GS.TS Nguyễn Văn Hiếu: 'Làm khoa học phải có liêm chính'

Trong lĩnh vực khoa học vật liệu và công nghệ nano, GS.TS Nguyễn Văn Hiếu (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Phenikaa) được ghi nhận là một trong những nhà khoa học Việt Nam có sức ảnh hưởng lớn với những trích dẫn thuộc top đầu Thế giới.

GS.TS Nguyễn Văn Hiếu (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Phenikaa). Ảnh: Mai Loan.

Năm 2016, GS.TS Nguyễn Văn Hiếu được vinh danh giải thưởng Tạ Quang Bửu với công trình "Thiết kế chế tạo cấu nano rẽ nhánh SnO2/ZnO nhằm tăng cường tính chất nhạy khí với hơi cồn". Nghiên cứu của ông đã đưa ra phương pháp chế tạo nano thứ cấp đơn giản, dễ điều khiển, mở rộng được khả năng ứng dụng của các cấu trúc nano một chiều truyền thống, không chỉ ở lĩnh vực cảm biến khí mà còn có thể mở rộng sang lĩnh vực khác, như: linh kiện điện tử nano, pin năng lượng.

Công trình được đăng trên tạp chí Sensors and Actuators B - một trong những tạp chí uy tín nhất thuộc chuyên ngành hẹp là Thiết bị đo đạc (Instrumentation) năm 2012.

Một công trình đáng chú ý khác của GS.TS Nguyễn Văn Hiếu là nghiên cứu “Phát triển cảm biến khí siêu nhạy với khí H₂S bằng vật liệu dây nano SnO₂ biến tính với vật NiO”, công bố trên Applied Physics Letters thuộc American Institute of Physics. Công trình này xây dựng phương pháp phủ các hạt nano NiO lên bề mặt dây nano SnO₂, từ đó nâng mức đáp ứng với khí H₂S lên tới hàng trăm lần.

Nhờ cải tiến này, cảm biến sử dụng dây nano SnO₂ biến tính NiO có thể phát hiện khí H₂S ở nồng độ cực thấp cỡ ppb (phần tỷ). Khả năng phát hiện ở ngưỡng siêu nhỏ mở ra triển vọng ứng dụng trong giám sát khí độc tại hầm mỏ cũng như hỗ trợ phân tích bệnh lý thông qua hơi thở người.

Năm 2022, GS. TS Nguyễn Văn Hiếu là một trong 10 nhà khoa học Việt Nam được Research.com xếp hạng trong danh sách "có thành tích xuất sắc trong công bố khoa học". Trước đó, GS Hiếu là 1 trong 2 nhà khoa học Việt đứng top đầu lĩnh vực vật liệu và được xếp trong số 100.000 nhà khoa học hàng đầu thế giới (năm 2019). Ông cũng là Giáo sư trẻ nhất ngành Vật lý Việt Nam (năm 2015).

Trong hơn 20 năm nghiên cứu, GS Hiếu đã sở hữu hơn 165 công trình công bố trên tạp chí uy tín thuộc danh mục ISI/Scopus.

Sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ năm 2004 tại Đại học Twente, chuyên ngành kỹ thuật điện, GS.TS Nguyễn Văn Hiếu trở về Việt Nam, công tác tại Viện đào tạo quốc tế về khoa học vật liệu (ITIMS), Đại học Bách khoa Hà Nội.

Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, GS.TS Nguyễn Văn Hiếu cho biết, ông tốt nghiệp chuyên ngành về bán dẫn, làm về vi mạch, cụ thể là nghiên cứu độ ổn định của vi mạch điện tử công suất. Nhưng khi về Việt Nam, luận văn tiến sĩ của ông phải cất vào tủ.

GS Hiếu nhiệt tình tư vấn tuyển sinh,hướng nghiệp cho các em. Ảnh:Trường Đại học Phenikaa

“Nói vui là “vứt vào sọt rác”. Vì thời điểm đó ở Việt Nam không có ai làm về lĩnh vực đó, không có môi trường nghiên cứu liên quan đến luận án của tôi. Tôi đã phải bắt đầu một hướng nghiên cứu mới, chuyển sang làm Vật lý. Đó là lý do tôi có học hàm giáo sư ngành Vật lý”, ông chia sẻ.

Tuy nhiên, lựa chọn chuyển hướng sang nghiên cứu vật liệu một lĩnh vực còn mới trong nước khiến ông đối mặt với không ít khó khăn. Thời điểm đó, nhóm nghiên cứu gần như không có kinh phí, phòng thí nghiệm thiếu thốn, các ý tưởng khoa học khó triển khai.

Để xoay sở cho cuộc sống, duy trì công việc, ông phải làm thêm sau mỗi buổi chiều hết giờ ở giảng đường. Phòng thí nghiệm được dựng lên từ con số gần như bằng không. Mỗi dịp hè, ông cùng các cộng sự trẻ tìm mua linh kiện cũ tại chợ Hòa Bình (thường gọi là “chợ Trời”) để tự lắp ráp hệ thống thí nghiệm. Mục tiêu khi ấy là mỗi một hè phải lên được một “hệ thí nghiệm”.

Sau khoảng 3–4 năm kiên trì theo đuổi, nhóm nghiên cứu của GS.TS Nguyễn Văn Hiếu đã có những công bố quốc tế đầu tiên. Từ bước khởi đầu này, hoạt động nghiên cứu dần được mở rộng, tạo điều kiện tiếp cận các nguồn kinh phí để nâng cấp phòng thí nghiệm, đồng thời cử cán bộ tham gia các chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ (postdoc).

Theo GS.TS Nguyễn Văn Hiếu, làm khoa học phải gắn chặt với nhu cầu thực tiễn và đầu ra của thị trường. Trước “cơn sốt” bán dẫn, ông nhấn mạnh cần cách tiếp cận tỉnh táo, tránh chạy theo phong trào.

Việt Nam có lợi thế về nhân lực trong lĩnh vực vi mạch, với nhiều kỹ sư giỏi đang làm việc tại các tập đoàn lớn trên thế giới. Tư duy của người Việt Nam rất chịu khó và thông minh, nên việc này rất phù hợp, thiết kế vi mạch vẫn còn cơ hội phát triển.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi là môi trường và đầu ra: khi chưa có doanh nghiệp nội địa đủ mạnh để sử dụng sản phẩm, việc thu hút nhân lực chất lượng cao và phát triển ngành sẽ gặp nhiều hạn chế.“

Từ hành trình làm khoa học của mình, ông cho rằng, làm khoa học mà chỉ chạy theo số lượng, theo thành tích hình thức, thì sớm muộn cũng đánh mất chính mình. Khoa học phải thực chất. Phải trung thực. Phải có liêm chính.

GS Nguyễn Văn Hiếu là thành viên Hội đồng Khoa học của Đại học Bách khoa Hà Nội và Đại học Quốc gia Hà Nội nhiệm kỳ 2015–2020. Đồng thời, ông được bầu vào Hội đồng khoa học ngành Vật lý của Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia trong các nhiệm kỳ 2013–2015 và 2015–2018.

Trong quá trình công tác tại Đại học Bách khoa Hà Nội, ông lần lượt đảm nhiệm các vị trí quản lý quan trọng như Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Quốc tế về Khoa học Vật liệu (ITIMS) từ năm 2008, trước khi được bổ nhiệm làm Viện trưởng vào năm 2015.

Từ tháng 7/2018, ông được bổ nhiệm Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Phenikaa.

Trong lĩnh vực học thuật quốc tế, ông là phản biện cho hơn 40 tạp chí khoa học uy tín thuộc lĩnh vực vật lý và khoa học vật liệu, khẳng định uy tín chuyên môn trong cộng đồng nghiên cứu.

Mời độc giả xem thêm video Đoàn đại biểu Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu báo công, vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh:

(Nguồn: Tiền phong)

Mai Loan