Hà Nội hướng tới xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa khác biệt, hấp dẫn

Nhiều tiêu chí chưa có hướng dẫn thống nhất

Tại cuộc làm việc giữa lãnh đạo UBND thành phố Hà Nội với Thường trực, Ban Thường vụ Đảng ủy hai xã Thư Lâm, Phúc Thịnh về tiến độ xây dựng và triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh Nguyễn Văn Bằng cho biết, thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TU của Thành ủy và Quyết định số 3489/QĐ-UBND của UBND thành phố, xã đã thành lập Ban Chỉ đạo, các tổ giúp việc, tổ soạn thảo; tập trung xây dựng dự thảo đề án và 9 kế hoạch triển khai 9 nhóm với 54 tiêu chí.

Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng chủ trì hội nghị. Ảnh: Viết Thành.

Đến nay, 10 tiêu chí thuộc trách nhiệm của xã đã được làm rõ nội hàm và phương pháp tính điểm. Trong 44 tiêu chí thuộc trách nhiệm hướng dẫn của các sở, ngành, đã có 37 tiêu chí được hướng dẫn cụ thể, 7 tiêu chí còn lại cần sớm thống nhất phương pháp đánh giá.

Xã Phúc Thịnh xác định thời gian tới tập trung đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội; phát triển thương mại, dịch vụ, logistics gắn với trục Nhật Tân - Nội Bài. Địa phương cũng định hướng khai thác giá trị 53 di tích lịch sử - văn hóa và 15 di sản văn hóa phi vật thể, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa.

Trong khi đó, xã Thư Lâm đã thành lập Ban Chỉ đạo, 9 tổ công tác chuyên đề, xây dựng dự thảo đề án trên cơ sở rà soát 54 tiêu chí, tích hợp 21 nội dung của Nghị quyết số 02-NQ/TW và Nghị quyết số 18-NQ/TW. Đề án được triển khai theo 3 chương trình hành động: Chính quyền phục vụ, kinh tế phát triển, nhân dân thụ hưởng; lộ trình đến năm 2030, định hướng đến năm 2035.

Qua tự đánh giá đến ngày 4/11/2026, xã có 12/54 tiêu chí đạt yêu cầu, 8 tiêu chí có điểm nhưng chưa đạt và 34 tiêu chí chưa đủ căn cứ xác định điểm. Tổng điểm đạt 22,8/100 điểm. Đáng chú ý, 23/54 tiêu chí chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể; một số hướng dẫn chuyên ngành chưa thống nhất về ngưỡng đánh giá, phương pháp chấm điểm và kỳ số liệu.

Từ thực tế này, hai địa phương kiến nghị thành phố sớm giao cơ quan đầu mối thống nhất hướng dẫn, đánh giá 54 tiêu chí; đẩy nhanh phê duyệt quy hoạch phân khu, bố trí vốn cho các công trình hạ tầng trọng điểm, đồng thời tăng cường cán bộ chuyên môn và có cơ chế phân cấp, nguồn lực phù hợp.

Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Phạm Trọng La. Ảnh: Viết Thành.

Tiêu chí phải cao hơn mức bình quân chung

Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh, các sở, ngành phải xác định rõ trách nhiệm hướng dẫn từng chỉ tiêu, tiêu chí, không thể chờ địa phương hoàn thành kiểm đếm, thống kê rồi mới tổ chức thẩm định, đánh giá, chấm điểm và công nhận.

Thay vào đó, cơ quan chuyên ngành phải chủ động hướng dẫn ngay từ đầu để các xã hiểu rõ yêu cầu, cách thức thực hiện và phương pháp đánh giá từng tiêu chí.

Phó Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu từ nay đến hết tháng 11, các sở, ngành cụ thể hóa 54 chỉ tiêu, tiêu chí thành bộ tài liệu hướng dẫn thống nhất. Trong đó, cần làm rõ từng chỉ tiêu của thành phố, chỉ tiêu của các xã; xác định những nội dung địa phương cần đạt cao hơn hoặc thấp hơn so với yêu cầu chung, tùy theo tính chất từng tiêu chí.

Đối với tiêu chí cần đạt càng cao càng tốt, phải hướng dẫn rõ mức phấn đấu; với tiêu chí cần đạt càng thấp càng tốt, phải xác định cụ thể ngưỡng đánh giá. Các sở, ngành cần đề xuất phương pháp, cách thức thực hiện đối với từng tiêu chí, không chỉ dừng ở việc kiểm tra, thống kê và chấm điểm.

Đồng thời, mỗi sở, ngành phải phân công một lãnh đạo phụ trách và bố trí một phòng chuyên môn làm đầu mối chuyên trách, bảo đảm việc hướng dẫn thống nhất, xuyên suốt, tránh tình trạng địa phương mỗi lần hỏi lại nhận được câu trả lời từ một đầu mối khác nhau.

Đối với hai địa phương, Phó Chủ tịch UBND thành phố lưu ý cần coi đây là cơ hội phát triển, chủ động xây dựng nhiệm vụ thúc đẩy kinh tế, phát triển công thương nghiệp, mở rộng sản xuất, kinh doanh và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Các xã cần bám sát quy hoạch, chủ động tham gia quá trình xây dựng, hoàn thiện quy hoạch địa phương; nghiên cứu, vận dụng các cơ chế, chính sách của Luật Thủ đô năm 2026 để đề xuất giải pháp phù hợp.

Mô hình phải có sức hấp dẫn và khác biệt

Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của hai xã trong triển khai đề án thí điểm. Tuy nhiên, Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh, xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ là câu chuyện đầu tư hạ tầng hay bố trí nguồn lực tài chính mà còn bao gồm nhiều lĩnh vực như văn hóa, y tế, giáo dục, chính trị, tổ chức bộ máy, hoạt động của Mặt trận và các tổ chức đoàn thể.

Vì vậy, cần có sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành, cùng hai địa phương nghiên cứu, đề xuất giải pháp cụ thể cho từng nhóm tiêu chí.

Theo Chủ tịch UBND thành phố, 54 tiêu chí của mô hình thí điểm phải có yêu cầu cao hơn mức bình quân chung, tạo được sự khác biệt và sức hấp dẫn của mô hình mới. Nếu chỉ đặt ra những mục tiêu tương đương tiêu chuẩn thông thường thì chưa cần thiết phải xây dựng mô hình thí điểm.

Làm rõ yêu cầu này, Chủ tịch UBND thành phố lấy ví dụ trong lĩnh vực giáo dục, trường học không chỉ dừng lại ở việc đạt chuẩn quốc gia mà cần nghiên cứu những chính sách, điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh. Có thể tính đến hỗ trợ miễn phí bữa ăn trưa, sách giáo khoa, mở rộng hoạt động giáo dục văn hóa, nghệ thuật và kỹ năng xã hội.

Tương tự, tiêu chí gia đình văn hóa cần được cụ thể hóa theo hướng nâng cao chất lượng đời sống, xây dựng mối quan hệ gia đình gắn bó, yêu thương, đoàn kết, thay vì chỉ đánh giá bằng tỷ lệ gia đình đạt danh hiệu như cách làm thông thường.

Đối với tiêu chí phát triển hộ kinh doanh, cần xác định rõ giải pháp tạo thuận lợi trong đăng ký kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và phát triển doanh nghiệp tư nhân.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng phát biểu kết luận hội nghị. Ảnh: Viết Thành.

Chủ tịch UBND thành phố cũng yêu cầu mục tiêu tăng trưởng kinh tế của hai xã phải được cụ thể hóa bằng các động lực phát triển rõ ràng, từ khu công nghiệp, sản xuất, thương mại, dịch vụ đến hệ thống chợ và những khu vực có tiềm năng phát triển.

Đáng chú ý, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, cải thiện các mối quan hệ trong xã hội, không phải quay trở lại mô hình bao cấp. Vì vậy, không thể chỉ trông chờ vào nguồn lực Nhà nước mà cần khai thác, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài, trong đó có sự tham gia của doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các cơ quan, đơn vị khẩn trương hoàn thành những nội dung được giao trong năm 2026. Trong số 18 nhiệm vụ, mới có 6 nhiệm vụ hoàn thành; các nhiệm vụ còn lại, nhất là nội dung liên quan đến quy hoạch, mô hình chính quyền minh bạch, có trách nhiệm giải trình, cần tập trung triển khai.

Chủ tịch UBND thành phố giao Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu tiếp tục làm đầu mối chỉ đạo, theo dõi, giám sát việc thực hiện; yêu cầu các sở, ngành phối hợp chặt chẽ với hai xã, khẩn trương cụ thể hóa 54 tiêu chí, hướng dẫn giải pháp và hoàn thiện đề án, phấn đấu thông qua trong thời gian tới, triển khai thực hiện từ năm 2027.