Hai khung giờ 'nhạy cảm' dễ xảy ra đột quỵ

Nhồi máu não, hay còn gọi là đột quỵ thiếu máu cục bộ, chiếm khoảng 70% tổng số các ca đột quỵ. Nhiều người cho rằng đột quỵ xảy ra bất ngờ, nhưng thực tế, bệnh có liên quan chặt chẽ đến nhịp sinh học của cơ thể.

Các chuyên gia thần kinh học tại Bệnh viện Đại học Y Liên hợp Bắc Kinh (Trung Quốc) cảnh báo hai khoảng thời gian - sau khi thức dậy vào buổi sáng và trước khi ngủ vào ban đêm - là "cửa sổ nguy hiểm" đối với nhồi máu não, theo Sohu.

Hai "khung giờ nguy hiểm"

Báo cáo "Phòng chống và Kiểm soát Đột quỵ Trung Quốc năm 2023" cho thấy:

Khung thời gian từ 6h đến 10h sáng: Tỷ lệ mắc đột quỵ thiếu máu cục bộ cao hơn khoảng 35% so với các thời điểm khác.
Khung thời gian 23h khuya đến 1h sáng: Huyết áp dao động mạnh và tim hoạt động kém linh hoạt hơn, dễ hình thành cục máu đông.

Một nghiên cứu từ Trường Y tế Công cộng Harvard (Mỹ) cũng chỉ ra sự suy giảm hoạt động thần kinh giao cảm và tăng độ nhớt máu vào ban đêm, kết hợp với thói quen sinh hoạt không lành mạnh, có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Điều này có thể là do vào sáng sớm, sau một đêm ngủ, cơ thể rơi vào trạng thái thiếu nước sau một đêm dài, máu trở nên đặc hơn, trong khi huyết áp lại tăng nhanh khi thay đổi tư thế, dễ dẫn đến vỡ mảng xơ vữa và hình thành huyết khối.

Ngược lại, ban đêm là lúc huyết áp xuống thấp nhất. Sự thay đổi cảm xúc đột ngột, thức khuya hoặc uống quá nhiều rượu bia vào thời điểm này sẽ khiến mạch máu bị rối loạn, làm tăng nguy cơ tắc mạch.

Bên cạnh đó, đêm khuya và sáng sớm là thời điểm các thành viên trong gia đình ít để ý, không nhận thấy những thay đổi của người bệnh, có thể làm chậm trễ việc tìm kiếm sự trợ giúp y tế và làm tăng nguy cơ tử vong.

Sáng sớm và đêm khuya là hai khung giờ nguy hiểm dễ xảy ra đột quỵ. Ảnh: Shutterstock.

Những điều cần tránh làm vào 2 thời điểm này

Trong 2 thời điểm này, có 6 việc bạn nên làm ít hơn hoặc cẩn thận để làm giảm nguy cơ đột quỵ:

Tập thể dục cường độ cao khi bụng đói

Nhiều người có thói quen chạy bộ, tập nặng ngay khi vừa thức dậy để đốt mỡ. Tuy nhiên, lượng đường trong máu thấp khi bụng đói dẫn đến tình trạng thiếu máu cung cấp cho tim và não. Điều này khiến cơ thể thiếu năng lượng và máu còn đặc, việc vận động mạnh có thể làm giảm tưới máu não, tăng nguy cơ đột quỵ.

Bật dậy ngay sau khi tỉnh giấc

Việc thay đổi tư thế đột ngột từ nằm sang đứng khiến huyết áp dao động mạnh, dễ gây chóng mặt, thậm chí ngất xỉu - đặc biệt nguy hiểm với người lớn tuổi. Nên nằm yên trong khoảng 2-3 phút sau khi tỉnh giấc, rồi từ từ đứng dậy để huyết áp có thời gian ổn định.

Kích động, tranh cãi vào ban đêm

Ban đêm là thời gian cơ thể cần nghỉ ngơi, xảy ra căng thẳng hoặc xúc động mạnh sẽ khiến huyết áp tăng đột ngột, tạo điều kiện hình thành huyết khối.

Uống rượu, ăn đồ ăn cay, mặn trước khi ngủ

Rượu bia và thực phẩm cay, nhiều muối làm huyết áp và nhịp tim biến động, đồng thời khiến máu đặc hơn vào ban đêm, làm tăng nguy cơ đột quỵ vào sáng hôm sau. Nên tránh uống rượu và thực phẩm nhiều gia vị trong vòng 4 giờ trước khi ngủ.

Thức khuya, dùng điện thoại và ngồi lâu

Ánh sáng xanh từ điện thoại làm rối loạn nhịp sinh học, trong khi việc ngồi lâu khiến máu lưu thông kém, dễ hình thành cục máu đông. Đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Rặn mạnh khi đi vệ sinh buổi sáng

Nhiều người có thói quen đi vệ sinh ngay sau khi thức dậy vào buổi sáng. Việc rặn quá mạnh khi bị táo bón có thể gây áp lực ổ bụng tăng lên, dẫn đến huyết áp tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn. Điều này làm tăng nguy cơ vỡ mảng xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông - nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ.

Cẩm nang nhận diện dấu hiệu đột quỵ. Đồ họa: B.Huệ.

Làm gì để giảm nguy cơ đột quỵ?

Ngoài việc tránh làm những thói quen xấu trên, các chuyên gia khuyến cáo phòng ngừa luôn quan trọng hơn điều trị. Một số nguyên tắc cần ghi nhớ:

- Uống một cốc nước ấm (200-300 ml) trong vòng 10 phút ngay sau khi thức dậy để giảm độ đặc của máu và ngăn ngừa sự dao động huyết áp vào buổi sáng. Ngoài ra, duy trì lượng nước uống hàng ngày khoảng 1.500-2.000 ml và tránh uống quá nhiều nước cùng một lúc.

- Kiểm soát ba chỉ số ở mức an toàn: Huyết áp (dưới 140/90 mmHg), đường huyết lúc đói (dưới 7,0 mmol/L) và cholesterol lipoprotein mật độ thấp (dưới 1,8 mmol/L).

- Ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi ngày, hạn chế thức khuya.

- Tập thể dục đều đặn, tối thiểu 150 phút/tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe. Nên ăn nhẹ, đồ ăn dễ tiêu hóa trước khi tập luyện vào buổi sáng.

- Duy trì chế độ ăn uống cân bằng: Giảm lượng muối (không quá 5 gram mỗi ngày), ăn ít dầu mỡ và đường; tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein chất lượng cao.

- Nhận biết trước các dấu hiệu cảnh báo: Trước khi đột quỵ xảy ra, có thể xuất hiện cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA), đặc trưng bởi cảm giác tê bì nhẹ ở các chi, miệng chảy xệ, nói lắp và nhìn mờ. Hiệp hội Tim mạch Mỹ cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong vòng 90 ngày sau TIA cao tới 10-20%, và cần được chăm sóc y tế ngay lập tức.