Hà Nội chuẩn hoá và số hoá dữ liệu cây xanh

Cây xanh trên phố Phố Khương Hạ. Ảnh tư liệu: Tuấn Anh - TTXVN

Ngày 13/11, tại Hội nghị triển khai Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố Hà Nội do Sở Xây dựng Hà Nội tổ chức, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trần Hữu Bảo yêu cầu các đơn vị cần chủ động rà soát hiện trạng, xử lý cây mất an toàn, chuẩn hóa dữ liệu và chuẩn bị kế hoạch năm 2027. Đề án phải được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể trong quản lý và duy trì không gian xanh, bảo đảm an toàn cây xanh, nâng cao chất lượng công viên, vườn hoa, mặt nước để người dân trực tiếp được thụ hưởng.

Trình bày kế hoạch triển khai Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước giai đoạn 2026 - 2030, bà Chu Lan Hương, Trưởng phòng Quản lý Công viên cây xanh (Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội) cho biết, trên cơ sở các mục tiêu, định hướng của Đề án đã được UBND thành phố phê duyệt, Trung tâm đã chủ động nghiên cứu, xây dựng dự thảo Kế hoạch triển khai Đề án giai đoạn 2026–2030, trong đó cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp, lộ trình thực hiện và dự kiến nguồn lực phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao.

Kế hoạch tập trung vào 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, vừa giải quyết những vấn đề trước mắt trong công tác quản lý, duy trì cây xanh, vừa từng bước phát triển hệ thống cây xanh đô thị theo hướng đồng bộ, bền vững. Cụ thể, về công tác rà soát, xử lý cây nguy hiểm và từng bước thay thế cây không phù hợp đây là nhiệm vụ được Trung tâm xác định ưu tiên triển khai. Trên cơ sở kiểm tra, đánh giá hiện trạng cây xanh tại từng tuyến đường, phố, dự thảo Kế hoạch phân thành 3 nhóm: Nhóm 1 là những cây chết, sâu mục thân, gốc, có nguy cơ đổ gãy cao hoặc trực tiếp gây mất an toàn giao thông ưu tiên xử lý ngay trong quý IV/2026 và tiếp tục xử lý các trường hợp phát sinh theo quy định.

Nhóm 2 là những cây cong nghiêng có nguy cơ mất an toàn; cây che khuất tầm nhìn giao thông, biển báo, đèn tín hiệu, camera; cây ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân như cây hoa sữa tại các khu vực trồng mật độ dày. Dự kiến rà soát, xây dựng phương án và tổ chức xử lý trong năm 2027. Nhóm 3 là những cây chưa phù hợp về chủng loại, định hướng cảnh quan tuyến phố. Việc cải tạo, thay thế được thực hiện theo lộ trình giai đoạn 2027 - 2030, với nguyên tắc tỷ lệ thay thế hằng năm không vượt quá 20% số cây hiện có trên từng tuyến đường, phố, khu vực, nhằm duy trì độ che phủ và tránh thay thế đồng loạt. Việc xử lý từng trường hợp phải tuân thủ trình tự, thủ tục và thẩm quyền theo quy định.

Đối với cây trồng mới và cây thay thế, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội chú trọng lựa chọn chủng loại cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, vi khí hậu, đặc trưng cảnh quan và hạ tầng kỹ thuật từng khu vực. Tùy điều kiện hè phố, có thể bố trí cây bóng mát kết hợp cây bụi, cây cảnh, thảm cỏ để tạo cảnh quan nhiều tầng, bảo đảm an toàn giao thông và không gian cho người đi bộ. Việc lựa chọn loài cây, quy cách và hình thức trồng phải bám sát định hướng của Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố Hà Nội đã được phê duyệt và điều kiện thực tế.

Song song, đối với cây cổ thụ, cây quý hiếm, cây di sản và những hàng cây đặc trưng của Hà Nội, quan điểm là ưu tiên bảo tồn, chăm sóc và theo dõi tình trạng sinh trưởng. Trường hợp phát sinh nguy cơ mất an toàn cần được kiểm tra, đánh giá cụ thể để lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp, hài hòa giữa yêu cầu an toàn và gìn giữ giá trị cảnh quan. Bên cạnh đó, đối với các tuyến phố có hè đủ rộng và đáp ứng điều kiện kỹ thuật, Trung tâm nghiên cứu trồng bổ sung cây bụi, cây hoa, cây viền, thảm cỏ; đồng thời kết nối những bồn cây riêng lẻ thành các dải xanh liên tục. Khi xây dựng phương án, cần tính đến mặt cắt đường, mật độ người đi bộ, công trình ngầm, hố ga, lối tiếp cận công trình và khả năng thoát nước, từng bước hình thành cảnh quan xanh nhiều tầng, hài hòa, thuận lợi cho chăm sóc và không ảnh hưởng đến việc đi lại của người dân.

Theo yêu cầu trong Đề án, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội sẽ nghiên cứu các giải pháp hạ tầng xanh gắn với thoát nước đô thị theo nguyên lý "thành phố bọt biển" như vườn mưa, rãnh sinh học, bồn cây thu nước mưa, bề mặt thấm và không gian xanh có khả năng giữ nước, làm chậm dòng chảy nước mặt. Đồng thời, nghiên cứu cải tạo các dải cây xanh, thảm cỏ, bồn cây hiện hữu bị xuống cấp, thiếu kết nối; khuyến khích tích hợp các giải pháp thấm, trữ nước trong công viên, vườn hoa xây dựng mới hoặc cải tạo. Qua đó, vừa nâng cao chất lượng cảnh quan, cải thiện vi khí hậu, vừa góp phần giảm áp lực cho hệ thống thoát nước và hạn chế ngập úng cục bộ.

Một nhiệm vụ đáng chú ý khác là phủ xanh các công trình giao thông và hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt tại những khu vực đô thị có mật độ xây dựng cao, hạn chế về quỹ đất trồng cây. Trung tâm đã khảo sát, thực hiện thí điểm phủ xanh trụ cầu, tường hầm chui, chân cầu vượt, nút giao lập thể, dải phân cách, nhà chờ xe buýt và một số công trình công cộng phù hợp trong quý IV/2026. Việc triển khai phải bảo đảm an toàn kết cấu công trình, giao thông, hệ thống kỹ thuật, đồng thời lựa chọn chủng loại cây, giải pháp trồng và phương án duy trì phù hợp. Trên cơ sở kết quả thực hiện thí điểm, Trung tâm sẽ triển khai từng bước để nhân rộng trên địa bàn thành phố sau khi được UBND thành phố, Sở Xây dựng chấp thuận từ năm 2027.

Liên quan đến công tác số hóa và chuẩn hóa dữ liệu cây xanh, bà Chu Lan Hương cho biết thêm, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội xác định cơ sở dữ liệu số không chỉ để thống kê mà còn phục vụ quản lý, giám sát và lập kế hoạch. Trung tâm sẽ chỉ đạo các Nhà thầu thực hiện rà soát, đối chiếu cây ngoài thực tế với hồ sơ; chuẩn hóa mã định danh, vị trí GIS, loài cây, kích thước, tình trạng sinh trưởng, mức độ an toàn và lịch sử chăm sóc, cắt tỉa, dịch chuyển, thay thế. Mọi biến động sau trồng mới, xử lý sự cố hoặc bàn giao cần được cập nhật kịp thời để dữ liệu luôn phù hợp với hiện trường. Theo lộ trình dự kiến, từ quý IV năm 2026 đến hết năm 2027 tập trung chuẩn hóa dữ liệu; giai đoạn 2028–2030 duy trì cập nhật thường xuyên.

Cùng với việc chuẩn hóa dữ liệu, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội phối hợp với đơn vị tư vấn nghiên cứu xây dựng Sổ tay hướng dẫn thiết kế các không gian xanh trên địa bàn Hà Nội, trong đó cụ thể hóa các nguyên tắc lựa chọn loài cây, quy cách trồng, tổ chức cảnh quan và giải pháp kỹ thuật phù hợp với từng loại hình không gian xanh đô thị, kèm theo các mẫu thiết kế minh họa để thuận tiện áp dụng. Về tiến độ, dự kiến hoàn thiện đề cương trong quý IV/2026 để trình phê duyệt, dự thảo Sổ tay trong quý I/2027 và trình Sở Xây dựng xem xét ban hành trong quý II/2027, làm cơ sở hướng dẫn thống nhất cho các địa phương, chủ đầu tư và đơn vị liên quan trong thiết kế, phát triển không gian xanh trên địa bàn thành phố.