Góc nhìn 365: Đọc, học và 'nhịp cầu' Dế Mèn

Tại đó, ở độ tuổi 106, sự xuất hiện của học giả Nguyễn Đình Tư trong vai trò Đại sứ truyền cảm hứng đã mở ra một lời nhắc giản dị về hành trình trưởng thành của mỗi đứa trẻ: Tình yêu tri thức cần được gieo mầm từ sớm, còn tinh thần tự học chính là 1 trong những món quà quý giá nhất mà thế hệ trước có thể trao lại cho các em.

Với giới học thuật, cụ Nguyễn Đình Tư là một tên tuổi quen thuộc, gắn với hành trình nghiên cứu bền bỉ vắt qua 2 thế kỷ, cùng nhiều công trình đồ sộ về lịch sử, văn hóa và các giải thưởng quan trọng. Điều làm nên giá trị của hành trình ấy là một đời sống tinh thần được bồi đắp bằng sự miệt mài nghiên cứu tư liệu, bằng lao động trí tuệ và khả năng tích lũy tri thức để âm thầm mở rộng vốn văn hóa của mình qua năm tháng.

Chính câu chuyện ấy đã tạo nên sự gần gũi giữa tuổi đời 106 năm của cụ Tư với một giải thưởng dành cho thiếu nhi như Dế Mèn, khi chúng ta có thêm một cách nhìn khác về tự đọc và tự học. Bởi, với trẻ em, 2 việc ấy thường được người lớn đặt ra như một nhiệm vụ phù hợp với lứa tuổi. Nhưng sẽ đáng quý hơn nếu các em được dẫn dắt để hiểu rằng: Tự đọc cũng có thể là niềm vui, còn tự học là cánh cửa mà mỗi người cần mở ra để bước vào một thế giới rộng hơn.

Các tác giả nhận Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo

Nói cách khác, trong lớp nghĩa rộng và gần gũi nhất, tự học với trẻ chính là khả năng tò mò, đặt câu hỏi, nhìn kỹ hơn những điều diễn ra xung quanh, rồi ghi nhớ, liên tưởng và thử diễn đạt điều mình cảm thấy. Từ đó, sáng tạo có thể bắt đầu rất đơn giản, nếu như các em được nuôi dưỡng bằng sách, bằng thói quen quan sát và bằng niềm tin của người lớn về tiếng nói riêng của trẻ thơ.

***

Phần nào, sự xuất hiện của 4 tác giả nhí tại mùa giải Dế Mèn lần thứ 7 là minh chứng sinh động cho những tiếng nói riêng ấy. Tại đó, giải Khát vọng Dế Mèn cho bộ tranh của Hải Nam (16 tuổi) ghi nhận một cách nhìn riêng về di sản dân tộc và ký ức văn hóa, với khả năng quan sát tinh tế và sự nhạy cảm của tuổi thiếu niên. Rồi, ở độ tuổi nhỏ hơn, những Nguyễn Minh Quân, Vũ Ngọc Diệp, Lê Nhã Uyên cũng mang đến những tín hiệu đáng chú ý về góc nhìn, cảm xúc và ý thức biểu đạt - các bước đi đầu tiên để mỗi em hình thành thế giới nghệ thuật của mình.

Và đặt cạnh Đại sứ Dế Mèn Nguyễn Đình Tư, các tác giả nhí ấy cũng có thêm một điểm chung thú vị. Trước khi được biết đến rộng rãi như một nhà nghiên cứu lịch sử và địa chí, học giả này từng bước vào đời sống chữ nghĩa bằng sáng tác - điển hình là truyện dài đầu tay "Nguyễn Xí" viết khi đang là học sinh trung học (năm 1943). Đó là một khởi đầu rất trẻ của một đời người vốn gắn bó bền bỉ với nghiên cứu, sách vở và văn hóa trong những năm sau này.

Như thế, một nét vẽ, một bài thơ, một truyện ngắn đầu tay chưa thể nói trước tương lai nghề nghiệp của các tác giả nhí hôm nay. Trong số ấy, có em sẽ tiếp tục sáng tác, có em đi vào nghiên cứu, và cũng có những em sẽ chọn một con đường khác. Nhưng ở mọi ngả rẽ, khả năng đọc, học, quan sát và cảm thụ vẫn là nền tảng để các em lớn lên và trở thành những con người có đời sống văn hóa phong phú.

Câu chuyện ấy càng có thêm ý nghĩa khi cả nước đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Tại đó, khi văn hóa được đặt ở vị trí quan trọng trong kỷ nguyên mới của dân tộc, thêm nhiều cơ hội sẽ mở ra cho sáng tạo, công nghiệp văn hóa và các hệ sinh thái nghệ thuật dành cho thiếu nhi. Trong bối cảnh ấy, tự đọc và tự học càng trở nên cần thiết, để giúp các em tiếp cận tri thức, nghệ thuật và các hình thức biểu đạt mới một cách chủ động.

Và như thế, mùa giải Dế Mèn thứ 7 cũng mở ra một nhịp cầu giữa ký ức và tương lai, giữa tự học và sáng tạo, giữa một học giả 106 tuổi với những tác giả nhí đang bước vào đời sống nghệ thuật bằng sự trong trẻo hồn nhiên. Nhịp cầu ấy gắn với niềm tin rằng mỗi trẻ em đều cần được trân trọng, để có cơ hội tìm thấy thế giới bên trong mình và cất lên tiếng nói sáng tạo của riêng mình.