GS Felice Jacka: Dinh dưỡng là yếu tố có nguy cơ gây rối loạn tâm thần

Mới đây, Giải thưởng L'Oreál-UNESCO Vì Phụ nữ trong Khoa học tôn vinh 5 nhà nghiên cứu nữ xuất sắc trong lĩnh vực khoa học sự sống và môi trường. Trong đó, tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, giải thưởng được trao cho GS Felice Jacka, Giáo sư danh dự của Đại học Deakin và Giám đốc Trung tâm Food & Mood tại Đại học Deakin (Australia). Bà là một trong 5 nhà khoa học nữ vinh dự nhận giải thưởng danh giá này.

Trong năm thứ 28 tổ chức, Giải thưởng L'Oreál-UNESCO Vì Phụ nữ trong Khoa học có quy mô lớn chưa từng có, cho thấy hiện diện ngày càng mạnh mẽ của phụ nữ trong nghiên cứu khoa học trên toàn cầu. Các nhà khoa học đoạt giải thưởng lần này được lựa chọn từ 504 đề cử đến từ 89 quốc gia và gia nhập hàng ngũ hơn 5.000 phụ nữ đã được Giải thưởng này vinh danh vì sự xuất sắc trong nghiên cứu, bao gồm 142 người đoạt giải thưởng quốc tế và trong đó có 7 người được trao giải Nobel Khoa học.

GS Felice là một trong những người tiên phong đặt nền móng cho lĩnh vực “tâm thần học dinh dưỡng” hướng nghiên cứu tìm hiểu mối liên hệ giữa chế độ ăn uống, sức khỏe não bộ và sức khỏe tinh thần.

Những nghiên cứu của GS Felice giúp làm sáng tỏ mối quan hệ phức tạp giữa chế độ ăn uống và sức khỏe tâm thần cũng như não bộ, đồng thời nhận định chế độ ăn uống và dinh dưỡng là các yếu tố có nguy cơ gây rối loạn tâm thần. Vai trò lãnh đạo của bà trong đào tạo, cung cấp các nguồn tài liệu dựa trên bằng chứng thuyết phục đã làm thay đổi cách mọi người hiểu về sức khỏe tâm thần và cách chăm sóc sức khỏe cũng như mở ra nhiều hướng tiếp cận mới dự phòng và điều trị.

GS Felice Jacka. Ảnh: Paul Hermes/Food & Mood Centre, Deakin University.

GS Felice đã có những những khám phá quan trọng về mối liên hệ giữa thực phẩm siêu chế biến và sức khỏe não bộ. Theo bà, hệ vi sinh đường ruột ảnh hưởng đến hầu hết mọi khía cạnh của sức khỏe. Nó ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, lượng đường trong máu, cân nặng của mỗi người. Chúng cũng ảnh hưởng đến cách các gene được bật - tắt cũng như lượng serotonin trong não bằng cách thay đổi cách ruột phân giải tryptophan (từ protein) trong chế độ ăn uống. Nó ảnh hưởng đến hệ thống phản ứng căng thẳng và cách thức hoạt động của ty thể (sản sinh năng lượng) trong tế bào cũng như tác động rất sâu sắc đến hệ thống miễn dịch của chúng ta.

Theo GS Felice, tất cả những điều trên đều liên quan mật thiết đến sức khỏe tinh thần và não bộ. Chế độ ăn uống là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột. Bà đã thực hiện nghiên cứu về thực phẩm siêu chế biến ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe tinh thần và bộ não của con người.

GS Felice cho hay, một số nghiên cứu từng thực hiện cho thấy, khi những người trẻ vốn có chế độ ăn khá lành mạnh được cho ăn theo kiểu đồ ăn nhanh phương Tây trong 1 tuần có thể thấy sự suy giảm trong các chức năng nhận thức của vùng hồi hải mã (hippocampus). Là một phần của hệ viền trong não bộ, hồi hải mã kiểm soát các phản ứng cảm xúc của con người và chịu tác động tiêu cực từ những rối loạn cảm xúc.

Nghiên cứu của GS Felice chỉ ra những người có chế độ ăn uống kém lành mạnh hơn thường có vùng hồi hải mã nhỏ hơn. Trái lại, những người có thói quen ăn uống lành mạnh hơn thì có vùng hồi hải mã lớn hơn.

Hồi hải mã là một trong số ít vùng não có thể phát triển và co lại. Trong đó, những người mắc trầm cảm nặng thường có thể tích vùng hồi hải mã nhỏ hơn mức trung bình của người bình thường. Tuy nhiên, khi những người này điều trị khỏi bệnh trầm cảm, vùng hải mã của họ lại phát triển trở lại.

GS Felice và các đồng nghiệp đã so sánh những người theo chế độ ăn thực phẩm siêu chế biến với nhóm người sử dụng thực phẩm nguyên chất đồng thời xem xét tác động lên hệ vi sinh đường ruột. Theo bà, những người sử dụng thực phẩm siêu chế biến thì não bộ hoặc hệ vi sinh đường ruột của họ không xử lý các vitamin, khoáng chất, protein... trong cơ thể như cùng cách với thực phẩm nguyên chất. GS Felice cho biết, sẽ cần tiến hành thêm nhiều nghiên cứu khoa học để tác động giữa thực phẩm siêu chế biến với sức khỏe tâm thần và não bộ.