Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Từ quy hoạch đến sứ mệnh dẫn dắt

Thời gian qua, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội đã chủ trì, phối hợp với các tổ chức tư vấn hàng đầu trong nước và quốc tế nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội lần này không chỉ là sự tích hợp cơ học của bản quy hoạch cũ mà thể hiện khát vọng phát triển, với tầm nhìn 100 năm, định vị Hà Nội vươn lên trở thành thành phố toàn cầu “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; đồng thời đưa ra những định hướng lớn, cụ thể, khắc phục được những tồn tại, điểm nghẽn với tầm nhìn xa, tạo được dư địa mới, động lực phát triển mới trong tương lai, cũng như dự trữ dư địa cho thế hệ mai sau.

Hà Nội cần một quy hoạch tổng thể có tầm nhìn dài hạn tới 100 năm. Ảnh minh họa: Quang Thái

Làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ngày 10-1-2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, quy hoạch hôm nay sẽ quyết định Hà Nội sau 50 năm, 100 năm. Quy hoạch Thủ đô phải là công trình của trí tuệ, của trách nhiệm và khát vọng phát triển. Quy hoạch ấy phải đặt Hà Nội trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước; lấy con người, chất lượng sống làm trung tâm; hài hòa giữa hiện đại và truyền thống; đi trước một bước, có tầm nhìn xa, có không gian phát triển mở.

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị vừa ban hành cũng đã đặt ra yêu cầu, quy hoạch Thủ đô Hà Nội phải có tầm nhìn dài hạn 100 năm, không gian phát triển mở, cấu trúc đô thị đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm; lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo. Đây không chỉ là chuyện mở rộng đô thị, mà là kiến tạo tương lai phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Tại Chương trình thời sự đặc biệt diễn ra tối nay, 2 vị khách mời là Tiến sĩ Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình định cư con người Liên Hợp quốc (UN-Habitat) và ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng Phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cùng trao đổi, làm rõ chủ đề: Hà Nội tầm nhìn 100 năm - từ quy hoạch đến sứ mệnh dẫn dắt.

Hà Nội đặt tầm nhìn quy hoạch 100 năm để bảo đảm phát triển bền vững

Chia sẻ góc nhìn về lý do ở thời điểm này, Hà Nội không thể chỉ dừng ở xây dựng quy hoạch cho 10 năm, 20 năm, mà buộc phải đặt ra một tầm nhìn dài hạn tới 100 năm, ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị (Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội) nêu, căn cứ theo quy định của Luật Quy hoạch và Luật Quy hoạch đô thị, thời hạn quy hoạch thông thường là từ 10 đến 20 năm, tầm nhìn khoảng 25 năm.

Tuy nhiên, quy hoạch lần này của Hà Nội tích hợp cả quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị thành phố theo Nghị quyết số 258/2025/QH-15, Nghị quyết riêng dành cho Hà Nội.

Các khách mời tham gia chương trình thời sự đặc biệt: "Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Từ quy hoạch đến sứ mệnh dẫn dắt". Ảnh: Quang Thái

Trong quy hoạch này, Hà Nội xác định tầm nhìn 100 năm. Đây không chỉ là một con số cụ thể, mà còn thể hiện định hướng phát triển bền vững, hướng tới đô thị xanh, đô thị thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu và bảo đảm sức sống lâu dài của đô thị.

Thực tế cho thấy, việc đầu tư xây dựng các hệ thống hạ tầng đô thị như metro, thoát nước, hồ điều hòa, sông, mương… không diễn ra trong thời gian ngắn, mà kéo dài qua nhiều thập niên. Do đó, việc xác lập tầm nhìn dài hạn là cần thiết.

Bên cạnh đó, đồ án vẫn xác định các mốc thời hạn cụ thể, gồm các giai đoạn đến năm 2035, 2045 và 2065, gắn với các kế hoạch, chương trình thực hiện và nguồn lực triển khai, bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của thành phố.

Khung chiến lược dài hạn cho phát triển đô thị: Tích hợp, thích ứng và bền vững

Trả lời cho câu hỏi: "Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh “Quy hoạch hôm nay sẽ quyết định Hà Nội sau 50 năm, 100 năm”, thông điệp này đặt ra yêu cầu mới gì đối với tư duy phát triển Thủ đô?", Tiến sĩ Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình phát triển định cư con người Liên Hợp quốc cho rằng: Các thành phố trên thế giới, cũng như Thủ đô Hà Nội, đang đối mặt với những thách thức dài hạn.

Tiến sĩ Nguyễn Quang - Ảnh Quang Thái

Thứ nhất là thách thức từ biến đổi khí hậu. Thứ hai là quá trình chuyển đổi trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, bao gồm chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Thứ ba là những vấn đề do đô thị hóa đặt ra, mang tính thời đại, liên quan đến giao thông, phát triển nhà ở và hạ tầng.

Xét trong bối cảnh phát triển của Hà Nội, qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, sự phát triển còn rời rạc, thiếu kết nối. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu xây dựng một khung chiến lược mới với tầm nhìn dài hạn, không mang tính nhiệm kỳ. Khung chiến lược này vừa phải giải quyết các thách thức của thời đại, vừa định hình tầm nhìn, chiến lược và định hướng phát triển lâu dài. Đối với các vấn đề như hạ tầng, chúng ta không thể thay đổi trong thời gian ngắn, mà cần xác định theo định hướng dài hạn.

Thứ hai, trong khung chiến lược phát triển, nhiều vấn đề cần được tích hợp. Để thực hiện được điều đó, cần có một khung thời hạn đủ dài nhằm giải quyết bài toán tổng thể. Chính sự tích hợp này sẽ để lại dấu ấn cho 50 đến 100 năm tiếp theo.

Thứ ba là yêu cầu nâng cao chất lượng quy hoạch. Quy hoạch không chỉ dừng ở mục tiêu phát triển lan tỏa, mà các công trình, tuyến đường phải tạo ra tác động bền vững, lâu dài.

Bên cạnh đó, cần nhấn mạnh thêm một yếu tố khác, chưa được đề cập đầy đủ trong quy hoạch, đó là sự kết hợp giữa “tĩnh” và “mở”. Quy hoạch cần có tầm nhìn và khung chiến lược rõ ràng, nhưng đồng thời phải bảo đảm tính linh hoạt để thích ứng những biến động của kinh tế – xã hội. Tính “động” thể hiện ở khả năng kết nối, điều chỉnh trong quá trình phát triển, song vẫn phải bảo đảm sự nhất quán về chiến lược, tầm nhìn và lộ trình. Đây là yếu tố quan trọng tạo nền tảng cho mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.

Mô hình phát triển cũ bộc lộ nhiều giới hạn

Nhìn từ thực tiễn phát triển của Hà Nội hiện nay, ông Trịnh Quang Dũng thông tin, mô hình phát triển cũ đã bộc lộ những giới hạn và cần có những cách tiếp cận quy hoạch mới.

Hà Nội là đô thị có lịch sử phát triển lâu dài, trải qua nhiều thời kỳ, nhưng chủ yếu phát triển theo mô hình “vết dầu loang”, tập trung vào khu vực lõi do sức hút về việc làm, dịch vụ và hạ tầng xã hội... Đến nay, mô hình này đã bộc lộ nhiều vấn đề, với những điểm nghẽn lớn của đô thị, như úng ngập, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và những bất cập về trật tự đô thị. Trước đây, nhiều giải pháp đã được triển khai, song chủ yếu vẫn mang tính cục bộ, ngắn hạn, chưa đồng bộ, tổng thể. Vì vậy, khi giải quyết được khu vực này thì áp lực lại dồn sang khu vực khác.

Ông Trịnh Quang Dũng tham gia chương trình thời sự đặc biệt. Ảnh: Quang Thái

Trong định hướng thời gian tới, việc phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng sẽ được chú trọng, trong đó, lấy giao thông công cộng khối lượng lớn làm nòng cốt, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị. Theo định hướng quy hoạch, dự kiến, thành phố sẽ phát triển 2 tuyến đường sắt đô thị liên vùng, 3 tuyến đường sắt tốc độ cao, 11 tuyến đường sắt đô thị và 6 tuyến đường sắt nhẹ nhằm góp phần giải quyết vấn đề giao thông.

Thực tế cho thấy ùn tắc giao thông là vấn đề mang tính phổ biến ở các đô thị lớn trên thế giới. Vì vậy, giải quyết vấn đề này không thể chỉ bằng các giải pháp đơn lẻ, mà cần các giải pháp tổng thể, đồng bộ, trong đó có việc từng bước hạn chế phương tiện giao thông cá nhân. Tuy nhiên, để làm được điều này, trước hết, giao thông công cộng phải đáp ứng được nhu cầu đi lại của người dân, đồng thời, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, qua đó, mới có thể giải quyết căn cơ các vấn đề của Hà Nội.

Hạ tầng đi trước mở lối quy hoạch, tạo động lực phát triển không gian mới

Chia sẻ về ý nghĩa của các dự án hạ tầng trọng điểm đối với quy hoạch Thủ đô, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị Trịnh Quang Dũng cho rằng, việc đẩy mạnh xây dựng cầu và hoàn thiện hệ thống đường vành đai không đơn thuần nhằm phát triển giao thông, mà là bước đi chiến lược mở ra hướng phát triển mới cho đô thị.

Ông Trịnh Quang Dũng. Ảnh: Quang Thái

Theo ông Trịnh Quang Dũng, các đồ án quy hoạch Hà Nội từ năm 1998 đến Quy hoạch chung năm 2011 đều xác định khu vực phía Bắc là một phần của đô thị trung tâm. Tuy nhiên, trong nhiều năm, khu vực này chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, nguyên nhân chủ yếu nằm ở hạn chế về kết nối hạ tầng.

“Câu chuyện cốt lõi là kết nối. Khi các tuyến giao thông, đặc biệt là hệ thống cầu qua sông Hồng và các tuyến vành đai như Vành đai 3,5, Vành đai 4 được triển khai đồng bộ, sẽ tạo ra trục liên kết quan trọng giữa các khu vực”, ông Trịnh Quang Dũng nhấn mạnh.

Cũng theo phân tích của Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, việc đầu tư các tuyến hạ tầng khung chính thể hiện rõ định hướng phát triển “hạ tầng đi trước, quy hoạch đi sau”. Khi hệ thống kết nối được hoàn thiện, các khu vực mới sẽ có điều kiện thu hút đầu tư, hình thành các không gian đô thị hiện đại, qua đó góp phần giãn dân khỏi khu vực nội đô. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh khu vực nội đô Hà Nội đang chịu nhiều áp lực về môi trường, giao thông và hạ tầng kĩ thuật khác. Việc mở rộng không gian phát triển sang các khu vực mới, nhất là phía Bắc, sẽ giúp phân bố lại dân cư và các hoạt động kinh tế một cách hợp lý hơn.

Ông Trịnh Quang Dũng cũng cho rằng, việc triển khai đồng thời giữa quy hoạch và xây dựng hạ tầng là bước đi phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay. Hệ thống hạ tầng đồng bộ sẽ là nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu quy hoạch, vừa giải quyết các vấn đề trước mắt, vừa tạo dư địa cho phát triển lâu dài.

Hà Nội cần thêm hành lang xanh

Trong mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, kết nối hạ tầng chính là chìa khóa để phá thế lệch tâm và mở rộng không gian phát triển. Trả lời câu hỏi "theo định hướng này, hệ thống cầu vượt sông Hồng và các trục kết nối giữ vai trò như thế nào trong tái cấu trúc không gian đô thị?", Tiến sĩ Nguyễn Quang cho rằng, yếu tố kết nối giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi tạo ra quy mô kinh tế lớn hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của từng đô thị trong khu vực.

Khu vực ven sông ở Hà Nội trong nhiều năm qua vẫn chưa được khai thác tương xứng, một phần do hạn chế về hệ thống cầu kết nối. Chính vì vậy, việc đầu tư xây dựng cầu không chỉ đơn thuần là giải pháp giao thông, mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong mở rộng không gian đô thị.

Tiến sĩ Nguyễn Quang. Ảnh: Quang Thái

Những cây cầu bắc qua sông Hồng, cùng với dòng sông, giống như những “mạch máu” kết nối các khu vực, góp phần hình thành không gian phát triển mới và tái cấu trúc đô thị. Khi kết nối thông suốt, các dòng chảy về con người, hàng hóa, vốn và tri thức cũng được thúc đẩy mạnh mẽ, từ đó tạo điều kiện thu hút doanh nghiệp, hình thành các cực tăng trưởng mới.

Ngoài ra, Tiến sĩ Nguyễn Quang cũng cho rằng, nếu như trước đây, Hà Nội chủ yếu phát triển trong phạm vi nội đô, thì nay, tầm nhìn đã được mở rộng ra toàn Vùng Thủ đô. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là phát triển hạ tầng giao thông đơn lẻ, mà là xây dựng hệ thống kết nối liên vùng đồng bộ.

Bên cạnh đó, từ kinh nghiệm quốc tế, việc phát triển các hành lang xanh cũng trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là yếu tố bổ trợ cho hạ tầng giao thông, mà còn góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống, tạo dựng hình ảnh một Thủ đô xanh, bền vững và có khả năng thích ứng với những biến đổi của thời đại.

Gắn giao thông với sử dụng đất: Chìa khóa để hạ tầng phát huy hiệu quả

Chia sẻ về điều kiện để hạ tầng thực sự trở thành động lực phát triển, Tiến sĩ Nguyễn Quang nhấn mạnh rằng, việc xây dựng cầu, đường cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với quy hoạch không gian và tổ chức thực hiện.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Quang, giao thông và sử dụng đất luôn có mối quan hệ hai chiều. Hạ tầng giao thông tạo ra giá trị gia tăng cho đất đai, đồng thời, chính giá trị từ đất đai lại trở thành nguồn lực phục vụ phát triển giao thông. Vì vậy, trong quy hoạch, giao thông cần gắn với quy hoạch không gian sử dụng đất để khai thác tối đa hiệu quả của các tuyến đường. Khi xây dựng các tuyến giao thông, cần tính toán rõ những khu vực có khả năng khai thác giá trị đất đai, từ đó hình thành các cực phát triển mới. Nếu thiếu sự gắn kết này, hạ tầng dù được đầu tư lớn cũng khó phát huy hết tiềm năng.

Thi công dự án Khu đô thị Olympic. Ảnh: Quang Thái

Bên cạnh đó, việc phát triển giao thông công cộng cần được kết hợp với yếu tố xanh và khai thác không gian hai bên tuyến. Nếu giao thông công cộng không gắn với tổ chức không gian và sử dụng đất hợp lý, hiệu quả tổng thể sẽ bị hạn chế.

Một yếu tố quan trọng khác là cơ chế thu hút đầu tư. Việc mở các trục giao thông mới cần đi kèm chính sách tài chính phù hợp, cho phép khai thác giá trị gia tăng từ đất đai để tái đầu tư, đồng thời, tạo động lực thu hút nguồn lực xã hội vào phát triển đô thị.

Đặc biệt, Tiến sĩ Nguyễn Quang nhấn mạnh vai trò của quản lý và kiểm soát phát triển. Nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, tình trạng phát triển dàn trải, phân lô bán nền hai bên tuyến đường có thể xảy ra, làm giảm hiệu quả sử dụng đất và phá vỡ định hướng quy hoạch. Thực tế tại một số đô thị cho thấy, việc phát triển “tua rua” dọc các tuyến giao thông khiến không gian đô thị bị manh mún, thiếu đồng bộ. Cần xác định rõ khu vực nào được phát triển, khu vực nào hạn chế, khu vực nào không được phép phát triển. Việc quản lý chặt chẽ sẽ bảo đảm các trục giao thông phát huy đúng vai trò, hạn chế các “lợi ích nhóm” phát sinh từ việc tận dụng hạ tầng mà không đóng góp tương xứng.

Tiến sĩ Nguyễn Quang cũng khẳng định, vai trò của quản lý đô thị trong giai đoạn này đặc biệt quan trọng, quyết định việc khai thác hiệu quả không gian và nguồn lực đất đai gắn với các trục hạ tầng. Khi các yếu tố này được tổ chức đồng bộ, hạ tầng mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển bền vững cho đô thị.

Định vị sông Hồng là trục phát triển chiến lược

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, cho thấy một tư duy rất mới trong cách nhìn nhận vai trò của dòng sông đối với tương lai phát triển Thủ đô. Chia sẻ về nội dung này trong Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, ông Trịnh Quang Dũng cho biết, sông Hồng là một trong những trục động lực quan trọng nhất của thành phố Hà Nội. Trục động lực này đóng vai trò kết nối hai bờ Bắc - Nam, qua đó, hình thành cấu trúc đô thị phát triển hài hòa hai bên sông.

Thực tế cho thấy, nhiều thành phố lớn trên thế giới đều phát triển theo mô hình đô thị hai bên sông. Tuy nhiên, tại Hà Nội, cấu trúc này đến nay vẫn chưa được hình thành rõ nét, do tồn tại những rào cản nhất định. Đặc biệt, bài toán đặt ra là phải dung hòa giữa phát triển đô thị với yêu cầu đảm bảo an toàn phòng, chống lũ và các yếu tố quy hoạch liên quan.

Ông Trịnh Quang Dũng trao đổi tại chương trình. Ảnh: Quang Thái

Theo ông Trịnh Quang Dũng, trong đồ án quy hoạch, "thế" phát triển của Hà Nội từ "quay lưng" vào sông đã thay đổi sang "quay mặt" ra sông, biến sông Hồng trở thành không gian "mặt tiền", là trục cảnh quan chủ đạo của đô thị. Từ góc nhìn trên các tuyến giao thông đường thủy, hình ảnh Hà Nội sẽ hiện lên như một đô thị ven sông hiện đại, giàu bản sắc.

Bên cạnh đó, sông Hồng còn được định vị là trục di sản văn hóa - biểu tượng mới của Thủ đô. Dọc hai bên sông sẽ hình thành hệ thống công viên cây xanh, các công trình văn hóa mang tính biểu tượng, đồng thời, kết nối các di tích lịch sử, làng nghề truyền thống như: Cổ Loa, Bát Tràng…, tạo thành tuyến du lịch văn hóa đặc sắc.

“Đối với các khu vực có điều kiện khai thác, chúng tôi sẽ sử dụng hiệu quả quỹ đất để tạo nguồn lực đầu tư trở lại cho phát triển hạ tầng và không gian ven sông. Qua đó, từng bước hình thành các trung tâm mới về tài chính, văn hóa, nghệ thuật và lịch sử dọc theo sông Hồng, góp phần tái cấu trúc không gian đô thị Hà Nội theo hướng hiện đại, bền vững”, ông Trịnh Quang Dũng nói.

Sông Hồng sẽ mang lại giá trị chiến lược

Chia sẻ về việc phát huy tối đa giá trị của sông Hồng đối với sự phát triển của Thủ đô, Tiến sĩ Nguyễn Quang cho rằng, trong quy hoạch tổng thể, sông Hồng được định hướng với nhiều cấu phần. Bên cạnh vai trò về giao thông và cảnh quan, các giá trị về văn hóa, du lịch, không gian công cộng và nâng cao chất lượng sống của người dân cũng được đặc biệt chú trọng.

Cũng theo Tiến sĩ Nguyễn Quang, có thể khẳng định, sông Hồng là một tài sản chiến lược của Hà Nội, song đến nay vẫn chưa được khai thác tương xứng. Lịch sử hình thành và phát triển của dòng sông gắn bó chặt chẽ với Thủ đô, lưu giữ những ký ức quan trọng thông qua hệ thống làng mạc, đình, chùa, các cộng đồng dân cư sinh sống dọc hai bờ. Câu chuyện khai thác sông Hồng đã được bàn luận từ lâu, song vẫn tồn tại những băn khoăn giữa bài toán trị thủy, phòng, chống lũ với việc phát triển và khai thác không gian ven sông.

Tiến sĩ Nguyễn Quang trả lời câu hỏi tại chương trình.

Từ tình hình thực tế có thể thấy, trong khi còn nhiều do dự, các hoạt động phát triển tự phát dọc hai bên bờ sông đã diễn ra, gây khó khăn cho công tác quy hoạch, tái định cư và chỉnh trang đô thị. Do đó, việc giải quyết đồng bộ các vấn đề về trị thủy, quản lý nguồn nước, cũng như huy động nguồn lực để tái cấu trúc không gian ven sông Hồng là yêu cầu cấp thiết. Việc hình thành hành lang xanh, công viên ven sông sẽ tạo nên một trục phát triển bền vững, góp phần cải thiện cảnh quan và tăng khả năng thích ứng biến đổi khí hậu.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều đô thị đã phát triển thành công các hành lang sinh thái gắn với đổi mới sáng tạo dọc theo các dòng sông, qua đó, nâng cao chất lượng không gian đô thị. Sông Hồng là trục văn hóa đặc sắc, hội tụ các giá trị di sản vật thể và phi vật thể thông qua hệ thống làng nghề, di tích lịch sử, đời sống cộng đồng ven sông. Nếu được kết nối hiệu quả giữa khu đô thị cũ và mới, các giá trị này sẽ tạo ra sức hút lớn, gia tăng bản sắc và sức sống cho đô thị.

Thêm nữa, việc phát triển hệ thống không gian công cộng, công viên cây xanh ven sông sẽ góp phần khắc phục tình trạng thiếu hụt không gian sinh hoạt chung của Hà Nội, đồng thời, tạo điều kiện cho các hoạt động văn hóa, giải trí, sáng tạo - đặc biệt là cho giới trẻ. Đây cũng là nền tảng để phát triển kinh tế sáng tạo, du lịch và các trung tâm đổi mới gắn với không gian sông nước. Có thể khẳng định, nếu được khai thác hợp lý, sông Hồng sẽ mang lại giá trị chiến lược to lớn cho Hà Nội.

Cần đánh thức tiềm năng đô thị sáng tạo phía Tây

Trả lời câu hỏi về diện mạo phát triển mới đang hình thành tại khu vực phía Tây Thủ đô, Tiến sĩ Nguyễn Quang cho rằng, định hướng phát triển khu công nghệ cao gắn với khu đại học và Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam đã được đặt ra từ gần 30 năm trước. Tuy nhiên, phải đến những năm gần đây, khu vực này mới thực sự có bước chuyển mạnh mẽ, đặc biệt sau khi công tác quản lý khu công nghệ cao được chuyển về Hà Nội.

Hiện nay, khu vực này đã bắt đầu thu hút được nhiều doanh nghiệp, trường đại học cũng như một lực lượng lao động đến làm việc, sinh sống. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành một đô thị mới đúng nghĩa. Tuy vậy, thách thức lớn nhất vẫn là hạ tầng kết nối, nhất là hệ thống đường sắt đô thị. Nếu giải quyết được bài toán này, tiềm năng phát triển của khu vực phía Tây sẽ được phát huy mạnh mẽ hơn nữa.

Tiến sĩ Nguyễn Quang cũng nhấn mạnh, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để nâng cao năng lực cạnh tranh, mỗi thành phố cần hình thành các khu đô thị sáng tạo – nơi thu hút nhân tài và tạo ra không gian đổi mới. Do đó, cần một cách tiếp cận mới trong phát triển khu vực phía Tây, hướng tới xây dựng các “hạt nhân” tích hợp đầy đủ chức năng sống, làm việc, giải trí và dịch vụ đủ sức hút người dân đến sinh sống lâu dài.

Theo ông, trục đại lộ Thăng Long với các dự án như Smart City, Bắc An Khánh và các khu đô thị mới dọc Vành đai 3,5 đang tạo ra nền tảng kết nối quan trọng. Song, cần có sự liên kết chặt chẽ hơn giữa các khu vực này để thúc đẩy nhu cầu phát triển và hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ, qua đó tạo động lực cho toàn bộ khu vực phía Tây bứt phá.

9 cực phát triển và 3 điều kiện giãn dân

Theo ông Trịnh Quang Dũng, đối với quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, 9 cực phát triển được xác định. Tuy nhiên, để phát triển 9 cực này, cần có các kế hoạch và chương trình hành động cụ thể. Trong kế hoạch, dự kiến cực thứ nhất là sông Hồng; cực thứ hai là khu vực phía Bắc; cực thứ ba là khu vực phía Đông, nhằm hoàn chỉnh cấu trúc của đô thị trung tâm.

Ngoài ra, dự kiến còn có cực đô thị ở phía Tây và cực đô thị ở phía Nam. Nội dung này sẽ được triển khai đồng thời, theo kế hoạch từng năm của quy hoạch chung.

Để có thể giãn dân ra các khu vực ngoại vi, cần ba yếu tố: Thứ nhất là hạ tầng kết nối. Thứ hai là xây dựng đồng bộ hệ thống hạ tầng của khu vực, bao gồm cả hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Thứ ba, quan trọng nhất, là việc làm.

Theo đó, các trường đại học, các cơ sở sản xuất và các cơ sở dịch vụ cần được di dời và khi hình thành đô thị, sẽ hình thành các hệ thống dịch vụ đi kèm.

Ở nước ngoài, những bài toán tương tự đã được xử lý theo cách đồng bộ và cần thời gian. Đối với định hướng của thành phố, việc này sẽ được thực hiện theo hình thức kêu gọi các nhà đầu tư chiến lược. Việc tránh đầu tư dàn trải, nhỏ lẻ cũng hết sức cần thiết, để tránh phá vỡ quy hoạch và bảo đảm xây dựng đồng bộ hệ thống hạ tầng. Thành phố sẽ kêu gọi các nhà đầu tư chiến lược đầu tư đồng bộ trên quy mô một khu vực lớn, bao gồm cả hạ tầng kết nối và hạ tầng khu vực. Khi hệ thống hạ tầng kết nối và việc làm được xây dựng đồng bộ, người dân sẽ tự nguyện di dời, qua đó tránh tạo áp lực và bức xúc trong xã hội.

Xây dựng cơ chế thu hút đầu tư, sử dụng đất hợp lý

Hà Nội là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế của cả nước. Chính vì vậy, Thủ đô giữ vai trò đặc biệt trong dẫn dắt và kết nối phát triển vùng.

Trong quá trình liên kết nhằm tạo ra các dòng chảy hàng hóa và khai thác lợi thế cạnh tranh của từng địa phương, Hà Nội đóng vai trò cung cấp nguồn lực tri thức, đóng góp hàm lượng chất xám, đồng thời là một thị trường lớn.

Nhờ đó, các dòng chảy hàng hóa, tri thức và văn hóa có điều kiện lan tỏa, kết nối hiệu quả giữa các địa phương. Bên cạnh đó, bản thân Hà Nội cũng là một trung tâm sáng tạo, có khả năng dẫn dắt mô hình phát triển cho các tỉnh, thành phố trong khu vực.

Theo chuyên gia, điều quan trọng là phải khai thác hiệu quả lợi thế cạnh tranh của từng vùng, đồng thời, thông qua liên kết để giải quyết các thách thức mang tính liên vùng, như biến đổi khí hậu, xử lý chất thải, phát triển không gian và quản lý lưu vực sông. Đây là những vấn đề không thể do một địa phương đơn lẻ tự giải quyết, mà đòi hỏi vai trò dẫn dắt chiến lược của Hà Nội.

Thành phố Hà Nội. Ảnh Quang Thái

Quy hoạch Thủ đô chỉ thành công khi được hiện thực hóa bằng thể chế và hành động

Theo Tiến sĩ Nguyễn Quang, để Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm thật sự trở thành công trình của trí tuệ, của trách nhiệm và khát vọng phát triển, điều quan trọng không chỉ nằm ở tầm nhìn, hay khung chiến lược, mà ở cách hiện thực hóa những định hướng đó.

Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống thể chế, tức là xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ và hiệu quả. Trên cơ sở Luật Thủ đô, phải thiết lập các cơ chế đủ mạnh để thu hút đầu tư, đồng thời, tạo điều kiện cho việc thu hồi, khai thác và phát huy giá trị gia tăng của đất đai. Bên cạnh đó, thành phố cần có các cơ chế hợp tác, liên kết kinh tế nhằm triển khai quy hoạch một cách thống nhất, đặc biệt đối với các khu vực phát triển mới.

Thứ hai, quy hoạch cần được cụ thể hóa thành các giai đoạn phát triển với những ưu tiên rõ ràng và kế hoạch hành động chi tiết. Từ đó, từng bước chuyển hóa thành các chương trình, dự án cụ thể. Quá trình này đòi hỏi phải tạo ra các không gian đối thoại cởi mở giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước và các chủ thể tham gia phát triển.

Thứ ba, cần xác định rõ các cơ chế tài chính phù hợp để đảm bảo nguồn lực thực hiện quy hoạch. Bởi lẽ, nếu thiếu nguồn lực, quy hoạch dù tốt đến đâu cũng khó có thể đi vào thực tiễn.

Cuối cùng, yếu tố quyết định chính là tổ chức thực hiện, với yêu cầu về cam kết chính trị mạnh mẽ từ lãnh đạo và hệ thống giám sát thông qua các chỉ số đánh giá cụ thể. Quá trình triển khai cần có sự điều chỉnh linh hoạt, nhưng vẫn phải bảo đảm tính nhất quán với chiến lược phát triển chung của Hà Nội.

“Chỉ khi hội tụ đầy đủ các yếu tố này, quy hoạch Thủ đô mới có thể thực sự đi vào cuộc sống, trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững trong dài hạn”, Tiến sĩ Nguyễn Quang nhấn mạnh.

Nhóm PV