Hàn Quốc hồi hương các bản khắc gỗ thời Joseon từ Mỹ

Ba bộ bản khắc gỗ vừa được hồi hương về Hàn Quốc. Ảnh: Cơ quan Di sản Hàn Quốc

The Korea Times dẫn thông tin từ Cơ quan Di sản Hàn Quốc (KHS) và Quỹ Di sản Văn hóa Hàn Quốc ở nước ngoài (OKCHF) cho biết, các bản khắc gỗ vừa được hồi hương từng được sử dụng để in tuyển tập văn học về những nhân vật quan trọng của giai đoạn cuối triều đại Joseon (1392–1910).

Cả ba bộ bản khắc gỗ đều được các công dân Mỹ đang đóng quân hoặc làm việc tại Hàn Quốc mang ra nước ngoài vào đầu những năm 1970 và giữ lại như vật kỷ niệm. Trong bối cảnh khi đó chưa có Luật Bảo vệ Di sản Văn hóa, những hiện vật này không được nhìn nhận như di sản mà bị xem như hàng hóa.

Để tăng tính trang trí, các bản khắc đã bị chỉnh sửa đáng kể: tay cầm và phụ kiện kim loại được gắn thêm để treo tường, bề mặt chạm khắc được sơn vàng và bạc.

Theo KHS và OKCHF, lịch sử của ba bộ hiện vật phản ánh một xu hướng phổ biến trong giai đoạn này, khi nhiều hiện vật văn hóa Hàn Quốc bị “đóng gói lại” thành đồ lưu niệm và âm thầm rời khỏi đất nước.

Tin rằng vẫn còn nhiều trường hợp tương tự chưa được phát hiện, hai cơ quan cho biết sẽ tiếp tục phối hợp theo dõi tại Mỹ nhằm xác định vị trí các tài liệu liên quan và khuyến khích việc hồi hương di sản.

Một trong ba bộ bản khắc được phục hồi là “Beonamjip”, khắc năm 1824. Tác phẩm tập hợp thơ và văn xuôi của Chae Je-gong (1720–1799), học giả kiêm quan lại triều Joseon thế kỷ XVIII. Năm 2015, bộ bản khắc này được ghi danh vào Danh mục Di sản Thế giới của UNESCO như một phần của di sản tư liệu mang tên chung “Bản khắc gỗ Khổng giáo ở Hàn Quốc”.

Các bản khắc “Beonamjip” ban đầu được mua từ một thương nhân đồ cổ Hàn Quốc và đưa sang Mỹ, sau đó được tặng cho gia đình Kim Eun-hye. Chủ sở hữu hiện tại đã quyết định hiến tặng hiện vật cho Hàn Quốc trong đợt hồi hương lần này.

Bộ thứ hai là “Cheokamjip”, được khắc năm 1917, ghi lại các bài viết của Kim Do-hwa (1825–1912), một lãnh đạo dân sự của lực lượng du kích đóng tại Andong trong cuộc nổi dậy chống Nhật năm 1895. Tác phẩm này cũng được ghi danh trong Sổ đăng ký Di sản Thế giới của UNESCO cùng nhóm “Bản khắc gỗ Khổng giáo ở Hàn Quốc”.

Các bản khắc “Cheokamjip” được Alan Gordon mua vào đầu thập niên 1970, khi ông làm việc tại văn phòng Hàn Quốc của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID).

Sau khi ông qua đời, vợ ông là Tamra Gordon đã lưu giữ hiện vật và năm ngoái liên hệ với Bảo tàng Nghệ thuật Châu Á Quốc gia Smithsonian để tìm hiểu khả năng hiến tặng. Cuối cùng, bộ sưu tập được trao trả cho Hàn Quốc thông qua KHS và OKCHF.

Bộ bản khắc thứ ba là “Songja Daejeon”, tập hợp các tác phẩm của học giả Nho giáo nổi tiếng Song Si-yeol (1607–1689). Tác phẩm được xuất bản lần đầu năm 1787, nhưng bản gốc đã bị phá hủy hoàn toàn đầu thế kỷ XX, trước khi được phục dựng lại vào năm 1926. Bộ hiện vật này cũng do Alan Gordon sưu tầm và sau đó chuyển cho em gái ông, Alicia Gordon, trước khi được đưa vào đợt hiến tặng lần này.

Việc các bản khắc gỗ thời Joseon trở về Hàn Quốc không chỉ mang ý nghĩa bổ sung hiện vật cho các bộ sưu tập quốc gia, mà còn gợi lại một giai đoạn lịch sử khi nhiều di sản bị thất lạc ra nước ngoài trong bối cảnh thiếu hành lang pháp lý bảo vệ.

Theo các chuyên gia di sản, những trường hợp như vậy cho thấy tầm quan trọng của hợp tác quốc tế và vai trò của các cá nhân, tổ chức trong việc trả lại những giá trị văn hóa đã bị rời xa nơi xuất xứ, góp phần hoàn thiện bức tranh ký ức lịch sử của một quốc gia.

MY KHÁNH