Gỡ rào cản, tạo động lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí thời gian, nhân lực và tài chính để tập trung vào sản xuất, kinh doanh.
Từ gánh nặng thủ tục đến nút thắt phát triển
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp sau hơn 16 năm thực thi đã bộc lộ những hạn chế trước sự thay đổi nhanh của nền kinh tế.

Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp vừa được Quốc hội thông qua giúp giảm nghĩa vụ thuế và khuyến khích doanh nghiệp phát triển. Ảnh: Anh Đức
Đặc biệt là các quy định liên quan đến mô hình kinh doanh mới như kinh tế số và thương mại điện tử, khiến doanh nghiệp phải xử lý nhiều tình huống không rõ ràng.
Anh Nguyễn Tùng Lâm, chủ một doanh nghiệp may gia công nhỏ có quy mô khoảng 20 lao động ở xã Hoài Đức (Hà Nội) cho biết, mỗi tháng cơ sở phải xử lý hàng trăm hóa đơn mua nguyên phụ liệu, thanh toán cho nhiều nhà cung cấp nhỏ lẻ và kê khai thuế giá trị gia tăng.
“Nếu một hóa đơn đầu vào không hợp lệ hoặc chứng từ không đầy đủ, doanh nghiệp có thể bị loại khoản chi khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, dẫn đến phát sinh thuế truy thu, tiền chậm nộp và chi phí tư vấn để giải trình. Đây là loại rủi ro khiến doanh nghiệp nhỏ phải mất thêm chi phí thuê dịch vụ kế toán - thuế”, anh Lâm chia sẻ.
Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhận định, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay không chỉ nằm ở mức thuế, phí, mà còn ở khâu thực thi và chi phí tuân thủ. Theo ông, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh còn hạn chế về công nghệ, buộc phải thuê dịch vụ để thực hiện các thủ tục thuế, khiến chi phí vận hành tăng thêm.
Trong nhiều năm qua, các thủ tục hành chính liên quan đến thành lập và vận hành doanh nghiệp luôn được doanh nghiệp nhỏ và vừa xem là “chi phí vô hình” nhưng không nhỏ. Một doanh nghiệp mới muốn hoạt động hợp pháp phải thực hiện đăng ký kinh doanh, xin mã số thuế, mở tài khoản ngân hàng, đăng ký chữ ký số, kê khai và nộp thuế điện tử, đồng thời tuân thủ các nghĩa vụ về lao động, bảo hiểm xã hội, hóa đơn điện tử và báo cáo định kỳ.
Đối với doanh nghiệp lớn, những công việc này có thể do bộ phận kế toán - pháp chế chuyên trách đảm nhận. Nhưng với doanh nghiệp chỉ có vài đến vài chục lao động, thường là chủ doanh nghiệp kiêm nhiệm hoặc thuê một kế toán part-time, mỗi thủ tục bổ sung đều đồng nghĩa với thời gian bị chiếm dụng khỏi hoạt động cốt lõi.
Nhiều chủ doanh nghiệp từng phản ánh rằng, chỉ riêng việc chuẩn bị hồ sơ khai thuế, đối chiếu hóa đơn, xử lý sai sót kê khai hay thuyết minh chi phí được trừ đã chiếm nhiều ngày làm việc mỗi tháng.

Chi tiết những điểm mới của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp vừa được Quốc hội thông qua và tác động tới doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Luật mới cắt giảm chi phí tuân thủ
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp vừa được Quốc hội thông qua ngày 20-11 có hiệu lực từ ngày 1-1-2027, trừ một số quy định có thời điểm áp dụng riêng.
Điểm đáng chú ý nhất đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa là quy định mới: Các doanh nghiệp này được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Đây là chính sách trực tiếp giảm áp lực tài chính trong giai đoạn doanh nghiệp mới thành lập, khi dòng tiền thường còn mỏng, thị trường chưa ổn định và chi phí đầu tư ban đầu cao.
Luật cũng nâng ngưỡng doanh thu để doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh được lựa chọn phương án tính thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng. Quy định này áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027, tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp nhỏ tiếp tục lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản, phù hợp với năng lực quản trị và bộ máy kế toán hiện có.
Bên cạnh đó, luật bổ sung các khoản chi được trừ cho hoạt động đào tạo, đào tạo lại nhân lực, tư vấn kỹ thuật, hoàn thiện sản phẩm và hỗ trợ chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị. Chính sách này không chỉ giảm nghĩa vụ thuế mà còn khuyến khích doanh nghiệp lớn chia sẻ năng lực, công nghệ và thị trường với các nhà cung cấp nhỏ.
Nếu quy định mới được triển khai đồng bộ, một doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng có thể tiếp tục lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản hơn, giảm bớt việc duy trì hệ thống sổ sách và nhân sự chuyên trách. Điều đó giúp chủ doanh nghiệp dành thời gian cho các việc tạo ra giá trị trực tiếp: tìm khách hàng, cải tiến sản phẩm, quản lý chất lượng và mở rộng kênh phân phối.
Từ góc độ quản lý, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết việc nâng ngưỡng doanh thu được kỳ vọng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nhỏ và cá nhân kinh doanh trong thực hiện nghĩa vụ thuế, đồng thời giảm chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính.
Tuy vậy, để chính sách phát huy hiệu quả thực tế, việc triển khai cần được đồng bộ từ luật đến nghị định, hướng dẫn nghiệp vụ và nền tảng dịch vụ công trực tuyến. Doanh nghiệp cần được cung cấp hướng dẫn rõ ràng về điều kiện xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, cách tính thời gian miễn thuế, hồ sơ chứng minh và cơ chế xử lý khi có thay đổi về quy mô, cơ cấu sở hữu. Nếu quy trình xác nhận đối tượng hưởng ưu đãi còn nhiều bước, lợi ích giảm thuế có thể bị “ăn mòn” bởi chính chi phí thủ tục mà luật muốn cắt giảm.
Điều quan trọng là chính sách mới cần được truyền thông rộng rãi và có cơ chế phản hồi nhanh từ doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp hiểu rõ quyền lợi, thực hiện đúng nghĩa vụ và được hỗ trợ kịp thời, giảm gánh nặng thủ tục hành chính sẽ không chỉ là khẩu hiệu, mà trở thành động lực cụ thể để doanh nghiệp nhỏ và vừa mạnh dạn đầu tư, tạo việc làm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất của nền kinh tế.
