Hà Nội định hình tương lai từ tư duy quy hoạch mới

Mô hình chùm đô thị hướng tâm - cụ thể hóa yêu cầu liên kết vùng

Từ mô hình chùm đô thị hướng tâm, cấu trúc đa cực, đa trung tâm đến hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại, phát triển đô thị xanh, thông minh và gắn với giao thông công cộng, Quy hoạch Thủ đô Hà Nội đang được xem là một trong những minh chứng rõ nét cho việc chuyển đổi từ tư duy quy hoạch phân tán sang tư duy quy hoạch tích hợp.

Với tầm nhìn 100 năm, mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm và hệ thống hạ tầng kết nối liên vùng, Hà Nội đang cụ thể hóa tư duy quy hoạch tích hợp của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn. Ảnh Tạ Hải.

Nói như TS.KTS Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, Hà Nội đang đi đầu trong việc cụ thể hóa tinh thần của Luật bằng một đồ án quy hoạch mang tầm nhìn dài hạn, quy mô liên vùng và nhiều đột phá chiến lược về tổ chức không gian phát triển theo đúng tinh thần Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn đặt ra.

"Tinh thần đó được thể hiện rõ trong Quy hoạch Thủ đô Hà Nội. Thành phố không còn được nhìn nhận đơn thuần như một đô thị trung tâm mà là hạt nhân của một không gian phát triển tổng hợp, có mối liên kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và các khu vực phụ cận thông qua hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, cảnh quan sinh thái, văn hóa và lịch sử", KTS Quảng nhấn mạnh.

Cụ thể, theo KTS Quảng, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024 đánh dấu sự chuyển đổi căn bản từ tư duy quy hoạch riêng lẻ sang tư duy tích hợp không gian phát triển, coi đô thị và nông thôn là các thành phần của một hệ thống thống nhất.

"Trước khi Luật được ban hành, công tác quy hoạch còn tồn tại nhiều hạn chế như sự thiếu gắn kết giữa quy hoạch đô thị và quy hoạch nông thôn; chồng chéo giữa các loại quy hoạch; thiếu tầm nhìn liên vùng; công khai thông tin còn hạn chế", KTS Quảng nói và khẳng định: Luật mới đã tạo hành lang pháp lý để khắc phục những bất cập này, đồng thời yêu cầu quy hoạch phải bảo đảm tính liên kết giữa các địa phương, giữa đô thị và nông thôn, giữa các cực tăng trưởng và các vùng chức năng.

Theo thông tin của Báo Xây dựng, Hà Nội đang hoàn tất các bước công bố Quy hoạch Thủ đô, bao gồm quy hoạch không gian và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Dự kiến cuối tháng 6/2026, thành phố sẽ tổ chức sự kiện công bố quy hoạch kết hợp xúc tiến đầu tư quy mô lớn.

Được biết, để bảo đảm tính thống nhất giữa quy hoạch Thủ đô với quy hoạch quốc gia và quy hoạch vùng, Hà Nội đã đề nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu tích hợp các nội dung của Quy hoạch tổng thể Thủ đô vào hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Một trong những nội dung nổi bật nhất của Quy hoạch Thủ đô lần này là mô hình phát triển "chùm đô thị hướng tâm".

Theo đó, Hà Nội tiếp tục giữ vai trò đô thị trung tâm, là hạt nhân hội tụ, lan tỏa và kết nối các hoạt động kinh tế - xã hội của vùng, liên vùng và quốc tế. Đồng thời, không gian phát triển của Thủ đô sẽ được mở rộng vượt ra ngoài ranh giới hành chính truyền thống, hình thành mạng lưới liên kết chặt chẽ với các địa phương trong vùng.

Theo TS.KTS Trương Văn Quảng, mô hình chùm đô thị hướng tâm chính là sự cụ thể hóa yêu cầu của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn về tăng cường liên kết vùng và phát triển không gian tích hợp.

Mô hình này góp phần giảm áp lực cho khu vực nội đô, phân bố dân cư hợp lý hơn, hình thành mạng lưới đô thị đa cực và nâng cao khả năng kết nối với các địa phương trong Vùng Thủ đô cũng như vùng đồng bằng sông Hồng.

Trong quy hoạch mới, các địa phương như Bắc Ninh, Hưng Yên, Thái Nguyên, Phú Thọ và Ninh Bình được xác định là những đô thị vệ tinh, có vai trò hỗ trợ và chia sẻ chức năng với Hà Nội, đồng thời tạo động lực tăng trưởng chung cho toàn vùng.

Tại Hà Nội, tư duy phát triển tích hợp giữa đô thị và nông thôn, giữa Thủ đô và Vùng Thủ đô đang được cụ thể hóa bằng những định hướng chiến lược và các dự án động lực, mở ra không gian phát triển mới cho nhiều thập niên tới. Ảnh Tạ Hải.

Hướng tới đô thị xanh, thông minh và đa trung tâm

Theo định hướng phát triển mới, Hà Nội tiếp tục cập nhật mô hình đô thị "Nén - Xanh" gắn với phát triển giao thông công cộng theo mô hình TOD. Thành phố ưu tiên tái thiết khu vực nội đô lịch sử, cải tạo các khu chung cư cũ, mở rộng không gian công cộng và gia tăng diện tích cây xanh.

Đồ án quy hoạch cũng xác định mục tiêu chuyển mạnh từ mô hình phát triển đơn cực sang đa cực, đa trung tâm. Theo đó, Hà Nội sẽ được tổ chức với 9 trung tâm, 9 trục phát triển và 9 cực tăng trưởng, liên kết bằng hệ thống 8 tuyến vành đai.

Đặc biệt, Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là một trong những động lực phát triển quan trọng nhất của Thủ đô trong tương lai với quy mô hơn 11.400 ha. Giai đoạn 2026-2030, thành phố sẽ ưu tiên đầu tư hạ tầng khung và chỉnh trị dòng chảy trên tuyến sông này nhằm phát huy tối đa giá trị cảnh quan, văn hóa và kinh tế.

Một điểm nhấn khác là định hướng tổ chức không gian đô thị đa tầng, phát triển đồng thời không gian ngầm, không gian mặt đất và không gian trên cao. Mô hình này được kết hợp với các không gian sinh thái đặc trưng như "làng trong phố", "phố trong làng" và "rừng trong thành phố", góp phần tạo nên bản sắc riêng của đô thị Hà Nội trong quá trình hiện đại hóa.

Song song với đó, thành phố đặt mục tiêu phát triển đồng bộ hệ thống logistics và giao thông công cộng hiện đại, trong đó trọng tâm là 14 tuyến đường sắt đô thị cùng mạng lưới đường sắt tốc độ cao, tạo khả năng kết nối xuyên suốt giữa trung tâm Thủ đô với các cực tăng trưởng trong toàn vùng.

Người dân là đối tượng hưởng lợi trực tiếp

Một trong những điểm cốt lõi của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn là đặt người dân vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Điều này được thể hiện rõ trong các định hướng quy hoạch mới của Hà Nội.

Theo các chuyên gia, người dân sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ môi trường sống tốt hơn, hạ tầng đồng bộ hơn, khoảng cách phát triển giữa đô thị và nông thôn được thu hẹp, trong khi các giá trị văn hóa, lịch sử tiếp tục được bảo tồn và phát huy.

Đặc biệt, việc công khai quy hoạch bằng mô hình số và mô hình 4D được đánh giá là một trong những điểm tiến bộ. Thông qua các mô hình trực quan, người dân có thể dễ dàng hình dung các tuyến đường, công trình, khu vực phát triển mới cũng như sự thay đổi của không gian đô thị theo từng giai đoạn.

Việc minh bạch hóa thông tin quy hoạch không chỉ giúp nâng cao quyền tiếp cận thông tin của người dân mà còn góp phần hạn chế đầu cơ, giảm thiểu tin đồn thất thiệt, tăng cường giám sát xã hội và thúc đẩy xây dựng chính quyền số, quản trị đô thị thông minh.

Ngày 29/6, Hà Nội sẽ công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.