảo Nghị định về phát triển liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm chi phí trung gian và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.

Hiện hồ sơ Dự thảo Nghị định đang chờ Bộ Tư pháp thẩm định. Nghị định này sẽ thay thế Nghị định 98/2018/NĐ-CP - văn bản pháp lý đầy đủ nhất về phát triển liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp hiện nay.

Gần 3.000 dự án kế hoạch liên kết hình thành trong 6 năm. Ảnh: AI

Đặt mức trần hỗ trợ

Theo tổng kết của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, qua 6 năm triển khai, chính sách liên kết theo Nghị định 98 đã góp phần thúc đẩy hình thành gần 3.000 dự án và kế hoạch liên kết, với sự tham gia của hơn 2.400 hợp tác xã, 1.300 doanh nghiệp và hơn 211 nghìn hộ nông dân, từng bước hình thành các chuỗi liên kết trong nhiều ngành hàng chủ lực.

Nếu năm 2018, giá trị sản phẩm nông nghiệp được sản xuất dưới hình thức hợp tác và liên kết khoảng 10% thì năm 2025 con số này tăng lên hơn 31%.

Các địa phương đã phê duyệt được 1.738 liên kết đối với các sản phẩm chủ lực quốc gia. Nghị định 98 đã giúp thúc đẩy mối quan hệ hợp tác công tư (PPP) giữa nhà nước với doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và các tổ chức khác trong chuỗi liên kết. Đồng thời, phát huy vai trò và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức nông dân…

Tuy nhiên, bất cập hiện nay là nông nghiệp Việt Nam thiếu các vùng nguyên liệu quy mô lớn, ổn định và đạt chuẩn để phục vụ chế biến sâu và xuất khẩu.

Hợp tác xã đóng vai trò chủ trì trong khoảng 79% số dự án, kế hoạch liên kết đã được phê duyệt. Tuy nhiên, năng lực quản trị của nhiều hợp tác xã còn hạn chế, quy mô vốn nhỏ, khó tiếp cận tín dụng và thiếu nguồn lực để đầu tư hạ tầng phục vụ liên kết.

Một số địa phương và doanh nghiệp cũng phản ánh nhiều dự án liên kết gặp khó khăn do thủ tục phê duyệt, thẩm định và giải ngân phức tạp; sự chồng chéo giữa Nghị định 98 và các chương trình mục tiêu quốc gia; thiếu cơ chế tín dụng, bảo hiểm và chia sẻ rủi ro trong chuỗi liên kết.

Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh việc thay thế Nghị định 98/2018/NĐ-CP sẽ giúp xây dựng khung chính sách mới thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị nông sản hiện đại, bền vững và hội nhập sâu với kinh tế toàn cầu.

Dự thảo Nghị định về phát triển liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững do Bộ Nông nghiệp và Môi trường soạn thảo dự kiến gồm 4 chương, 24 điều, tập trung chuyển từ chính sách “khuyến khích” sang “phát triển” liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp. Nhà nước tập trung hỗ trợ những khâu nền tảng mà chính sách hiện hành chưa bao phủ, không thay thế và không hỗ trợ trùng lặp với chính sách chuyên ngành.

Điểm mới nổi bật là quy định ưu tiên hỗ trợ đối với các dự án thực hiện tại địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, dự án phát triển sản phẩm chủ lực, OCOP, xuất khẩu, có vùng nguyên liệu ổn định, áp dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải

Điều 9 của dự thảo đã thiết lập nguyên tắc khống chế mức trần rõ ràng, tối đa 80% cho hoạt động sản xuất kinh doanh trực tiếp của chủ thể và tối đa 100% cho nhiệm vụ công ích chung của chuỗi. Quy định này giúp cân đối nguồn lực ngân sách nhà nước, tránh tình trạng mỗi địa phương tự ban hành một mức hỗ trợ khác nhau do Nghị định số 98/2018/NĐ-CP thiếu các định mức trần khống chế.

Cắt giảm thủ tục

Nghị định số 98 được đánh giá là các thủ tục hành chính kéo dài qua nhiều tầng nấc trung gian khiến dự án mất nhiều tháng mới được phê duyệt, làm lỡ thời vụ sản xuất nông nghiệp quan trọng.

Vì vậy, điều 16 dự thảo cắt giảm trên 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Theo đó, giảm thời gian kiểm tra hồ sơ xuống 3 ngày, thẩm định xuống 10 ngày, phê duyệt xuống 7 ngày.

Cùng với đó là kết hợp đẩy mạnh nộp hồ sơ trực tuyến trên hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính và loại bỏ quy định cứng bắt buộc thành lập hội đồng thẩm định cho mọi dự án nhỏ. Điều này sẽ giúp cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ pháp luật và tạo động lực mạnh mẽ thu hút các chủ thể tham gia.