Hà Nội mở loạt cơ chế thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng và các đại biểu tham quan không gian trưng bày, trình diễn công nghệ tại Sàn Giao dịch Công nghệ Hà Nội. Ảnh PV

Kiến tạo hành lang mới cho đổi mới sáng tạo

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, thu nhập bình quân đầu người đạt từ 12.000 đến 13.000 USD vào năm 2030 đang đặt ra cho Hà Nội yêu cầu phải tìm kiếm những động lực phát triển mới. Trong đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là trụ cột quan trọng để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ công nghệ của Thủ đô.

Trong bối cảnh đó, việc HĐND thành phố thông qua 4 nghị quyết về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xem là bước đi chiến lược nhằm cụ thể hóa Luật Thủ đô năm 2026 cũng như các chủ trương lớn của Trung ương về lĩnh vực này.

Nổi bật nhất trong số các nghị quyết vừa được thông qua là Nghị quyết quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại thành phố Hà Nội.

Thực tiễn cho thấy nhiều công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới xuất hiện với khả năng giải quyết các bài toán lớn của đô thị. Tuy nhiên, không ít sáng kiến gặp khó khăn khi triển khai do pháp luật hiện hành chưa có quy định hoặc chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Trong khi đó, các cơ chế thử nghiệm trước đây không còn phù hợp hoặc chưa bao quát đầy đủ các trường hợp phát sinh.

Nghị quyết mới được ban hành nhằm tạo ra một “không gian pháp lý” cho các hoạt động thử nghiệm. Theo đó, thành phố quy định rõ điều kiện, tiêu chí, phạm vi, thời gian thử nghiệm; cơ chế cho phép tạm thời không áp dụng một số quy định pháp luật; quy trình phê duyệt, điều chỉnh, gia hạn hoặc chấm dứt thử nghiệm; đồng thời thiết lập các cơ chế giám sát, kiểm soát rủi ro và bảo vệ người tham gia.

Điểm đáng chú ý là Hà Nội đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ vượt trội cho các dự án thử nghiệm. Tùy từng hạng mục, dự án có thể được hỗ trợ tài chính từ 50% đến 100%, đồng thời được hỗ trợ sử dụng dữ liệu, hạ tầng và tài sản công.

Thử nghiệm có kiểm soát xe bus mini tự hành của Công ty Cổ phần Phenikaa-X tại Ecopark. Ảnh PV

Đặc biệt, những dự án chứng minh được hiệu quả sau giai đoạn thử nghiệm sẽ có cơ hội được ưu tiên trong hoạt động mua sắm công, đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đầu tư từ ngân sách thành phố. Đây được xem là cơ chế giúp rút ngắn khoảng cách từ ý tưởng, công nghệ mới đến ứng dụng thực tiễn.

Song hành với cơ chế thử nghiệm là Nghị quyết về một số chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hạ tầng và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Hiện nay, Hà Nội sở hữu tiềm lực khoa học công nghệ hàng đầu cả nước với khoảng 2.300 tổ chức khoa học và công nghệ, 221 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, 14 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và hơn 65% đội ngũ nhà khoa học đầu ngành. Tuy nhiên, hạ tầng phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm, ươm tạo và chuyển giao công nghệ vẫn còn thiếu đồng bộ; sự kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chưa tương xứng với tiềm năng.

Nghị quyết mới hướng tới giải quyết trực tiếp bài toán này bằng việc hỗ trợ hình thành các hạ tầng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số dùng chung; đồng thời hỗ trợ các tổ chức có năng lực vận hành, khai thác và kết nối hệ sinh thái.

Theo đó, thành phố sẽ hỗ trợ từ 30% đến 100% chi phí đầu tư, nâng cấp hoặc vận hành trong ba năm đầu đối với các loại hạ tầng đủ điều kiện. Cùng với đó là các chính sách ưu đãi lãi suất vay dành cho các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Các chính sách này được kỳ vọng sẽ giúp Hà Nội hình thành mạng lưới phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và phát triển, cơ sở thử nghiệm, cơ sở ươm tạo, sàn giao dịch công nghệ và nền tảng số dùng chung hiện đại hơn. Đồng thời giảm đáng kể chi phí tiếp cận thiết bị, dịch vụ thử nghiệm và đánh giá công nghệ cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội làm việc với Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông nhằm thúc đẩy triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ phát triển Thủ đô. Ảnh: Diệu Phương

Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang, mục tiêu quan trọng nhất khi xây dựng các nghị quyết là kiến tạo môi trường thuận lợi để các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức trung gian cùng tham gia vào quá trình đổi mới sáng tạo, từ đó thúc đẩy sự phát triển của toàn hệ sinh thái.

Tháo gỡ điểm nghẽn nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế tài chính

Nếu hai nghị quyết đầu tiên tập trung vào môi trường và hạ tầng thì Nghị quyết quy định một số chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển giao công nghệ lại hướng tới giải quyết bài toán cốt lõi là nâng cao hiệu quả của hoạt động nghiên cứu.

Nghị quyết mới được xây dựng theo hướng lấy sản phẩm và hiệu quả ứng dụng làm trung tâm. Thành phố cho phép giao trực tiếp các nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm với phạm vi rộng hơn quy định chung hiện hành nhằm phù hợp với điều kiện thực tiễn của Hà Nội.

Đáng chú ý, các nhiệm vụ do tổ chức đề xuất có vốn đối ứng tối thiểu 50% cũng có thể được xem xét giao trực tiếp. Thành phố đồng thời hỗ trợ tối đa 100% kinh phí mua sắm, thuê và vận hành máy móc, thiết bị phục vụ các nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm.

Một cơ chế được giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm là khoán kinh phí theo kết quả, sản phẩm. Theo đó, phần kinh phí khoán chi chưa sử dụng hết sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ không bị thu hồi. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tăng tính chủ động cho đơn vị thực hiện và khuyến khích sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Sinh viên tham quan phòng thí nghiệm tại Trường Đại học Phenikaa. Ảnh PV

Nghị quyết cũng mở ra hướng xử lý đối với những kết quả nghiên cứu chưa được ứng dụng. Thành phố cho phép thu hồi các kết quả nghiên cứu không được khai thác để chuyển giao không bồi hoàn cho tổ chức khác có nhu cầu và đủ năng lực tiếp nhận. Đồng thời, Hà Nội hỗ trợ tới 50% chi phí chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực trọng điểm.

Các chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần rút ngắn thời gian từ nghiên cứu đến ứng dụng, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hạn chế tình trạng các đề tài hoàn thành nhưng chậm được đưa vào thực tiễn.

Bên cạnh ba nghị quyết mang tính đột phá để thực hiện Luật Thủ đô năm 2026, HĐND thành phố cũng thông qua Nghị quyết quy định một số nội dung và định mức chi quản lý hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có sử dụng ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội.

Theo đó, thành phố thiết lập hệ thống định mức chi thống nhất cho các hoạt động quản lý khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, áp dụng cho cả cấp thành phố, cấp xã và các tổ chức khoa học công nghệ thuộc thành phố.

Hà Nội áp dụng mức chi tối đa theo quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Các xã, phường được quyền quyết định mức chi cụ thể nhưng không vượt quá định mức của thành phố. Trường hợp chưa ban hành quy định riêng thì được áp dụng mức bằng 70% định mức cấp thành phố.

Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí; đồng thời giúp các hoạt động hội đồng tư vấn, thẩm định, đánh giá, thuê chuyên gia và quản lý nhiệm vụ khoa học công nghệ được triển khai minh bạch, thống nhất và đúng thẩm quyền.

Nghiên cứu khoa học tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh PV

Với những cơ chế đặc thù vừa được thông qua, Hà Nội đang từng bước xây dựng nền tảng thể chế mới cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, đây sẽ là “bộ công cụ” quan trọng giúp Thủ đô thúc đẩy sáng tạo, gia tăng giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò đầu tàu của cả nước trong kỷ nguyên số.