Hải quan kiến tạo hành lang pháp lý mới cho logistics hiện đại

Đề xuất cơ chế đặc thù cho nhà đầu tư chiến lược

Tại Diễn đàn Logistics kết nối các khu vực với chủ đề “Tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu - Cơ hội mới cho logistics Việt Nam” do Bộ Công Thương tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ông Vương Tuấn Nam - Phó Trưởng ban Giám sát quản lý về Hải quan (Cục Hải quan) cho biết, ngành Hải quan đang đề xuất nhiều cơ chế mới nhằm tạo thuận lợi cho nhà đầu tư. Đồng thời, hoàn thiện khung pháp lý để nâng cao năng lực cạnh tranh logistics Việt Nam.

Theo ông Nam, Bộ Tài chính đang phối hợp với Bộ Tư pháp xây dựng nhiều dự án luật quan trọng. Trong đó có Luật Phát triển đô thị và Luật Khu kinh tế đặc biệt. Các dự thảo luật này sẽ tạo nền tảng pháp lý cho hàng loạt mô hình phát triển mới như khu thương mại tự do (Free Trade Zone), trung tâm logistics tổng hợp (logistics hub), cảng mở (Open Port), khu phi thuế quan và các khu chức năng áp dụng cơ chế hải quan riêng.

Ông Vương Tuấn Nam - Phó Trưởng ban Giám sát quản lý về Hải quan (Cục Hải quan) chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: Việt Dũng.

Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, việc hoàn thiện thể chế sẽ mở ra cơ hội lớn để thu hút các nhà đầu tư chiến lược tham gia phát triển hạ tầng logistics.

Đáng chú ý, trong lĩnh vực hải quan, cơ quan soạn thảo đang đề xuất áp dụng cơ chế tương tự doanh nghiệp ưu tiên nhưng bãi bỏ nhiều điều kiện hiện hành. Theo đó, các nhà đầu tư chiến lược có thể được hưởng chính sách thuận lợi ngay từ khi triển khai dự án, thay vì phải đáp ứng các tiêu chí về kim ngạch xuất nhập khẩu hay thời gian chấp hành pháp luật tối thiểu hai năm như quy định hiện nay.

Đối với khu phi thuế quan, Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu cơ chế kết nối thông suốt với trung tâm logistics và cảng biển, giảm tối đa thủ tục hành chính, qua đó tạo động lực hình thành làn sóng đầu tư mới vào các khu thương mại tự do.

Đẩy mạnh cửa khẩu thông minh

Bên cạnh hoàn thiện thể chế, ngành Hải quan đang triển khai nhiều chương trình hiện đại hóa quản lý.

Theo ông Nam, Cục Hải quan đang tham mưu Bộ Tài chính ban hành Thông tư về quản lý hải quan đối với mô hình cửa khẩu thông minh, trước mắt triển khai tại Lạng Sơn. Mô hình này sẽ kết nối dữ liệu trực tiếp giữa cơ quan chức năng Việt Nam và Trung Quốc, đồng thời từng bước nghiên cứu áp dụng phương tiện tự hành trong vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu.

Song song đó, ngành Hải quan cũng đang xây dựng mô hình cửa khẩu số, hướng tới việc xử lý toàn bộ thủ tục xuất nhập khẩu trên một nền tảng số thống nhất với sự tham gia của Hải quan, các cơ quan quản lý chuyên ngành và chính quyền địa phương.

Ở lĩnh vực hàng hải, Cục Hải quan đang xây dựng Đề án phát triển cảng biển thông minh trên nền tảng Hải quan số. Đồng thời, mô hình thông quan tập trung đang triển khai tại Chi cục Hải quan khu vực III (Hải Phòng) bước đầu cho kết quả tích cực khi 100% hồ sơ được số hóa, giúp doanh nghiệp hầu như không phải trực tiếp đến cơ quan hải quan làm thủ tục.

Một nội dung quan trọng khác là Bộ Tài chính đang chủ trì xây dựng mô hình kiểm tra chuyên ngành tập trung tại cửa khẩu. Trong đó Hải quan sẽ là đầu mối thực hiện cơ chế một cửa đối với nhiều nhóm hàng hóa, góp phần rút ngắn đáng kể thời gian thông quan.

Bởi năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ đến từ hạ tầng giao thông mà còn phụ thuộc rất lớn vào tốc độ xử lý thủ tục hành chính.

Chuyển đổi số là nhiệm vụ quan trọng

Đáng chú ý, hiện nay ngành Hải quan xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ mang tính quyết định trong bối cảnh thể chế, chính sách thay đổi rất nhanh. Chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục dịch chuyển, trong khi Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư quốc tế.

“Các mô hình kinh doanh mới, mô hình logistics mới cũng như các phương thức vận tải mới sẽ tiếp tục được nghiên cứu và thể chế hóa trong các văn bản pháp luật” - ông Nam nói.

Dự thảo Luật Hải quan (sửa đổi) đã được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đồng thời, Cục Hải quan cũng đang tham mưu xây dựng Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Hải quan và Thông tư hướng dẫn. Dự kiến cả 3 văn bản này sẽ được ban hành và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Đây sẽ là nền tảng pháp lý rất quan trọng để hỗ trợ phát triển logistics hiện đại, đặc biệt là vận tải đa phương thức, kết nối đồng bộ giữa cửa khẩu đường bộ, đường biển, đường sắt, sân bay, các khu logistics, khu thương mại tự do và khu phi thuế quan theo một quy trình thủ tục thống nhất.

Đại diện Cục Hải quan cũng đánh giá thương mại điện tử sẽ là một trong những động lực quan trọng của ngành logistics trong thời gian tới. Bởi sự tăng trưởng rất nhanh của thương mại điện tử đang làm thay đổi phương thức giao nhận hàng hóa cũng như cách thức quản lý của cơ quan nhà nước.

Với những nỗ lực cải cách của ngành Hải quan trong thời gian qua và thời gian tới, Việt Nam sẽ từng bước hình thành một hệ thống thủ tục thông quan hiện đại, minh bạch, thuận tiện, được vận hành trên nền tảng chuyển đổi số. Điều đó không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn mới mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh logistics, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong thời gian tới./.