Hà Nội tìm cách biến lợi thế nhân lực thành sức mạnh tăng trưởng

Tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III (CEF III), diễn ra chiều 8/10, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp cho rằng nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những lợi thế lớn của Hà Nội, nhưng lợi thế này chưa tự động chuyển hóa thành động lực tăng trưởng.

Diễn đàn do UBND TP. Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) tổ chức, với chủ đề "Động lực tăng trưởng từ nguồn nhân lực chất lượng cao".

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME Mạc Quốc Anh phát biểu. Ảnh: D.Khánh

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME Mạc Quốc Anh nhấn mạnh, nhân lực không còn đơn thuần là yếu tố đầu vào mà đang trực tiếp quyết định năng suất, khả năng đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo ông, bài toán nhân lực cần được giải quyết trong mối liên hệ với các nguồn lực khác của nền kinh tế, từ công nghệ, vốn, dữ liệu đến thị trường và khả năng tham gia chuỗi giá trị.

PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định Hà Nội có lợi thế đặc biệt khi tập trung hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ chuyên gia cùng các điều kiện thuận lợi về khoa học, giáo dục, văn hóa và kết nối quốc tế. Đây là những nguồn lực không phải địa phương nào cũng có được.

Tuy nhiên, theo ông, sở hữu nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đồng nghĩa với việc có năng lực tăng trưởng tương ứng. Điều quan trọng là phải chuyển nguồn lực con người thành năng lực thực tế của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Chất lượng nhân lực vì thế không nên chỉ được đánh giá qua bằng cấp, mà cần nhìn vào kết quả người lao động, chuyên gia và nhà quản trị tạo ra, như năng suất, sản phẩm, công nghệ, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Để khai thác lợi thế này, ông Thiên cho rằng Hà Nội cần tạo ra những nhiệm vụ đủ lớn để người có năng lực phát huy, đồng thời gắn quyền hạn với trách nhiệm và kết quả thực hiện. Khi người giỏi được giao đúng việc, có không gian phát huy năng lực và được đánh giá bằng sản phẩm cụ thể, nguồn nhân lực mới thực sự trở thành nguồn lực phát triển.

Từ góc nhìn này, Hòa Lạc được gợi mở như một không gian kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và hệ thống thiết bị dùng chung với những nhiệm vụ nghiên cứu, sản xuất cụ thể. Thay vì hoạt động riêng lẻ, các chủ thể có thể cùng giải quyết những bài toán thực tế của nền kinh tế, qua đó chuyển tri thức thành công nghệ, sản phẩm và giá trị thương mại.

PGS.TS Trần Đình Thiên trình bày tại Diễn đàn. Ảnh:D.Khánh

Doanh nghiệp thiếu lao động có kỹ năng phù hợp

Từ thực tiễn thị trường lao động, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam Trần Thị Phương Lan cho biết, riêng tháng 8/2026, doanh nghiệp Hà Nội có nhu cầu tuyển dụng khoảng 38.000 vị trí việc làm.

Tuy nhiên, vấn đề không đơn thuần là thiếu lao động về số lượng, mà là khó tìm được người có kỹ năng phù hợp vào đúng thời điểm doanh nghiệp cần.

Trong lĩnh vực sản xuất, nhu cầu nhân lực đang chuyển mạnh sang các kỹ năng tự động hóa, phân tích dữ liệu, kiểm soát chất lượng, bảo trì thiết bị thông minh, quản lý năng lượng và đáp ứng tiêu chuẩn xanh.

Ở lĩnh vực bán lẻ, người lao động không chỉ cần kỹ năng bán hàng truyền thống mà còn phải thành thạo thương mại điện tử, bán hàng đa kênh, thanh toán số, quản trị dữ liệu khách hàng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Sự thay đổi này cho thấy khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động ngày càng thể hiện rõ ở yêu cầu về kỹ năng. Doanh nghiệp cần những nhân sự có khả năng thích ứng với công nghệ và trực tiếp tạo ra hiệu quả công việc, trong khi chương trình đào tạo phải liên tục cập nhật để theo kịp sự thay đổi của thị trường.

Từ thực tế đó, các ý kiến tại diễn đàn đề xuất chuyển cách tiếp cận từ đào tạo những gì cơ sở giáo dục có khả năng cung cấp sang đào tạo những năng lực doanh nghiệp và nền kinh tế thực sự cần.

Một giải pháp được nhấn mạnh là mô hình "doanh nghiệp đặt hàng - nhà trường đào tạo". Theo đó, doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành đến đánh giá kết quả và tuyển dụng.

Cách làm này được kỳ vọng rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và việc làm, đồng thời giúp chương trình đào tạo phản ánh sát hơn những thay đổi về công nghệ, phương thức sản xuất và yêu cầu thị trường.

Cùng với đó, Diễn đàn đề xuất xây dựng "Bản đồ nhân lực Hà Nội", kết nối dữ liệu về người lao động, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, vị trí việc làm, kỹ năng, tiền lương và nhu cầu tuyển dụng.

Nếu được triển khai hiệu quả, công cụ này không chỉ hỗ trợ kết nối cung - cầu lao động mà còn giúp thành phố nhận diện những ngành thiếu nhân lực, dự báo nhu cầu tuyển dụng và điều chỉnh hoạt động đào tạo phù hợp với quá trình chuyển dịch kinh tế.

Theo các đề xuất tại diễn đàn, Hà Nội cần ưu tiên phát triển 5 nhóm nhân lực, gồm nhân lực kỹ thuật phục vụ sản xuất hiện đại; nhân lực công nghệ và dữ liệu; nhân lực quản trị chuỗi cung ứng; nhân lực bán lẻ hiện đại; đội ngũ quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp.

Riêng nhân lực công nghệ, việc đào tạo cần gắn với các lĩnh vực ứng dụng cụ thể như AI trong sản xuất, logistics, bán lẻ, marketing và quản trị chuỗi cung ứng, thay vì chỉ tập trung vào kiến thức công nghệ nói chung.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ mô hình nhà trường đào tạo, doanh nghiệp tuyển dụng sang cơ chế Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cùng tham gia, cùng chịu trách nhiệm về chất lượng nhân lực.

Theo đó, lợi thế về hệ thống giáo dục, nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia của Hà Nội chỉ có thể phát huy đầy đủ khi được kết nối chặt chẽ với nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Thước đo cuối cùng của nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là số người được đào tạo, mà là năng suất, công nghệ, sản phẩm và giá trị gia tăng tạo ra cho nền kinh tế.