Hà Nội nghiên cứu phục hồi dòng sông Đáy cổ gắn với đền Hát Môn

Đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội và xã Hát Môn khảo sát thực tế khu vực sông Đáy cổ. Ảnh: Hoàng Thoàn

Khôi phục dòng chảy, cải thiện môi trường

Theo UBND xã Hát Môn, sông Đáy trước đây là một phân lưu tự nhiên của sông Hồng, nhận nước trực tiếp từ sông Hồng qua khu vực cửa sông ở đầu nguồn. Đối với khu vực Hát Môn, cửa sông cũ nằm tại khu vực đầu nguồn, tiếp giáp giữa địa bàn xã Hát Môn và khu vực nay thuộc xã Liên Minh.

Cùng với quá trình hình thành hệ thống Đập Đáy, đê Vân Cốc và các công trình phòng, chống lũ, chế độ cấp nước tự nhiên từ sông Hồng vào sông Đáy thay đổi căn bản. Nguồn nước không còn thường xuyên chảy trực tiếp qua cửa sông như trước, trong khi quá trình bồi lắng lòng dẫn, thu hẹp dòng chảy và tiếp nhận nước tiêu, nước thải từ khu dân cư, sản xuất, chăn nuôi diễn ra trong thời gian dài.

Thực trạng này khiến chức năng của dòng sông suy giảm. Một số đoạn trở thành vùng nước tù, khả năng tự làm sạch thấp, ảnh hưởng đến môi trường, cảnh quan, sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc khai thác các giá trị cảnh quan, lịch sử, văn hóa gắn với dòng sông gặp nhiều khó khăn.

Trên thực tế, cải tạo sông Đáy cổ đã được xã Hát Môn đề xuất với thành phố từ trước. Tại buổi làm việc với xã Hát Môn ngày 14-8-2025, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền đã đồng tình với đề xuất cải tạo sông Đáy cổ, bổ cập nước từ sông Hồng và giao Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu tổng thể, xây dựng phương án phù hợp. Thành phố ghi nhận đoạn sông Đáy cổ dài khoảng 7,8km qua địa bàn đang bị bồi lấp, thu hẹp và suy thoái.

Theo đề xuất của xã Hát Môn, việc cải tạo cần hướng tới phục hồi dòng chảy trên toàn tuyến; ưu tiên đưa nước bổ cập vào khu vực K0, đồng thời xử lý các nguồn gây ô nhiễm, thay vì chỉ sử dụng nước sạch để pha loãng nước thải.

Một trong những phương án đang được địa phương đề xuất là sử dụng nguồn nước sông Hồng từ Trạm bơm Xuân Phú, cải tạo tuyến B3 - Hồ Mắt Rồng và bổ cập nước vào sông Đáy cổ tại K0. Theo đánh giá sơ bộ của địa phương, phương án này có thể tạo dòng chảy liên tục trên toàn tuyến, tận dụng hệ thống công trình thủy lợi hiện có, hạn chế đầu tư công trình lấy nước mới trực tiếp từ sông Hồng, đồng thời không đặt vấn đề mở lại cửa sông hoặc xây dựng đầu mối mới xuyên qua đê Vân Cốc.

Cùng với việc tạo nguồn, xã Hát Môn đề xuất phục hồi lòng dẫn, kiểm soát nguồn ô nhiễm và duy trì dòng chảy thường xuyên. Đối với bờ sông, địa phương kiến nghị lựa chọn giải pháp phù hợp với chức năng từng đoạn, ưu tiên giải pháp sinh thái; chỉ kè cứng tại những vị trí có nguy cơ sạt lở, khu dân cư, công trình hạ tầng hoặc những khu vực thực sự cần thiết.

Gắn phục hồi dòng sông với phát huy giá trị Hát Môn

Nếu nhìn từ góc độ thủy lợi và môi trường, sông Đáy cổ là một tuyến cần được phục hồi chức năng. Nhưng với Hát Môn, dòng sông còn có một giá trị khác: Gắn với không gian lịch sử, văn hóa của vùng đất từng ghi dấu cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hát Môn Tô Xuân Quân, đền Hát Môn là nơi thờ Hai Bà Trưng, gắn với những sự kiện quan trọng của cuộc khởi nghĩa. Trong không gian di tích, hệ thống mặt nước, sông ngòi và cảnh quan tự nhiên là những thành tố có ý nghĩa trong việc nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử của vùng đất.

Ngày 28-4-2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 756/QĐ-TTg phê duyệt Nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hát Môn. Đây là cơ sở quan trọng để việc bảo tồn di tích được đặt trong một không gian tổng thể, trong đó cảnh quan và các yếu tố gắn với di tích cần được nghiên cứu đồng bộ…

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Nguyễn Mai

Bí thư Đảng ủy xã Hát Môn Nguyễn Đình Sơn cho rằng, địa phương còn nhiều dư địa để phát triển, trong đó cần quan tâm khai thác, phát huy các giá trị văn hóa, tâm linh, cảnh quan và lịch sử. Qua khảo sát thực tế, nếu những không gian gắn với yếu tố lịch sử, tâm linh phát triển manh mún, thiếu quy hoạch sẽ ảnh hưởng đến việc gìn giữ những giá trị vốn có.

Vì vậy, theo ông Nguyễn Đình Sơn, cần nghiên cứu phương án tổng thể, có tính liên kết và lâu dài. Phục hồi sông Đáy cổ không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt của người dân mà còn liên quan đến định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp, cảnh quan, du lịch và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của Hát Môn.

Từ đề xuất của địa phương, UBND xã Hát Môn kiến nghị thành phố xem xét chủ trương nghiên cứu đầu tư Dự án cải tạo, phục hồi sông Đáy cổ và hệ thống công trình tạo nguồn, bổ cập nước trên địa bàn. Đồng thời, đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các địa phương liên quan, đơn vị quản lý công trình thủy lợi và các cơ quan chức năng tổ chức khảo sát, nghiên cứu tổng thể. Nếu được nghiên cứu bài bản, dòng sông có thể vừa phục vụ sản xuất, thủy lợi, môi trường, vừa tạo không gian cảnh quan gắn với di tích và đời sống cộng đồng.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Hát Môn Nguyễn Đình Sơn, nếu được nghiên cứu và triển khai phù hợp, dự án sẽ góp phần từng bước phục hồi chức năng thủy lợi, môi trường và sinh thái của dòng sông, cải thiện điều kiện sống, sản xuất của người dân; đồng thời khôi phục một thành tố quan trọng trong không gian lịch sử, văn hóa của vùng đất Hát Môn và Di tích quốc gia đặc biệt Đền Hát Môn.