'Hạ tầng mềm' để nâng sức cạnh tranh cho du lịch Việt
Việt Nam tăng 7 bậc so với năm 2024, xếp thứ 52 trong số 110 nền kinh tế về năng lực phát triển du lịch theo đánh giá năm 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Tuy nhiên, đằng sau những bước tiến tích cực trên bảng xếp hạng, ngành du lịch đang đứng trước bài toán đổi mới tư duy quản trị, tháo gỡ điểm nghẽn liên kết và chuyển mạnh sang thu hút dòng khách chi tiêu cao.

Đưa yếu tố văn hóa vào khai thác trọn vẹn giá trị và tiềm năng của kinh tế du lịch. (Ảnh: Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam)
Vị thế và thách thức của ngành kinh tế mũi nhọn
Theo ông Nguyễn Trùng Khánh, Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, du lịch Việt Nam đang khẳng định vai trò của một ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và tạo động lực phát triển cho nhiều địa phương. Những kết quả này phản ánh sức hấp dẫn của điểm đến, cùng nỗ lực của doanh nghiệp, địa phương và người làm du lịch trong phát triển sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và quảng bá hình ảnh đất nước.
Minh chứng rõ nét cho bước tiến này là Báo cáo chỉ số Năng lực phát triển du lịch 2026 của WEF cho thấy, Việt Nam đạt 4,15 điểm, xếp thứ 52, tăng 7 bậc so với năm 2024 và tăng 10 bậc so với năm 2019, với nhiều yếu tố nền tảng được cải thiện rõ rệt, từ hạ tầng, tài nguyên du lịch đến môi trường, sự an toàn và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.
Tuy nhiên, đại diện Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho rằng, thứ hạng chỉ là một phương diện tham chiếu. Điều quan trọng là sử dụng kết quả đánh giá để nhận diện đúng những điểm mạnh cần phát huy, những hạn chế cần khắc phục và những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư. Theo đó, nâng cao chất lượng hạ tầng và dịch vụ, chất lượng môi trường tự nhiên, cải thiện môi trường kinh doanh, phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ tài nguyên, thúc đẩy chuyển đổi số và gia tăng đóng góp kinh tế - xã hội của du lịch mới là những định hướng trọng tâm để phát triển du lịch bền vững.
Bên cạnh đó, theo định hướng phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, mô hình phát triển của toàn ngành sẽ chuyển mạnh từ số lượng sang chất lượng, hướng tới các giá trị thông minh, xanh và sáng tạo.
Dù định hướng đã rõ, nhưng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng chất lượng, việc nhận diện thẳng thắn các rào cản từ thực tiễn thị trường là yêu cầu cấp thiết. Dưới góc độ hiệp hội và doanh nghiệp, ông Vũ Quốc Trí, Tổng Thư ký Hiệp hội Du lịch Việt Nam nhận định, muốn tháo gỡ điểm nghẽn cản trở sự phát triển của du lịch Việt Nam, việc phát triển sản phẩm, dịch vụ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường, đồng thời tính đến các yếu tố về giá cả và khả năng cạnh tranh.
Một trong những rào cản lớn hiện nay nằm ở tính liên ngành và liên vùng. Về tính liên ngành, du lịch không thể phát triển độc lập mà cần sự phối hợp đồng bộ của nhiều ngành, lĩnh vực. Chẳng hạn, để tạo điều kiện thuận lợi cho khách đi lại, ngành du lịch cần sự phối hợp chặt chẽ của Bộ Ngoại giao, Bộ Công an và Bộ Xây dựng trong các vấn đề liên quan đến thị thực, xuất nhập cảnh và kết nối đường bay.
Tương tự, đối với tính liên vùng, một hành trình của khách quốc tế đến Việt Nam thường không chỉ giới hạn ở một địa phương. Du khách có thể đến Hà Nội, sau đó tiếp tục tham quan Ninh Bình, Lào Cai, Hà Giang và nhiều địa phương khác. Vì vậy, nếu một địa phương có điều kiện thuận lợi nhưng các địa phương còn lại thiếu kết nối, liên kết chuỗi, sẽ tạo ra điểm nghẽn đối với toàn bộ hành trình của du khách, ông Vũ Quốc Trí nêu vấn đề.
Cùng nhìn nhận về rào cản trong khâu đón khách từ góc độ doanh nghiệp lữ hành, theo ông Nguyễn Hữu Cường, Tổng Giám đốc Tràng An Travel, chính sách thị thực tác động trực tiếp đến khả năng bán tour, đặc biệt đối với nhóm khách đặt tour sát ngày, khách du lịch MICE và các đoàn khách kết hợp hành trình liên tuyến qua nhiều quốc gia Đông Nam Á. Nếu thủ tục phức tạp hoặc thời gian xét duyệt kéo dài, du khách có thể chuyển sang lựa chọn điểm đến khác. Bên cạnh đó, những hạn chế về thời gian lưu trú và gia hạn thị thực cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc khai thác các sản phẩm nghỉ dưỡng dài ngày, du lịch chuyên sâu - vốn là những phân khúc có khả năng mang lại giá trị kinh tế cao.
Đi sâu vào giá trị giữ lại cho nền kinh tế
Từ những điểm nghẽn nêu trên, bài toán đặt ra cho ngành du lịch không chỉ dừng lại ở việc đếm số lượng khách, mà phải đi sâu vào chất lượng dòng tiền và trải nghiệm thực chất. Tiến sĩ Tạ Duy Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch đặt vấn đề: câu hỏi cần trả lời hiện nay là mỗi lượt khách tạo ra bao nhiêu giá trị, mỗi ngày lưu trú tạo thêm bao nhiêu giá trị tiêu dùng, và bao nhiêu trong số đó thực sự được giữ lại cho nền kinh tế. Do đó, cần xây dựng “hạ tầng mềm của trải nghiệm và chi tiêu”: thẻ tham quan tích hợp, thanh toán, hoàn thuế, lịch sự kiện, giao thông và dữ liệu hành vi khách cần được kết nối với nhau, qua đó khắc phục tình trạng phát triển manh mún, na ná nhau từ phố đi bộ, chợ đêm đến điểm check-in giữa các địa phương.
Đồng quan điểm về yêu cầu nâng cao hàm lượng giá trị, từ góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Trùng Khánh nhấn mạnh, Việt Nam cần phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng giá trị kinh tế, kéo dài thời gian lưu trú, nâng cao mức chi tiêu và đặc biệt là nâng cao trải nghiệm, sự hài lòng của khách. Sự thay đổi này cần diễn ra đồng bộ ở cả tư duy quản lý, hoạt động đầu tư, kinh doanh và cung cấp dịch vụ. Cụ thể, doanh nghiệp cần tiếp tục đổi mới sản phẩm, nâng cao chất lượng phục vụ, ứng dụng công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực chuyên nghiệp. Các địa phương cũng cần khai thác hiệu quả hơn giá trị văn hóa, tài nguyên và bản sắc riêng. Mọi đổi mới cần hướng đến những giá trị thực chất để du khách cảm nhận trong suốt hành trình. Đây trở thành yếu tố quyết định sức hấp dẫn cũng như năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam.
Để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh, nhiều giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và doanh nghiệp đang được kiến nghị triển khai. Theo ông Vũ Quốc Trí, một trong những vấn đề mà cộng đồng doanh nghiệp đang thiếu và mong muốn được Nhà nước đồng hành là khả năng đưa sản phẩm du lịch ra thị trường quốc tế. Vì vậy, cần có chương trình xúc tiến, quảng bá du lịch cấp quốc gia với nguồn kinh phí do Nhà nước đầu tư để giới thiệu hình ảnh và điểm đến Việt Nam ra thế giới. Song song với xúc tiến, bài toán nhân lực cũng cần được giải quyết căn cơ khi hiện nay ngành du lịch không thiếu lao động về số lượng song còn thiếu nhân lực chất lượng cao, có khả năng làm việc hiệu quả. Muốn phát triển theo chiều sâu, ngành cần những người được đào tạo bài bản, có kiến thức chuyên môn rộng, chuyên sâu và tâm huyết với nghề.
Bên cạnh xúc tiến và nhân lực, đòn bẩy về chính sách mở cửa thị trường cũng giữ vai trò then chốt. Về giải pháp mở rộng thị trường, ông Nguyễn Hữu Cường đề xuất Việt Nam cần tiếp tục ưu tiên các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, đồng thời mở rộng cơ hội thu hút khách từ các nước châu Âu, Mỹ, Canada, Australia... Cùng với đó, cần nghiên cứu chính sách thị thực dài hạn, cho phép nhập cảnh nhiều lần, đơn giản hóa thủ tục gia hạn và xây dựng cơ chế thuận lợi dành cho khách nghỉ dưỡng dài ngày, khách MICE, khách du lịch golf và du lịch chăm sóc sức khỏe. Quan trọng hơn, Việt Nam cần chuyển từ tư duy thu hút số lượng lớn du khách sang chú trọng thu hút nhóm khách có khả năng chi tiêu cao, lưu trú dài ngày và quay trở lại nhiều lần.
