Hà Nội nguy cơ phát sinh 'điểm đen' rác thải

Xe tập kết rác của Công ty Môi trường đô thị Hà Đông để tràn ra vỉa hè và lòng đường Lê Trọng Tấn tại khu vực tổ 4 La Khê (phường Hà Đông). Ảnh: Đức Duy

Đứt gãy quy trình thu gom rác

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, công tác vệ sinh môi trường trên địa bàn thành phố đã được phân cấp về cấp xã, phường từ ngày 1-12-2025. Đi kèm với đó là yêu cầu các địa phương phải hoàn thành đấu thầu lựa chọn đơn vị duy trì vệ sinh môi trường chậm nhất trước ngày 1-3-2026. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy tiến độ này chưa được bảo đảm. Cụ thể, đến nay mới có 123/126 xã, phường đã đăng tải thông báo mời thầu (còn các xã Dương Hòa, Hòa Phú và Phượng Dực chưa đăng tải thông báo mời thầu); nhiều địa phương chưa phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Điều này đồng nghĩa với việc một số khu vực vẫn vận hành theo cơ chế tạm thời hoặc chồng chéo giữa các đơn vị, thiếu sự ổn định và đồng bộ.

Sự chậm trễ trong đấu thầu đã ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ chuỗi thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải. Khi chưa có đơn vị chính thức chịu trách nhiệm hoặc việc bàn giao giữa các gói thầu chưa rõ ràng, hoạt động duy trì vệ sinh môi trường dễ rơi vào tình trạng “khoảng trống quản lý”. Đặc biệt, tại các khu vực giáp ranh giữa các địa bàn, tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc phối hợp thiếu hiệu quả, khiến rác thải không được thu gom kịp thời. Đây chính là nguyên nhân sâu xa dẫn tới nhiều “điểm chân rác” phát sinh, tồn tại kéo dài mà không được xử lý dứt điểm.

Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Văn Quý cho biết, qua kiểm tra thực tế tại địa phương cho thấy, công tác duy trì vệ sinh môi trường chưa đáp ứng yêu cầu. Rác thải sinh hoạt vẫn tồn đọng, như khu vực cầu Thăng Long, cầu vượt Ngã Tư Sở, dọc đường gom cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, kênh La Khê, các hầm chui Đại lộ Thăng Long… Các xe thu gom thô sơ không có nắp đậy, để rác tràn ra xung quanh cũng xuất hiện nhiều trên các tuyến phố ở phường Hà Đông, Dương Nội, Thanh Xuân, xã An Khánh..., gây ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan đô thị.

Cạnh đường gom Đại lộ Thăng Long (khu vực xã An Khánh) thường xuyên tồn đọng rác thải sinh hoạt. Ảnh: Đức Duy

Đáng lo ngại hơn, tình trạng rác lưu cữu qua đêm vẫn diễn ra ở nhiều nơi. Khi rác không được thu gom hết trong ngày, nguy cơ phát sinh mùi hôi, nước rỉ rác và vi khuẩn là rất lớn. Bên cạnh đó, tình trạng đốt rác tự phát, xe thu gom hoạt động trong giờ cao điểm gây ùn tắc giao thông, hay phương tiện vận chuyển không che chắn làm rơi vãi chất thải cũng góp phần làm gia tăng ô nhiễm môi trường và mất an toàn giao thông.

Những tồn tại trong công tác vệ sinh môi trường trong thời gian qua không chỉ đến từ việc chậm đấu thầu, mà còn xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác. Theo ông Nguyễn Văn Quý, do công tác tuyên truyền và xử phạt chưa thực sự hiệu quả. Dù thành phố đã có quy định rõ ràng về thời gian và địa điểm đổ rác, nhưng việc chấp hành của một bộ phận người dân vẫn chưa nghiêm. Khi chế tài chưa đủ mạnh hoặc chưa được thực thi quyết liệt, vi phạm dễ tái diễn. Hơn nữa, một số đơn vị chưa tuân thủ đầy đủ quy trình kỹ thuật, sử dụng phương tiện không đạt chuẩn, hoặc chưa bảo đảm tần suất thu gom theo quy định. Ngoài ra, việc tổ chức các điểm tập kết, trung chuyển rác tại một số nơi chưa hợp lý, thậm chí lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, gây cản trở giao thông và làm phát sinh ô nhiễm cục bộ.

Siết kỷ cương, rõ trách nhiệm

Trước thực trạng trên, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Bùi Duy Cường nhấn mạnh, công tác vệ sinh môi trường là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, gắn với mục tiêu khắc phục một trong các điểm nghẽn của Thủ đô. Các địa phương phải hoàn thành ngay việc đấu thầu lựa chọn đơn vị duy trì vệ sinh môi trường, không để kéo dài gây ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Bờ rào khu đô thị ParkCity phía đường Tố Hữu (phường Dương Nội) rác thải tồn đọng nhiều tháng nay, chưa được xử lý. Ảnh: Đức Duy

Chủ tịch UBND cấp xã, phường phải chịu trách nhiệm toàn diện về tình trạng vệ sinh môi trường trên địa bàn. Không thể để xảy ra tình trạng rác tồn đọng, thu gom không đúng quy định kéo dài mà không có biện pháp xử lý. Bên cạnh đó, lực lượng công an và các cơ quan chức năng cần tăng cường tuần tra, kiểm soát, xử lý các hành vi vi phạm như đổ rác sai quy định, vận chuyển chất thải không bảo đảm, hay vi phạm tại các công trình xây dựng.

Cùng với đó, Sở yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các vi phạm trong thu gom, vận chuyển rác thải; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, như sử dụng hệ thống camera để phát hiện vi phạm. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn góp phần răn đe, nâng cao ý thức của người dân.

Để khắc phục triệt để, các địa phương cần nhanh chóng hoàn thiện việc lựa chọn đơn vị duy trì vệ sinh môi trường, bảo đảm tính chuyên nghiệp và ổn định. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các vi phạm trong thu gom, vận chuyển rác thải. Các đơn vị cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, sử dụng hệ thống camera giám sát để phát hiện và xử lý vi phạm kịp thời. Việc công khai các trường hợp vi phạm cũng góp phần nâng cao tính răn đe. Về lâu dài, việc đổi mới phương thức thu gom theo hướng hiện đại, cơ giới hóa, giảm dần các phương tiện thủ công là yêu cầu tất yếu. Song song với đó, cần nâng cao ý thức người dân thông qua tuyên truyền sâu rộng và chế tài đủ mạnh.

Những tồn tại này là lời cảnh báo rõ ràng. Nếu không kịp thời khắc phục, tiếp tục ảnh hưởng đến hình ảnh đô thị. Ngược lại, nếu xử lý quyết liệt, đây là cơ hội để thành phố Hà Nội tạo bước chuyển mạnh mẽ, hướng tới một đô thị văn minh, hiện đại và đáng sống.

Đức Duy