Góc nhìn 365: Phục dựng điện Kính Thiên để mở ra một hành trình mới

Tồn tại từ thế kỷ 15 đến 18, điện Kính Thiên giữ vị trí đặc biệt trong không gian Hoàng thành Thăng Long xưa, là nơi thường xuyên diễn ra các nghi thức đại triều và những nghi lễ quan trọng dưới các triều Lê sơ, Mạc và Lê Trung hưng. Dù kiến trúc chính điện không còn, những dấu tích của Kính Thiên trong lòng đất vẫn là trọng tâm của các cuộc khai quật và nghiên cứu khảo cổ tại Hoàng thành suốt nhiều năm qua.

Từ những kết quả khai quật ấy, cùng việc nghiên cứu sử liệu và đối chiếu các nguồn tư liệu liên quan, diện mạo của điện Kính Thiên đã từng bước được nhận diện. Cùng với đó, hướng phục dựng Kính Thiên trên thực địa cũng ngày càng rõ nét và nhận được sự đồng thuận cao trong giới chuyên môn.

Bởi vậy, sự kiện khởi công ngày 29/9 hôm nay đánh dấu một cột mốc quan trọng: Sau hơn 15 năm nghiên cứu, một chính điện vốn chủ yếu được nhận diện qua dấu tích khảo cổ, vật liệu kiến trúc và sử liệu đang tiến tới thời điểm trở lại với một hình hài cụ thể trong không gian Hoàng thành Thăng Long, qua đó tạo thêm điểm tựa trực quan để công chúng hình dung và cảm nhận rõ hơn về không gian trung tâm của Hoàng thành, về vị trí của chính điện trong kinh đô Thăng Long xưa và những hoạt động từng diễn ra tại đây.

Phối cảnh công trình phục dựng Điện Kính Thiên. Ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội

Nhưng giá trị của việc phục dựng không chỉ dừng lại ở hình hài kiến trúc. Trong lịch sử, Kính Thiên vốn là không gian của những nghi thức đại triều, sinh hoạt cung đình và nhiều hoạt động văn hóa gắn với đời sống kinh đô qua các thời kỳ. Khi được phục dựng, nó cũng tạo thêm cơ sở để chúng ta tiếp tục nghiên cứu, nhận diện và tìm cách đưa những lớp giá trị văn hóa từng gắn với không gian này đến gần hơn với công chúng hôm nay.

Thực tế, công việc ấy đã bắt đầu từ vài năm qua - khi từ các kết quả nghiên cứu, một số nghi lễ, phong tục từng gắn với đời sống cung đình tại Hoàng thành Thăng Long như lễ ban quạt vào Tết Đoan ngọ, lễ tiến Ngự lịch... đã bước đầu được tái hiện tại đây. Ý tưởng nghiên cứu để phục dựng hội đèn Quảng Chiếu - một lễ hội nổi tiếng trong lịch sử Thăng Long - cũng từng được đặt ra.

Phía sau những hoạt động ấy còn là một hướng nghiên cứu rộng hơn: Theo giới chuyên môn, có những nghi lễ vốn hình thành trong dân gian rồi được chuyển hóa thành nghi lễ cung đình; đến khi Thăng Long không còn giữ vị thế kinh đô, một số yếu tố lại trở về với đời sống dân gian. Dấu vết của chúng vì thế có thể vẫn còn "ánh xạ" trong các hội làng, phong tục hiện nay. Việc nghiên cứu những lớp văn hóa ấy có thể giúp khám phá quá trình chuyển hóa, nhận diện thêm đời sống từng gắn với Hoàng thành, từ đó lựa chọn những nội dung có đủ cơ sở khoa học để tái hiện và giới thiệu tới công chúng.

Và xa hơn, việc phát huy giá trị Kính Thiên sau phục dựng cũng không nhất thiết chỉ giới hạn ở tái hiện quá khứ. Trong các cuộc hội thảo, nhiều chuyên gia đã đưa ra những gợi ý về khả năng khai thác không gian điện Kính Thiên sau này vào một số lễ hội hoặc hoạt động văn hóa đối ngoại của Hà Nội và cả nước. Những ý tưởng ấy còn cần tiếp tục được nghiên cứu, nhưng cũng mở ra một hướng đi đáng chú ý - để sau khi được phục dựng, điện Kính Thiên vừa giữ được tính chất của một không gian di sản, vừa có một vị trí trong đời sống đương đại.

Bởi vậy, ngày khởi công phục dựng điện Kính Thiên cũng là điểm bắt đầu của một chặng đường mới đối với giới khoa học - vừa tiếp tục nghiên cứu, cụ thể hóa những kết quả đã có để triển khai phục dựng chính điện, vừa bảo tồn các dấu tích nguyên gốc, đồng thời nhận diện thêm những lớp văn hóa phi vật thể, làm cơ sở cho việc tái hiện, sáng tạo và đưa các giá trị của di sản đến gần hơn với công chúng.

Chặng đường ấy cũng là sự cụ thể hóa một nhiệm vụ - giải pháp được đặt ra tại Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam: "Phát huy giá trị di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh để quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia".