PGS.TS Trần Đình Thiên: Chuyển lợi thế Thủ đô thành năng lực của doanh nghiệp

Lợi thế hội tụ phải trở thành năng lực cạnh tranh

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, khi bàn về nguồn nhân lực chất lượng cao của Hà Nội cần đặt vấn đề trong mối quan hệ với vị thế, chức năng và sứ mệnh của Thủ đô. Hà Nội không chỉ là một địa phương có quy mô lớn, mà còn là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - giáo dục và đối ngoại của cả nước.

Chính vị thế đó tạo cho Hà Nội những lợi thế đặc biệt. Đây là nơi hội tụ nguồn lực, tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia và nhân lực chất lượng cao. Cùng với đó là những giá trị về văn hóa, lịch sử và không gian kết nối quốc tế.

PGS.TS Trần Đình Thiên chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: Duy Khánh

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, đây là những lợi thế mà không phải địa phương nào cũng có. Hà Nội có điều kiện để thu hút, kết nối và huy động các nguồn lực trong nước cũng như quốc tế, qua đó tạo nền tảng cho doanh nghiệp tiếp cận tri thức, công nghệ, vốn, thị trường và các cơ hội hợp tác.

Tuy nhiên, lợi thế của Thủ đô không đồng nghĩa với việc mọi doanh nghiệp trên địa bàn đều tự động có được năng lực cạnh tranh tương ứng.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, một trong những vấn đề quan trọng cần đặt ra là doanh nghiệp Hà Nội đã khai thác được bao nhiêu từ những lợi thế mà Thủ đô đang có. Bởi nếu nguồn lực chỉ dừng ở mức hội tụ mà chưa được kết nối, tổ chức và sử dụng hiệu quả thì lợi thế vẫn mới chỉ là tiềm năng.

Điều này đặc biệt rõ với nguồn nhân lực. Hà Nội có lợi thế nổi bật về lực lượng lao động đã qua đào tạo. Theo số liệu trong tham luận, năm 2024, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo của Hà Nội đạt 53,9%, cao hơn mức bình quân cả nước và một số địa phương lớn.

Nhưng theo cách tiếp cận của PGS.TS Trần Đình Thiên, điều cần quan tâm không chỉ là có bao nhiêu người được đào tạo, mà là những người có năng lực ấy đang được giao nhiệm vụ gì và tạo ra giá trị như thế nào.“Bằng cấp là nền tảng; nhiệm vụ và cơ hội quyết định khả năng phát huy” là một trong những thông điệp đáng chú ý từ tham luận.

Từ đó, câu chuyện phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cần được đặt trong một hệ sinh thái rộng hơn. Người giỏi cần có môi trường làm việc phù hợp; nhà khoa học cần có bài toán thực tiễn; doanh nghiệp cần tiếp cận được tri thức và công nghệ; còn các kết quả nghiên cứu cần có con đường để đi tới sản phẩm và thị trường.

Nói cách khác, bài toán của Hà Nội không chỉ là hội tụ nhân tài, mà phải tạo được cơ chế để tổ chức nguồn nhân lực thành năng lực phát triển.

Giao nhiệm vụ đủ lớn để phát huy tài năng

Từ câu chuyện nguồn nhân lực, PGS.TS Trần Đình Thiên mở rộng vấn đề sang cách thức tổ chức các nguồn lực phát triển của Thủ đô.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng được hỗ trợ mà cần trở thành một chủ thể tham gia kiến tạo môi trường phát triển. Nhà nước và doanh nghiệp cần cùng tham gia vào quá trình kiến tạo, cùng xác định những vấn đề cần giải quyết và cùng tạo ra điều kiện để các nguồn lực được vận hành hiệu quả.

Quang cảnh diễn đàn. Ảnh: Duy Khánh

Đối với doanh nghiệp Hà Nội, điều này càng có ý nghĩa bởi doanh nghiệp được hưởng lợi thế từ vị thế Thủ đô nhưng đồng thời cũng cần thể hiện vai trò tiên phong tương xứng với vị thế đó.

Một trong những hướng đi được PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh đó là trọng dụng tài năng bằng nhiệm vụ đủ lớn. Theo đó, cần chọn người theo năng lực, trao điều kiện để thực hiện nhiệm vụ và đánh giá bằng kết quả.

Cách tiếp cận này có thể tạo ra sự thay đổi trong mối liên kết giữa doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia. Thay vì chỉ nói đến đào tạo, thu hút hay sử dụng nhân lực chất lượng cao một cách chung chung, Hà Nội có thể đặt ra những bài toán cụ thể, đủ lớn để tập hợp các nguồn lực cùng giải quyết.

PGS.TS Trần Đình Thiên chỉ ra, Hòa Lạc có thể trở thành một không gian quan trọng cho quá trình này, nơi đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, thiết bị dùng chung và đô thị cùng được kết nối. Mục tiêu không chỉ là tạo ra một không gian tập trung các nguồn lực, mà phải hình thành những nhiệm vụ chung, hợp đồng thật và sản phẩm thật.

Đây cũng là cách để nguồn nhân lực chất lượng cao thoát khỏi tình trạng chỉ được đánh giá bằng trình độ, bằng cấp, chuyển sang được đánh giá bằng năng lực giải quyết vấn đề và giá trị tạo ra.

Cùng với nhân lực, thể chế và không gian phát triển là những điều kiện quan trọng. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, các cơ chế mới cần tạo thêm quyền chủ động để Hà Nội triển khai những cách làm mới, song quyền hành động phải đi cùng năng lực và trách nhiệm thực thi.

Từ đó, mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo thêm nhiều doanh nghiệp hay thu hút thêm nhiều nhân lực chất lượng cao, mà phải hình thành những doanh nghiệp có khả năng tổ chức nguồn lực, đổi mới công nghệ, tạo sản phẩm có giá trị gia tăng và mở rộng thị trường.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội cần hướng tới ba việc: Mở không gian hành động; giao nhiệm vụ đủ lớn để tài năng, doanh nghiệp, trường và viện cùng giải quyết; đồng thời gắn trách nhiệm với sản phẩm và giá trị tạo ra.

Khi lợi thế về vị thế, nhân lực, tri thức và nguồn lực được chuyển hóa thành năng lực của doanh nghiệp, Hà Nội sẽ không chỉ có một nền tảng tốt để phát triển, mà còn có thêm những doanh nghiệp đủ sức tiên phong, đổi mới và tạo ra sức lan tỏa cho nền kinh tế Thủ đô.