Hàng chục cơ sở dầu khí vùng Vịnh bị tấn công, thị trường có thể chao đảo đến cả sau chiến tranh

Theo phân tích của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tính đến ngày 24-3, hơn 40 nhà máy lọc dầu, mỏ khí đốt tự nhiên và các địa điểm năng lượng khác ở 9 quốc gia Trung Đông đã bị hư hại, kể từ khi xung đột Mỹ, Israel với Iran nổ ra, theo đài Al Jazeera.

Một số cơ sở bị tấn công bằng máy bay không người lái (UAV). Thậm chí, một số nơi bị tấn công nhiều lần.

Tình hình trên cho thấy các bên trong cuộc xung đột này dường như đang dành sự chú ý nhiều đến các cơ sở năng lượng – mục tiêu có khả năng gây ra thiệt hại kinh tế nghiêm trọng và gây ảnh hưởng lâu dài, ngay cả khi xung đột chấm dứt.

Khu công nghiệp Ras Laffan của QatarEnergy cung cấp khoảng 1/5 nguồn cung khí đốt hóa lỏng toàn cầu. Ảnh: AFP

Các cơ sở năng lượng ở Trung Đông bị nhắm mục tiêu

Hoạt động sản xuất năng lượng ở vùng Vịnh có tầm quan trọng về mặt xã hội, chính trị và ngoại giao vượt xa lợi nhuận kinh tế đơn thuần. Năng lượng đóng vai trò rất quan trọng đối với mức sống và khả năng thu hút lao động nước ngoài tại vùng Vịnh, định hình cách các quốc gia trong khu vực tương tác với nhau.

Về phía Iran, nước này phụ thuộc rất nhiều vào khí đốt để sản xuất điện và sưởi ấm nhà cửa. Quốc gia này là nhà sản xuất khí đốt lớn thứ ba thế giới và dùng hơn 90% lượng khí đốt khai thác để sử dụng trong nước.

Theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia (Mỹ), Iran là quốc gia tiêu thụ khí đốt tự nhiên lớn thứ tư thế giới, sau Mỹ, Trung Quốc và Nga, mặc dù nền kinh tế của Iran nhỏ hơn nhiều.

Tầm quan trọng của các cơ sở năng lượng trong cuộc chiến càng trở nên rõ ràng hơn sau khi Israel tấn công các cơ sở liên quan mỏ khí đốt South Pars của Iran hôm 18-3.

Mỏ South Pars hiện tại chủ yếu cung cấp nhu cầu trong nước của Iran, nhưng việc tấn công mỏ này có thể ảnh hưởng lớn thị trường khí đốt toàn cầu. Các nhà phân tích tại công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie cho rằng “các cuộc tấn công đã định hình lại một cách cơ bản triển vọng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu”, khiến tình trạng gián đoạn nguồn cung khí đốt tự nhiên toàn cầu có thể kéo dài hơn hai tháng.

Không chỉ Iran, cơ sở năng lượng tại nhiều nước Trung Đông cũng bị nhắm mục tiêu.

Theo thống kê của tờ The New York Times, ít nhất 10 cơ sở năng lượng đã bị hư hại trong tuần trước, bao gồm một trung tâm năng lượng ở Qatar, cũng như các nhà máy lọc dầu ở Kuwait, Saudi Arabia và Israel.

Tuần qua, khu công nghệp Ras Laffan (Qatar) – cơ sở xuất khẩu khí tự nhiên lớn nhất thế giới – cũng bị tấn công. Vụ việc khiến giá khí đốt tăng vọt và gây ra những cảnh báo nghiêm trọng về tác động kinh tế toàn cầu.

Khói bốc lên sau một vụ nổ tại khu công nghiệp ở Fujairah (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất) hôm 3-3. Ảnh: BLOOMBERG

Cùng với việc các cơ sở năng lượng bị tấn công, việc eo biển Hormuz bị đóng cửa cũng ảnh hưởng lớn nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra hiện tại đối với thị trường năng lượng không chỉ là khi nào việc đi qua eo biển Hormuz sẽ hoạt động bình thường trở lại, mà còn là sẽ mất bao lâu để hoàn thành việc sửa chữa cần thiết các cơ sở chế biến dầu mỏ và khí đốt tự nhiên bị hư hại do xung đột.

Ảnh hưởng kéo dài và lan rộng

Các cuộc tấn công đã đẩy giá dầu và khí đốt tự nhiên tăng vọt, do các nhà giao dịch lo ngại rằng phần lớn nguồn năng lượng của vùng Vịnh có thể bị cô lập trong một thời gian dài. Tuần qua, giá dầu Brent có thời điểm đã chạm mốc 119 USD/thùng, trong khi giá dầu này chỉ ở mức 73 USD/thùng trước xung đột.

Sau vụ tấn công vào mỏ South Pars, giá dầu cũng được ghi nhận tăng vọt do lo ngại rằng sự gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ trở nên tồi tệ hơn.

“Cuộc chiến càng kéo dài, hai bên càng có nhiều khả năng sử dụng những con bài chủ chốt về năng lượng mà họ nắm giữ. Các cuộc tấn công vào các cơ sở này không dễ dàng đảo ngược” – ông Clayton Seigle, chuyên gia năng lượng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (Mỹ), cho biết.

Các cuộc tấn công trong tuần qua cũng ảnh hưởng đến 17% công suất xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Qatar. Công ty QatarEnergy cho biết cho biết việc sửa chữa thiệt hại của các nhà máy có thể mất đến 5 năm.

Bà Theresa Fallon – giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nga, châu Âu, Châu Á – cho rằng vụ tấn công vào trung tâm khí đốt của Qatar “đánh dấu một sự leo thang đáng kể trong cuộc chiến ở Trung Đông. Tác động kinh tế có thể sẽ kéo dài nhiều năm”.

Tình hình này kéo dài có thể kéo theo những rủi ro lớn do khó tìm được nhiên liệu thay thế cho khí đốt tự nhiên, vốn được sử dụng để sản xuất điện và sưởi ấm nhà cửa. Bên cạnh đó, nguồn khí đốt tự nhiên hóa lỏng dự phòng ở các quốc gia khác cũng rất hạn chế.

Ngày 24-3, Giám đốc điều hành IEA – ông Fatih Birol cảnh báo rằng thế giới đang đối mặt một cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ hơn cả hai cú sốc dầu mỏ năm 1973, năm 1979 và hậu quả của cuộc chiến tại Ukraine cộng lại.

“Cuộc khủng hoảng này, như hiện tại, bằng 2 cuộc khủng hoảng dầu mỏ và 1 cuộc khủng hoảng khí đốt cộng lại” – ông Birol nói.

Ông Birol cho biết việc đóng cửa eo biển Hormuz và các cuộc tấn công vào các cơ sở năng lượng đã làm giảm nguồn cung dầu toàn cầu khoảng 11 triệu thùng/ngày, gấp hơn hai lần mức thiếu hụt của hai cuộc khủng hoảng những năm 1970 cộng lại.

Ông cho biết nguồn cung LNG đã giảm khoảng 140 tỉ mét khối, lớn hơn so với mức thiếu hụt 75 tỉ mét khối sau khi cuộc xung đột tại Ukraine nổ ra.

“Nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với một mối đe dọa rất lớn hiện nay, và tôi rất hy vọng vấn đề này sẽ được giải quyết càng sớm càng tốt” – ông Birol nói.

KHOA ĐIỀM