Hà Nội cưỡng chế công trình trái phép, đẩy mạnh quản lý xây dựng bằng dữ liệu số

Cưỡng chế loạt công trình xây dựng chui trên đất nông nghiệp

Ngày 18/7, đại diện UBND phường Thanh Liệt (TP Hà Nội) cho biết địa phương đang triển khai các đợt cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đối với những trường hợp vi phạm trật tự xây dựng tại ngõ 214/55 và ngõ 262 Nguyễn Xiển. Toàn bộ khu vực nằm trên đất nông nghiệp, ăn sâu vào các ngõ nhỏ và nhiều trường hợp chưa xác định được cá nhân, tổ chức đứng tên vi phạm.

Trước đó, ngày 16/7, lực lượng chức năng phường Thanh Liệt đã tổ chức cưỡng chế một công trình vi phạm tại ngõ 262 Nguyễn Xiển. Công trình có kết cấu khung cột, vì kèo sắt cao khoảng 8 m, mái lợp tôn, vách quây tôn trên diện tích khoảng 110 m2.

Cơ quan chức năng tiến hành cưỡng chế công trình vi phạm.

Điều đáng chú ý nằm ở phần lõi bên trong lớp tôn che chắn. Đó là công trình khung cột bê tông cốt thép, tường gạch, ban đầu mới hoàn thành mái tầng 1 nhưng đến thời điểm cưỡng chế đã đổ xong mái tầng 2 và tiếp tục được hoàn thiện để đưa vào sử dụng.

Cùng khu vực ngõ 214/55 và ngõ 262 Nguyễn Xiển, UBND phường Thanh Liệt trước đó đã cưỡng chế 4 công trình vi phạm trật tự xây dựng trên đất nông nghiệp. Các trường hợp ghi nhận đều theo một cách làm giống nhau, dựng tôn bao kín bên ngoài để tránh bị phát hiện rồi thi công nhà bê tông cốt thép bên trong.

Có công trình lợi dụng thời điểm giáp Tết Nguyên đán 2026, chủ đầu tư khóa cửa và cho thợ thi công phía trong. UBND phường nhiều lần gửi thông báo tìm chủ nhưng chủ đầu tư không đến làm việc, đồng thời vẫn đóng cửa để hoàn thiện công trình.

Nhiều công trình nhà xưởng có dấu hiệu xây dựng trên đất nông nghiệp gần khu vực đường Phạm Tu trên địa bàn phường Thanh Liệt

Ông Hoàng Ngọc Vinh, cán bộ Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Thanh Liệt, cho biết tính đến ngày 18/7, phường đang tập trung lực lượng triển khai các đợt cưỡng chế, buộc khắc phục hậu quả với hàng loạt trường hợp vi phạm tại khu vực đường Nguyễn Xiển.

Công tác giải tỏa gặp trở ngại do các công trình vi phạm nằm sâu trong ngõ nhỏ, phương tiện và máy móc khó tiếp cận hiện trường. Dù vậy, với sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Đảng ủy, HĐND và UBND phường, việc xử lý vẫn được triển khai theo kế hoạch.

Hà Nội siết trách nhiệm người đứng đầu cấp xã

Đợt cao điểm ra quân tại Thanh Liệt nằm trong mạch chỉ đạo chung của thành phố về quản lý đất đai và trật tự xây dựng, với yêu cầu không để phát sinh các điểm nóng vi phạm. Gần đây nhất, UBND TP Hà Nội ban hành Công văn 3966/UBND-ĐT về công tác quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn, trong đó xác định UBND cấp xã chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và trước UBND thành phố về nhiệm vụ được giao.

Thành phố yêu cầu nâng cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị được giao quản lý trật tự xây dựng. Các đơn vị chức năng phải tăng cường kiểm tra công vụ để bảo đảm kỷ luật, kỷ cương hành chính, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm những tập thể, cá nhân buông lỏng quản lý, thiếu tinh thần trách nhiệm khi thực thi công vụ.

Hà Nội cũng giao Sở Xây dựng kiến nghị xem xét trách nhiệm của UBND cấp xã cùng các tổ chức, cá nhân được phân công quản lý trật tự xây dựng nhưng để xảy ra vi phạm. Song song, thành phố yêu cầu rà soát toàn bộ công trình vi phạm còn tồn đọng, tiếp tục xử lý hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Riêng tại Thanh Liệt, khối lượng công việc khá lớn. Hồi giữa tháng 4, UBND phường phối hợp với các lực lượng chức năng cưỡng chế, tháo dỡ tổ hợp sân thể thao xây dựng trái phép tại khu vực xứ đồng Bồ Đa, quy mô kết cấu khung thép cao khoảng 6 m, tổng diện tích hơn 6.200 m2.

Theo cơ quan chức năng, công trình do ông Hoàng Xuân Khiêm làm chủ đầu tư, được xác định xây dựng trên đất nông nghiệp khi chưa được cơ quan thẩm quyền cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng. Sau đó, phường tiếp tục phối hợp cắt điện, nước với hơn 620 nhà xưởng, cơ sở có dấu hiệu vi phạm pháp luật đất đai và trật tự xây dựng.

Qua ghi nhận thực tế, khu vực nhà xưởng có một số dấu hiệu cần được cơ quan chức năng kiểm tra, làm rõ về việc đáp ứng các quy định cũng như ứng dụng công nghệ trong công tác phòng cháy, chữa cháy.

Dữ liệu số và giám sát công nghệ hỗ trợ giữ kỷ cương đô thị

Đặc điểm chung của các vụ việc vừa xử lý cho thấy một điểm yếu của phương thức kiểm tra truyền thống. Khi công trình được quây tôn kín và nằm sâu trong ngõ, việc quan sát bằng mắt thường từ mặt phố gần như không phát hiện được phần bê tông cốt thép đang mọc lên bên trong.

Đây chính là lý do nhiều địa phương chuyển hướng sang giám sát bằng dữ liệu. Ảnh viễn thám, ảnh chụp từ thiết bị bay không người lái và bản đồ địa chính số cho phép so sánh hiện trạng theo từng chu kỳ, qua đó nhận diện sớm những thay đổi về chiều cao, diện tích mái và mật độ xây dựng mà kiểm tra thực địa dễ bỏ sót.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai cùng dữ liệu quy hoạch số hóa cũng giúp cán bộ địa chính, xây dựng cấp xã tra cứu nhanh mục đích sử dụng của từng thửa đất. Khi hồ sơ thửa đất và hiện trạng thi công được đối chiếu tự động, thời gian lập biên bản và ban hành quyết định rút ngắn rõ rệt.

Khu vực này nằm gần nơi từng xảy ra vụ cháy gần Bệnh viện K, qua đó cho thấy tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định về phòng cháy, chữa cháy và ứng dụng công nghệ cảnh báo sớm.

Một hướng khác đang được nhiều nơi tính đến là liên thông dữ liệu điện, nước với hồ sơ quản lý xây dựng. Từ ngày 1/7/2026, HĐND TP Hà Nội quy định việc ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh trong 8 trường hợp nhằm bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn.

Biện pháp chỉ phát huy hiệu lực khi danh sách công trình vi phạm được số hóa, cập nhật và chia sẻ kịp thời giữa chính quyền phường với đơn vị cung cấp dịch vụ. Ngược lại, mức tiêu thụ điện, nước tăng bất thường tại một thửa đất nông nghiệp cũng là chỉ dấu để lực lượng chức năng kiểm tra sớm.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt thêm yêu cầu về công cụ quản lý. Mỗi phường hiện phụ trách địa bàn rộng hơn với số lượng công trình lớn hơn, trong khi nhân lực không tăng tương ứng, nên phần mềm quản lý trật tự xây dựng, hồ sơ điện tử và camera giám sát khu vực trọng điểm trở thành lựa chọn cần thiết.

Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Chính quyền phường Thanh Liệt cho biết sẽ đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức chấp hành quy định pháp luật về đất đai và trật tự xây dựng của người dân, doanh nghiệp trên địa bàn.

Ông Hoàng Ngọc Vinh cho biết: "Thời gian tới, phường sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm mới phát sinh, không để hình thành các điểm nóng về trật tự xây dựng, giữ vững kỷ cương đô thị trên địa bàn".

Việc kết hợp giữa xử lý dứt điểm các trường hợp tồn đọng và ứng dụng dữ liệu số trong phát hiện sớm sẽ quyết định hiệu quả lâu dài. Nếu chỉ dừng ở cưỡng chế, chi phí xã hội và chi phí ngân sách cho mỗi vụ việc vẫn ở mức cao, trong khi phát hiện sớm bằng công nghệ giúp ngăn vi phạm ngay từ khi mới hình thành.